Reb Isa asmana gaýdyp gelenden on gün soň, Ol Ýahýa 14–16-njy baplarda öňünden aýdylyşy ýaly, ýerdäki imanlylar bilen bolmak üçin, hatda olaryň içinde ýaşamak üçin Mukaddes Ruhy iberdi. Biraz wagtdan soň Reb Petrus bilen Ýahýany dogluşyndan bäri aýagy şikesli bolan garyp dilegçini gudrat bilen sagaltmaga ýolbaşçylyk etdi. Ol adam pul soranda, Petrus oňa şeýle diýdi: «Mende kümüş we altyn ýok, ýöne mende näme bar bolsa, şony saňa berýärin: Nazaretli Isa Mesihiň ady bilen, tur we ýöre» (Resullaryň Işleri 3:6 NKJV). Ol hem ýöräp gitdi!
Bu haýran galdyryjy waka Mesihiň bu adama bolan merhemetini we güýjüni görkezdi, onuň sagalmagy ýewreý milleti üçin bir sapak boldy. Bu adama bolan zat, eger olar toba edip, özleriniň ret eden we haça çeken Isa Mesihe iman etseler, ähli adamlaryň durmuşynda hakykat bolup bilerdi. Isa ölümden direldi we Hudaý Ony Öz sag elinde şöhratlandyrdy.
Bütin millet bu meselede günäkär bolsa-da, Petrus şeýle yglan etdi: «Bunuň hemmäňize we Ysraýylyň ähli halkyna mälim bolsun, siziň haça çeken, Hudaýyň ölümden direlden Nazaretli Isa Mesihiň ady bilen bu adam siziň öňüňizde sagat dur. Bu, siziň gurluşykçylar tarapyndan ret edilen, ýöne esasy burç daşyna öwrülen ‘daşdyr’. Başga hiç kimde halas bolmak ýokdur, çünki adamlaryň arasynda halas bolmaly başga hiç bir at ýokdur» (Resullaryň Işleri 4:10-12, kursiw goşulan).
Hudaýyň Ruhy tarapyndan ýolbaşçylyk edilip, Luka öz hasabatyny «Resullaryň Işleri» diýip ýazdy we öz synyny goşdy: «Indi olar Petrus bilen Ýahýanyň batyrgaýlygyny görüp, olaryň bilimsiz we taýýarlyksyz adamlar bolandygyny bilip, haýran galdylar. Olar olaryň Isa bilen bolandygyny bildiler. Sagalan adamyň olaryň ýanynda durandygyny görüp, olar oňa garşy hiç zat aýdyp bilmediler» (13-14-nji aýatlar).
Petrus gürläninde, Zebur 118:22-24-nji aýatlara hem salgylandy. Ol ýerde şeýle okaýarys: «Gurluşykçylaryň ret eden daşy esasy burç daşyna öwrüldi. Bu REBBIŇ işidi; bu biziň gözümizde haýran galdyryjydyr. Bu REBBIŇ eden günidir; biz muňa şatlanarys we begeneris.» Ret edilen daş, Hudaýyň maslahatyny ýerine ýetiren we Hudaýyň täze öýüniň, ýagny diri Hudaýyň Kilisesiniň binýady we merkezi bolan Mesihi aňladýar. REBBIŇ eden işi mezmurçynyň gözünde haýran galdyryjy bolşy ýaly, bu teksti sitata getiren Petrus üçin hem şeýledi. Bu gün biziň üçin hem şeýle, çünki biz Onuň merhemeti bilen Hudaýyň öýüniň bir bölegi bolduk. Onuň adyna şükürler bolsun!
Isanyň Ady we Hudaýyň Merhemeti
Hudaýyň merhemeti Reb Isa Mesihiň ýörişinde we gullugynda ýüze çykaryldy ýa-da görkezildi we Onuň ýerine ýetiren işi bilen tassyklanyldy. Täze we has bol merhemet bilen bu merhemet häzirki döwri häsiýetlendirýär, ol Mukaddes Ruhyň gelmegi bilen başlandy we göteriliş bilen tamamlanar (Resullaryň Işleri 2:1-4; 1 Selanikliler 4:14-18). Mundan başga-da, Hudaýyň merhemeti hemişe Hudaýyň hakykatyny saklaýar. Merhemet, öz häsiýetini saklaýarka, hakykaty hiç haçan ylalaşmaýar. «Çünki halas ediji Hudaýyň merhemeti ähli adamlara göründi, bize öwredýär, hudaýsyzlygy we dünýewi höwesleri ret edip, häzirki döwürde aýňyk, dogruçyl we dindar ýaşamaly, biziň beýik Hudaýymyz we Halasgärimiz Isa Mesihiň bagtly umydyna we şöhratly görünmegine garaşmaly» (Titus 2:11-13).
Pentikost güni, Mukaddes Ruh asmandan ýerdäki imanlylaryň içinde ýaşamak üçin inenden soň, «Isanyň ady bilen» diýen aňlatma ilkinji gezek ulanyldy. Petrusyň habaryny diňlänlerinden soň, şol gün üç müň adam toba etdi. Ol «olara diýdi: ‘Toba ediň we her biriňiz günäleriň bagyşlanmagy üçin Isa Mesihiň ady bilen suwa çümdüriliň; we siz Mukaddes Ruhyň sowgadyny alarsyňyz’» (Resullaryň Işleri 2:38). Bu yglan, öz hakyky Mesihini ret eden günäkär millete Hudaýyň merhemetini görkezdi. Şol merhemet aýagy şikesli adamyň sagalmagynda hem görkezildi, ol soňra ybadat ediji boldy (3:8-9).
Şol köpçülikleýin waka ýewreý ýolbaşçylary üçin utanç boldy, esasanam olar Petrusyň düşündirişini diňlänlerinde (4:8-12). Öz aralarynda maslahatlaşanlaryndan soň, olar Petrus bilen beýleki resullara «Isa ady bilen hiç zat gürlemäň we öwretmäň» diýip buýruk berdiler (18-nji aýat). Olara ähli hormat bilen, Petrus bilen Ýahýa jogap berdiler: «Hudaýyň nazarynda Hudaýdan has köp size gulak asmak dogrumy, siz höküm ediň» (19-njy aýat).
Resullar gören we eşiden zatlary barada dymyp bilmediler (20-nji aýat). Mundan başga-da, töwerekdäki ähli adamlar bolup geçen bu haýran galdyryjy sagalma üçin Hudaýy şöhratlandyrdylar (21-22-nji aýatlar). Petrus öz diňleýjilerine şol ýolbaşçylaryň ret eden we haça çekilmäge beren Reb Isanyň meşhur, üstünlikli sagaldyş we öwrediş gullugyny ýatlatdy. Luka öz hasabatyny resullaryň imanlylara – «öz ýoldaşlaryna» (23-nji aýat) – bolup geçen ähli zatlar barada nädip habar berendiklerini jemläp tamamlady. Olar «bir agyzdan»1 (24-nji aýat) Hudaýa doga we ýalbarma bilen jogap berdiler, Ol olaryň dogalaryna haýran galdyryjy ýagdaýda jogap berdi.
Isanyň Adyna Garşylyk
Iň meşhur ýewreý ýolbaşçylary saddukeýlerdi, olar direlişe asla ynanmaýardylar. Olar öz gatylyklarynda we ret edişlerinde dowam etdiler we diňe Petrus bilen Ýahýany däl, eýsem ähli resullary türmä basmagy buýruk berdiler. Emma, gijäniň dowamynda on iki resul Rebbiň perişdesi arkaly gudrat bilen boşadyldy, ol olara «ybadathanada durup, adamlara bu durmuşyň ähli sözlerini gürlemegi» aýtdy (5:20). Olar şeýle etdiler, ýöne soňra ýewreý geňeşi olara yzyna gaýtmagy buýruk berdi. Geňeşiň öňünde, resullaryň wekili bolan Petrus, şol ýolbaşçylara açyk aýtdy: «Biz adamlara däl-de, Hudaýa gulak asmalydyrys» (29-njy aýat). Onuň habary geňeşiň agzalaryny günäkärledi we gahar-gazap bilen olar ähli resullary öldürmegi niýetlediler (33-nji aýat).
Bu pursatda, Rebbiň kämil gözegçiliginde, Gamaliel2 gatyşdy. Ol Sanhedrindagi fariseýleriň biridi. Fariseýler umumy direlişe ynanýardylar, ýöne olar Isany Hudaýyň Ogly we Mesih diýip, ne-de Onuň direlişine ynanmaýardylar. Şeýle-de bolsa, Gamaliel ýewreý ýolbaşçylaryna resullary öldürmegiň ýerine olary boşatmagy maslahat berdi (34-39-njy aýatlar). Geňeş oňa gulak asdy we onuň teklibini kabul etdi. Şeýle-de bolsa, resullar boşadylmazdan ozal olar uruldy we «Isa ady bilen» gürlemäň diýip berk haýbat atyldy (40-njy aýat).
Olar geňeşden gidenlerinden soň, Luka resullaryň Onuň ady üçin ejir çekmäge mynasyp hasaplanandyklaryna şatlanandyklaryny habar berdi. Olar her gün ybadathanada we öýden-öýe Isanyň Mesih, Hristosdygyny öwretmegi we wagyz etmegi dowam etdiler (41-42-nji aýatlar). Hatta iň dindar ýolbaşçylar hem Hudaýy saklap bilmezler! Şeýlelik bilen, Onuň işi haýran galdyryjy ýagdaýda dowam etdi, hatda ruhanylar we geňeşiň agzalary bolan saddukeýleriň köpüsi hem imanly boldular (6:7).
Şeýle-de bolsa, bu wakalardan biraz wagtdan soň, ýolbaşçylaryň köpüsi Stiweniň baş ruhanynyň we ähli geňeşiň öňündäki haýran galdyryjy şaýatlygyny ret etdiler. Öz gatylyklarynda we ýigrençlerinde, olar ony küfür ediji hökmünde daşlap öldürdiler (7:56-60).
Isanyň Ady Ýewreý Däl we Ýewreý Halkyna Ýaýradyldy
Hudaýy saklap bolmady! Ýewreý ýolbaşçylary tarapyndan ýigrenilen Ol, Öz ünsüni samariýalylara öwürdi we wagyzçy Filipusy olara iberdi. Rebbiň bu hyzmatkäri Iýerusalimde ýedi diakonyň biridi (6:5). Filipus hoş habary – gowy habary – yglan etdi we Mesihi wagyz etdi, Isanyň Mesihdigini tassyklady. Jogap haýran galdyryjydy, çünki köp adam iman etdi we sagaldy, bu bolsa uly şatlyga getirdi (8:5-8). Hatta jadygöý Simon hem günäkärlendi we öz meşhur jadygöýligini ulanmagy bes etdi, ýöne suwa çümdürilendigine garamazdan, ol hakykatdan halas bolmady (9-24-nji aýatlar). Resul Petrus ony maskasyny açdy, onuň hakyky tebigatyny açdy (21-nji aýat).
Luka şeýle hem habar berdi: «Olar Filipusyň Hudaýyň Patyşalygy we Isa Mesihiň ady barada wagyz eden zatlaryna iman edenlerinde, erkekler we aýallar suwa çümdürildi» (12-nji aýat). Bu ýene-de Isanyň Öz Ruhy arkaly görkezen güýjüni görkezýär, çünki Onuň ady bilen uly gudratlar ýerine ýetirildi we hoş habar wagyz edildi. Şeýlelik bilen, olaryň suwa çümdürilmegi hem Onuň ady bilen baglanyşyklydy.
Mundan soň Isa adynyň güýji ýewreý garşydaşlarynyň arasynda iň fanatik bolan Tarsusly Şawulyň imana gelmeginde görkezildi. Täze Testamentda onuň halas bolmagy barada azyndan ýedi hasabat we gysgaça maglumat bar. Bu haýran galdyryjy faktyň bir sebäbi, Şawulyň başdan geçiren dramatik üýtgeşmeleri ähli imanlylar, şol sanda häzirki imanlylar üçin sapak bolup durýar. Bu dramatik imana gelmegiň iki hasabatyny 1 Timoteos 1:12-17 we Galatýalylar 1:11-16-da tapýarys.
Öz çagyryşyndan we halas bolmagyndan soň, Şawul Damaskda galdy we Mukaddes Ýazgylardan Isanyň Hudaýyň Ogludygyny görkezdi (Resullaryň Işleri 9:20). Ýewreýleriň jogaby Şawuly öldürmäge synanyşmak boldy, ýöne Reb ony Arabystana gitmäge ýolbaşçylyk etdi (Galatýalylar 1:17), ol ýerde birnäçe ýyl galdy. Hudaýyň mekdebinde bu wagtdan soň, ol Damaska gaýdyp geldi we ýewreýlere Isanyň Mesih, Hristosdygyny subut etdi (Resullaryň Işleri 9:22). Ýene-de, ýewreýler ony öldürmäge synanyşdylar, ýöne imanlylaryň kömegi bilen ol gaçdy we Iýerusalime, Isanyň Mesihdigine ynanýan ýewreý doganlaryny yzarlandygy şähere gitdi.
Bu pursatda, iň başda ol ýerdäki imanlylara kömek eden Barnabas (4:36-37), «ony [Şawuly] alyp, resullaryň ýanyna getirdi. Ol olara ýolda Rebbi nädip görendigini, Onuň oňa nädip gürländigini we Damaskda Isa ady bilen nädip batyrgaý wagyz edendigini aýtdy» (9:27). Bu haýran galdyryjy dälmi? Hudaýyň ýollary biziňkilerden ýokarydyr: Iýerusalimde we töwerekde imanlylary yzarlan duşman, olara yzarlayjy hökmünde däl-de, dost hökmünde, Rebbiň ilçisi hökmünde gaýdyp geldi! Şawul olar bilen gatnaşykdan lezzet aldy (28-nji aýat) we Reb Isa ady bilen batyrgaý gürledi.
Ýene-de, iman etmeýän ýewreýler ony öldürmäge synanyşdylar (29-njy aýat), şonuň üçin ol gelen şäherine – Tarsusa gaçdy (30-njy aýat). Ol ol ýerde birnäçe ýyl galdy, tä ony Iýerusalimdäki imanlylaryň arasynda tanadan şol Barnabas ony gözlemäge gidýänçä (Galatýalylar 1:21–2:1). Ady «Höweslendirme Ogly» (Resullaryň Işleri 4:36) manysyny berýän Barnabas, Antiokdaky täze imanlylaryň Pawlusyň gullugyndan peýdalanjakdygyny bildi we ony tapandan soň, ikisi täze ýygnaga gitdiler. Ikisi bir ýyllap yhlas bilen gulluk etdiler, netijede ol ýerdäki köpçülik imanlylara «Hristianlar» (Resullaryň Işleri 11:26) lakamyny berdi. Hakykatdan hem, ol ýerdäki imanlylar ret edilen Mesihi, Ýaglanan Adamy görkezýärdiler, Ol olar bilen işleşip we Öz täze işini asmandan Mukaddes Ruh arkaly dolandyrýardy. Biz bu gün Ony şol bir ýagdaýda görkezýärismi?
Arada bolup geçen käbir jikme-jiklikleri we wakalary geçip, biz Resullaryň Işleri 13-nji bapa geçýäris. Ol ýerde biz Barnabas bilen Şawulyň, ýagny Pawlusyň, beýlekiler bilen bilelikde Rebbiň işini edýändiklerini okaýarys. Olar agyz bekleýän we doga edýän wagtlarynda, Reb Isa olary Mukaddes Ruh arkaly çagyrdy we Antiok ýygnagynyň doly goldawy bilen möhüm bir missiýa iberdi.
Olar Barnabasyň öň ýaşan Kipre gitmäge ýolbaşçylyk edildi we ol ýerde birnäçe wagt işlänlerinden soň (4-12-nji aýatlar), häzirki Türkiýäniň günorta böleginiň dürli ýerlerine gitdiler, ol ýerde öz missionerlik işlerini dowam etdirdiler. Köp adam halas boldy, esasan hem sinagogalara gatnaýan Hudaýdan gorkýan butparazlardan, ýöne soňra butparazlaryň dürli toparlaryndan hem. Bu iki düýbünden tapawutly kontekstde hoş habara gowy jogap boldy, ýöne şeýle hem güýçli garşylyk boldy. Yzarlamalar we hüjümler resullary täze imanlylary, iň bolmanda wagtlaýynça, terk etmäge we öz missiýalaryny başlan Antioka gaýdyp gelmäge mejbur etdi (14:2-28).
Antiokdaky ýygnakda birnäçe wagt galan Pawlus, olara alada edip, Galatýalylara hatyny ýazmaga başlady. Ol Galatýadaky täze imanlylaryň Iýerusalimden gelen ýewreýleşdiriji mugallymlar tarapyndan yzarlanýandygy barada habar aldy (seret Galatýalylar 1–3). Bu ýagdaý gaýta-gaýta bolup geçdi. Pawlus nirede işlese we adamlar halas bolsa, ýewreýleşdirijiler hökman yzyna düşüp, täze imanlylary yzarlardylar. Şonuň üçin şeýle meseleler Pawlus bilen Barnabasyň missionerlik işlerini başlan Antiokdaky imanlylaryň ünsüne hem getirildi (Resullaryň Işleri 14:26–15:1). Antiokda Iýerusalime bir wekilçilik ibermek kararyna gelindi. Başgaça aýdylanda, mesele Iýerusalimden gelipdi we ol ýerde çözülmelidi, bu Hudaýyň merhemeti bilen boldy (Resullaryň Işleri 15-nji bapy okaň).
Isanyň Ady Has Giňden Ýaýradyldy
Iýerusalim geňeşinden soň, Pawlus Barnabas bilen işlän döwründe we ondan soň emele gelen ýygnaklary görmegi isledi. Soňkusy, ilkinji syýahatda olary terk eden Ýahýa Markyň olara ýoldaş bolmagyny talap edende, Pawlus3 ret etdi we Silasyny öz ýoldaşy hökmünde saýlady. Bu dogan, ellinist ýewreýi,4 resul ýaly imanly boldy, hatda Pawlus Reb bilen duşuşmazdan has öň Gamalieliň aýaklarynyň astynda okady (Resullaryň Işleri 22:3) we ortodoks ýewreý rabbi bolup ýetişdi.
Indi, eýýäm görenimiz ýaly, resul ikinji missionerlik syýahatyna düýbünden başga garaýyş we maksat bilen gitdi. Ol ýene-de Barnabas bilen öň işlän ýerine ýetdi, bu ýere Derbe, Listra we Ikonium degişlidi. Timoteos şol ýerden gelipdi. Pawlus ony öz ýanyna alyp, Troasa gitdi (16:1-8), ol ýerde Luka olara goşuldy, muny 16:10-njy aýatdaky «biz» sözünden netije çykaryp bileris. Olar bilelikde Makedoniýa geçdiler we Filippi gitdiler (12-nji aýat).
Filippide Luka jikme-jik beýan eden bir geň waka boldy. Olar yzygiderli bir ýerde doga etmäge gidenlerinde, jadygöýlik ruhy bolan bir gyz Pawlus bilen onuň ýoldaşlarynyň «Iň Ýokary Hudaýyň hyzmatkärleridigini, halas bolmak ýoluny yglan edýändiklerini» (Resullaryň Işleri 16:17) yglan etdi. Olara duşmanyň hiç hili propagandasy gerek däldi, bu diňe bulaşyklyga getirjekdi we açyk garşylykdan has howply bolan gizlin garşylyk görnüşidi. Luka düşündirdi: «Ol muny köp gün etdi. Emma Pawlus gaty gahar-gazap bilen öwrülip, ruha diýdi: ‘Men saňa Isa Mesihiň ady bilen ondan çykmagy buýurýaryn.’ Ol şol sagatda çykdy» (18-nji aýat). Gullukçy gyzlarynyň öňki edýän işini edip bilmezligi sebäpli girdeji çeşmesini ýitiren eýeleri Pawlus bilen Silasyny bazarda oturan kazyýetçileriň ýanyna sürdüler we olary ýalan ýere aýypladylar. Hiç hili adalat bolmazdan, ikisi hem türmä basyldy.
Gijäniň dowamynda, birnäçe gudraty aňladýan bir hekaýada, Hudaý ýer titremesini döretdi, bu arkaly ähli tussaglar zynjyrlaryndan boşadyldy. Bu türmäniň gözegçisini gorkuzdy, çünki Rim kanunyna görä ol tussaglar üçin öz jany bilen jogapkärdi. Emma, hemmeler içeride galypdy, türmäniň gözegçisi iman etdi we halas boldy, birnäçe beýleki adamlar bilen bilelikde, haýran galdyryjy hekaýa (25-34-nji aýatlar). Ertesi gün, türmeden boşadylan Pawlus bilen Silas Lidiýanyň öýüne gaýdyp geldiler, ol ýerde olar öň galmaga çagyrylypdy (40-njy aýat).
Biraz wagtdan soň, Pawlus bilen Silas, Timoteos bilen bilelikde Filippiden gitdiler. Luka ol ýerde birnäçe ýyl galdy we gatnaşdy.
