Käbir Taryhy Maglumatlar
«Hudaý aýtdy: «Geliň, Öz keşbimizde, Öz meňzeşligimizde ynsan ýasalyň; olar deňiz balyklaryna, asman guşlaryna, mallara, bütin ýere we ýerde süýşýän ähli süýrenjilere höküm etsinler». Hudaý ynsany Öz keşbinde ýaratdy, Hudaýyň keşbinde ony ýaratdy; erkek we aýal edip ýaratdy.» —Gelip çykyş 1:26-27 JND
Gelip çykyş 1:26-da «keşp» sözi wekilçiligi, «meňzeşlik» sözi bolsa ahlak meňzeşligini aňladýar. Hudaýyň keşbinde ýaradylan ynsan (27-nji aýat), ýerde Ýaradyjysyny görkezmek üçin gudratly ýaradylyşyň ortasyna ýerleşdirildi. Bu, Hudaýyň häsiýetine laýyklykda, ynsanyň ony näderejede bilip ýa-da düşünişip bilýän bolsa, şonça-da edilmelidi. Ynsan hiç hili Hudaý bilen deň bolmaga ýakyn däldi, ýöne Olaryň söýgüsini we rehimdarlygyny bilip, Olar bilen gatnaşykda bolup, Olaryň isleglerini düşünişip bilýärdi. Ýaradylyşyň ägirt ulylygyny göz öňünde tutsak, ynsana iň beýik orun berildi!
Bu düzgün, ynsanyň şeýle ýokary wezipede bolany üçin, özünden ýokary bolan Birini: Rebbiň Özüni ýatlatmagyny talap etdi. Ynsan häkimiýet astyndady we Hudaýyň tertibini saklamak üçin bu hakykaty ýatda saklamalydy. Gowy we Ýaman Bilim Agajy ynsan üçin boýun egmek babatda synag bolup görünýärdi. Bu oňa hemişe has beýik boljak Biriniň bardygyny ýatlatdy. Ynsan dünýädäki köp zatlary dolandyrmaga ukyply däldi. Şonda ynsan boýun egmän, şol agajyň miwesinden iýeninde, garşy çykan düzgüni şol boldy. Ol ret etdi özünden ýokary biriniň häkimiýetini. Şeýlelikde, ynsanyň uzak we kyn taryhy başlandy.
Adamyň ikinji ogly bolan Abeliň bolup geçen zatlaryň arasynda Hudaýyň häsiýetini görkezendigini görmek ruhlandyryjydyr. Ol Rebbe öz sürüsiniň ilkinji guzylaryndan gurban getirdi. Şol wagt, elbetde, gurbanlyk talap edýän kanunlar ýa-da däp-dessurlar ýokdy, ýöne Abel Hudaýyň isleglerini duýup, kabul ederlikli ýagdaýda jogap berdi. Ynsan nämäniň dogrudygyny bilip bilýär.
Emma gysga wagtda ynsan şeýle bir ýamanlyga batdy welin, ýer zorluk bilen doldy. Hudaýymyzyň ynsanyň şeýle gurşawda dowam etmegine rugsat bermezligi uly suw joşgunyna sebäp boldy (Gelip çykyş 6-8). Biz ägirt uly we doly ýok etmegiň ynsany günä etmekden saklamak üçin ýeterlik boljakdygyny pikir edip bileris, ýöne beýle bolmady. Suw joşgunyndan gysga wagt soň, Nuhuň ogullarynyň biri öz kakasyna garşy günä etdi.
Hudaý soňra ynsany dürli şertlerde synagdan geçirdi. Ol hiç haçan bolmadyk we bolmajak iň gowy dini döretdi: Ýehudizm. Ol Reb tarapyndan döredilendigi sebäpli, Hudaýyň ynsanyň abadançylygyna gyzyklanýandygyny ýatlatmak üçin niýetlenen kamil kanunlary we düzgünleri öz içine alýardy. Däp-dessurlar we düzgünler ynsanyň ünsüni Hudaýa gönükdirmegi maksat edinýärdi, bu bolsa ynsan üçin iň gowy akyl ýagdaýydyr.
Hiç zat işe ýaramady; hiç zat ynsany gowulaşdyrmady. Ýaradylan «öz-özüni gowulaşdyrmakda» özüni ýadadyp, ähli babatda kemçilikli tapyldy. Belki-de, şonuň üçin Lazar dört günläp gabyrda bolanyndan soň (ynsan ýerde takmynan 4000 ýyl boldy) «Reb, ol ysly» (Ýahýa 11:39) diýildi. Ynsanyň ahlak ýetmezçiligi bilen bedeniň zaýalanmagynyň arasyndaky baglanyşyk aýdyňdy.
Rimliler
«Muny bilip, biziň köne adamymyz Onuň bilen haça çatyldy, günä bedeni ýok edilsin, biz indi günä gulluk etmezligimiz üçin.» —Rimliler 6:6
Rimliler kitaby bize Hudaýyň köp ýörelgeleri üçin uly esas berýär. Men «Gowy rimli islendik ýere gidip biler» diýlenini eşitdim. Bu söz, Rimliler kitabyny gowy düşünişmegiň Hudaýyň galan ýollarynda hristianlara öňe gitmäge kömek edýändigini aňladýar. Hoş Habar barada aýdylanda, Rimliler 1:17-de şeýle diýilýär: «Hudaýyň dogrulygy onda açylýar.» Bu ynsanyň, hökümetiň ýa-da hatda kanunyň dogrulygyna däl-de, eýsem «Hudaýyň dogrulygyna!» Rimliler 6-da soňra Onuň dogrulygynyň ynsan bilen soňky gatnaşygynda görkezilýändigini görýäris.
Şonda sorag şeýle bolýar: «Ynsan barada näme – Hudaýyň ýaradan we zatlara jogapkär eden, ýöne häkimiýete garşy günä edip, doly ýykylyp düşen ynsan barada näme?» Ilkibaşda bigünälik ýagdaýynda ýaşan ynsan (Adam we Howa) soňra mümkin bolan ýeke-täk zatda günä etdi: boýun egmekde – Ýaradyjysyna tabyn bolmakda.
Rimliler 6:6 bize şeýle diýýär: «Biziň köne adamymyz Onuň [Isa Mesih] bilen haça çatyldy.» Bu aýaty, eger bir imanly öz-özüne: «Eger meniň köne adamym Mesih bilen haça çatyldy bolsa, näme üçin men henizem günä edýärin?» diýse, düşündirmek kyn bolup biler. Bu aýatyň köp hristianlara käbir kynçylyklar döredendigi aýdyň görünýär. Birneme gözleg geçirenimden soň, bu aýatyň düşündirişleriniň gaty tapawutlanýandygyny tassyklap bilerin. Men Rimliler 6:6-ny düşündirmek maksady bilen «köne adam» sözlerini «köne öz» diýip üýtgeden bir Injil terjimesini gördüm. Adalatlylyk üçin, şol terjime «öz» diýip terjime edilen grek sözüniň aslynda «adam» sözüdigini agzap geçýän bir düşündiriş berýär.
Rimliler 6:6-nyň manysyny düşündirmegiň açary 1-5-nji aýatlarda tapylýar. Ol ýerde «biz» ýa-da «bizi» sözleri jemi dokuz gezek ulanylýar we bu soňky aýatlarda dowam edýär. Rimlilerdäki bu bölüm, ähli ähli imanlylara mahsus zatlar barada, şol iki köplük at çalyşmasynyň ýygy ulanylmagyndan görnüşi ýaly. Biziň köne adamymyz her bir imanly üçin şol bir köne adamdyr. Diňe bir sany bar. Hudaý uly suw joşguny döwründe ynsandan doly ýüz öwürmedi. Ol şol global betbagtçylykdan sekiz jany halas etdi: Nuhy we onuň maşgalasyny. Hudaý asyrlar boýy ynsan bilen köp we dürli şertlerde işledi, ýöne ynsan Şöhrat Rebbinden ýüz öwürmäge karar bereninden soň, ynsan üçin ähli umyt ýitdi.
«Köne adam» sözi siziň şahsyýetiňiz barada däl, eýsem Hudaýyň soňuna çykan zady baradadyr. Ynsanda bir gowy zat tapmak üçin ýyllaryň ähli tagallasy hiç zat bermedi. Rimliler 6-da Pawlusyň her bir hristian üçin dogry bolan zady düşündirendigini ýatlaň. Bu aýatlarda köne adamyň diňe bir ölümi barada däl-de, ondan hem köp zadyň bardygyna üns beriň; ol haça çatyldy. Bu, 6-njy aýatyň orta bölegine güýç berýär: «günä bedeni ýok edilsin.» Ynsanyň taryhy bu ýerde bir beden hökmünde jemlenýär – günä doly bir beden, şonuň üçin günä bedeni. Haça çatylyş diňe bir zalym jeza usuly däl, eýsem haça asylan bedeniň doly ýok edilmegidir. Hudaý ony doly aýyrmagy karar etdi.
Hristianlar hökmünde biz Hudaýyň indi asyl ynsany synamaýandygyna gaty minnetdarlyk bildirýäris. Şol ynsan ýok boldy, indi hiç hili gowy zat üçin synalmaz. Onuň ýerine täze bir ynsan geldi, Isa Mesih. Hudaý indi Onuň bilen iş salyşýar, Olaryň lezzet tapan Adamy. Onuň çagalary hökmünde, biz bir topar düzgünleri (kanuny) berjaý etmek jogapkärçiliginden azat edildi Hudaýyň öňünde ýaşaýyş üçin.
Koloseliler
«Bir-biriňize ýalan sözlemäň, köne adamy öz işleri bilen aýryp taşlap.» —Koloseliler 3:9
Bu aýatda «köne adamy öz işleri bilen aýryp taşlap» diýen jümle eýýäm edilen bir zat hökmünde aýdylýar. Hudaýyň öňünde durup bilmeýän şol adam, ähli işleri bilen bilelikde, imanly üçin güýç çeşmesi hökmünde aýryldy. Munda Rebimiz bize Özüniň nämeleri amala aşyrandygyny görkezýär. Koloseliler 3-iň ilkinji aýatlarynda biz durmuşymyzdan köp zyýanly zatlary aýyrmaga höweslendirilýäris. Bu ýerdäki esasy zat, köne adamyň ýaramaz işlerini aýyrmak üçin güýjüň Hudaýyň durmuşymyzda eýýäm eden işlerine üns bermekden başlanýandygydyr.
Belki-de, Koloselilerde beýan edilen imanlynyň gowy mysaly Marta we Merýemiň dogany Lazar bolup biler. Ol ölüpdi, ýöne ölümden direldi. Biz ony «Onuň [Isa] bilen stol başynda» (Ýahýa 12:2) agşamlyk naharyny iýýänini görýäris. Lazaryň ýeke-täk dogry ünsi ony ölümden direlden Adama gönükdirilmelidi. Biz hem şonuň ýaly – öli, ýöne direlen.
Bularyň hemmesi diňe Rebbiň işine esaslanýar. Lazaryň isleginiň bolup geçen zatlar bilen näme baglanyşygy bardy? Hiç zat. Onuň paýy diňe Rebbe we Onuň eden işlerine üns bermekdi.
Efesliler
«...Ýagny, öňki ýaşaýşyňyza görä, özüni aldawçy höweslere görä zaýalaýan köne adamy aýryp taşlamagyňyz.» —Efesliler 4:22
Ýene-de bize «aýryp taşlap» diýen ýaly eýýäm edilen bir iş görkezilýär. Hudaýyň ynsan bilen takmynan 4000 ýyl işleşendigini ýatda saklamak paýhasly bolup biler. Hudaýyň Öz halky bilen gatnaşygynyň esasyny şeýle doly üýtgetmegi kiçijik zat däl. Kanun we ähli Ýehudizm, din ynsany gowulaşdyrmaýandygyny görkezmek üçin döredildi. Tersine, din ynsanyň hakykatda näderejede ýamandygy barada açyk görkezmäge meýilli. Hristianlyk bolsa, ýaşaýyş ýoly, ýaşaýyş usulydyr.
Efeslilerde Hudaýyň bize görkezýän zatlaryny görmäge synanyşýarkak, Lazaryň uýasy Merýemi ýatlap bileris. Ýahýa 12:3-de ol öz Rebbi bilen meşguldy, Onuň şahsyýeti ony özüne çekipdi. Belki-de, Oňa şeýle bir berlenligi bilen ol Efesliler 2:6-a meňzeýär: «...We bizi Onuň bilen bilelikde direltdi we Mesih Isada asmanlarda bilelikde oturdtdy.» Elbetde, ol bir funt gaty gymmat bahaly ýagy alyp, Isanyň aýaklaryny ýaglan wagtynda dogry bir ybadat görnüşini görkezdi.
Jemleýji Pikir
Men ýaş imanly wagtym hemişe köne adam baradaky aýatlaryň günä bilen göreşimi düşündirmegini isleýärdim – bu bolsa gündelik durmuşda köne tebigat bilen iş salyşmagymy öz içine alardy. Şondan bäri men imanlynyň ösüşiniň Hudaýyň nukdaýnazaryndan, Onuň garaýşyndan öz ýagdaýyny – köne adamyň ölüdigini – görmekden ybaratdygyna ynanýaryn. Mukaddes Ýazgylarda hemişe dowam edýän bir hakykat bar: Hudaý Öz halkynyň Özüne üns bermegini isleýär. Ol gabanjaň Hudaýdyr we durmuşymyzda ikinji orna razy bolmaz. Diňe Oňa birinji orny berenimizde, biz Ony hakykatdanam görkezeris!
