“Wawilonlylar Sukkot Benoty, Kutaly adamlar Nergal, Hamatly adamlar bolsa Aşima ýasadylar; Awitler Nibhazy we Tartaky ýasadylar, Sepharwaimliler bolsa çagalaryny otda Adrammelek we Anammelek, Sepharwaimiň hudaýlaryna gurban hökmünde ýakdylar. Olar Rebbiň öňünde sežde etdiler, ýöne olar öz adamlarynyň ähli görnüşlerini beýik ýerlerde ybadathanalarda ruhany hökmünde gulluk etmäge bellediler. Olar Rebbiň öňünde sežde etdiler, ýöne olar öz hudaýlaryna-da özleri getiren milletleriň däp-dessurlaryna laýyklykda gulluk etdiler… Gaýtam, Reb Hudaýyňa sežde et; seni ähli duşmanlaryň elinden halas etjek Ol. Emma olar diňlemediler, ýöne öňki endiklerini dowam etdirdiler. Bu adamlar Rebbiň öňünde sežde edýän wagtynda-da, olar öz butlaryna gulluk edýärdiler. Şu güne çenli olaryň çagalary we agtyklary atalarynyň eden işlerini dowam etdirýärler.” >2 Patyşalar 17:30-33, 39-41 NIV
Sinkretizm näme?
Sinkretizm dürli amallaryň ýa-da ynançlaryň birleşmesidir. Mukaddes Kitap hakykaty we ahlak kadalary goşulmasa, bu günä däldir. Meksika medeniýeti bilen Amerikan medeniýetiniň şeýle bir garyşandygy, tako-nyň Meksika ýaly Amerikan bolmagy sinkretizmdir, ýöne günäkär sinkretizm däldir. Beýsboluň Ýapon ýaly Amerikan bolmagy, we söweş sungatynyň indi Aziýa ýaly Amerikan bolmagy sinkretizm mysallarydyr, ýöne olar günäkär sinkretizm däldir. Emma butparaz dinleriň galyndylary we Mukaddes Kitaba laýyk gelmeýän ynançlar we amallar Isa Mesihiň Hoş Habary bilen garyşanda, bu diňe bir sinkretizm däl, eýsem günäkär sinkretizmdir.
Günäkär sinkretizm inçedir. Ol bir gijede bolmaýar. Üýtgeşmeler adatça haýal we ýuwaş-ýuwaşdan bolup geçýär. Medeniýet Hudaýdan we Onuň kadalaryndan kem-kemden daşlaşýar. Bu, b.e. öň 8-nji asyrda Ysraýylyň demirgazyk patyşalygy Assiriýalylar tarapyndan basylyp alnanda bolup geçen zatdyr. Netijede ýüze çykan günäkär sinkretizm, häzirki hristianlar üçin taryhdan bir sapakdyr.
Köne Ähtdäki taryhy maglumatlar
Patyşa Hoşea Ysraýylyň demirgazyk patyşalygyny dolandyran 19 patyşanyň iň soňkusydy. B.e. öň 732-nji ýylda Patyşa Pekahy öldürenden soň (2 Patyşalar 15:30), ol Samariýa paýtagtyndan 722-nji ýyla çenli höküm sürdi, şonda demirgazyk patyşalyk Assiriýa imperiýasyna ýykyldy. 2 Patyşalar 17:2-de biz Hoşeanyň Rebbiň gözünde ýamanlyk edendigini, ýöne özünden öňki Ysraýyl patyşalary ýaly däldigini okaýarys. Bu onuň demirgazyk patyşalygyň beýleki 19 patyşasyndan has dogruçyl bolandygyny aňlatmaýar. Bu onuň göle seždesini (200 ýyl öň Ýeroboam 1 tarapyndan döredilen) öňe sürüp bilmändigini aňladyp biler, sebäbi göle buty Assiriýalylar tarapyndan Betelden eýýäm aýrylypdy. Bu, Hosea pygamber tarapyndan gülläp ösýän Patyşa Ýeroboam 1-iň günlerinde öňünden aýdylypdy (Hosea 10:5-6).
Assiriýaly Şalmaneser 5 Hoşeany ýyllyk salgyt tölemäge mejbur etdi (17:3). Emma Müsür bilen ylalaşyk baglaşandan soň, Hoşea salgyt tölemekden ýüz öwürdi. Bu ylalaşyk Ysraýyl üçin gorag üpjün edip bilmedi, we Şalmaneser üç ýyl (725-722) berk berkitilen paýtagty basyp aldy we gabady. Samariýa şäheri ahyrynda Şalmaneseriň mirasdüşeri Sargon 2-ä ýykyldy. Arheologlar tarapyndan tapylan Assiriýa ýazgylaryna görä, Sargon 27,290 Ysraýylly ýesiri sürgüne alyp gitdi we olary Assiriýada ýerleşdirdi. Olar ýesirlikden hiç wagt yzyna dolanmadylar.
Biz näme öwrenip bileris
1. Hudaýa garşy gozgalaň ýesirlige eltýär.
Ikinji Patyşalar 17:17-23 Hudaýyň Ysraýylyň demirgazyk patyşalygynyň ýykylmagyna we ýesirligine näme üçin rugsat berendigini düşündirýär. Reb tarapyndan berlen ýere aralaşan ähli butparaz amallardan dynmagyň ýerine, Ysraýyl butlary, butparaz däp-dessurlary we olaryň arkasyndaky ýalan hudaýlary kabul etdi. Olar Musa ähtiniň ähli tabşyryklaryny bozupdylar. Olar altyn göle sežde etmek üçin “özlerini satdylar” (17:16). Olar astrologiýa, jadygöýlik we beýleki okkult amallara gatnaşdylar. Olar hatda çagalaryny butparaz hudaýlara “otda” gurban etmek ýaly elhenç butparaz däp-dessury hem amala aşyrdylar (17:17).
Hudaý öz merhemetinde, halkyna ýaman ýollaryny terk etmegi üçin duýduryşlar iberdi. Ol daşary ýurt güýçlerine olary talap we ezmäge rugsat berdi. Ol öz habaryny aýtmak we halkyny toba etmäge, ýalan hudaýlaryny terk etmäge we Özüne dolanmaga çagyrmak üçin pygamberler iberdi. Emma olar “ähli günälerde dowam etdiler… we olardan ýüz öwürmediler… şeýlelik bilen Ysraýyl halky öz watanyndan Assiriýa sürgüne alyndy” (22-23). Hudaýa garşy gozgalaň ýesirlige eltýär.
Bu, b.e. öň 722-nji ýyldaky ýaly, häzirki wagtda-da dogrudyr. Adamlar özlerini islendik çäklendirmeden azat etmek üçin Hudaýyň ahlak kadalaryny äsgermezlik edip ýa-da “täzeden düşündirip” şahsy kanagatlanma gazanyp biljekdigini pikir edýärler. Emma geň ýeri, hut tersi dogrudyr. Bilmezden, Hudaýa garşy gozgalaň edýän adamlar öz günälerine we Şeýtana ýesir bolýarlar. Efesliler 2:1-3 iman etmeýän adamyň ýagdaýyny gaty açyk görkezýär: iman etmeýänler günäde öli we Şeýtanyň ýesiridir. “Siz öz ýalňyşlyklaryňyzda we günäleriňizde ölüdiňiz, olarda siz bu dünýäniň ýollaryna we howa patyşalygynyň hökümdaryna, häzir gulak asmaýanlarda işleýän ruha eýerip ýaşadyňyz. Hemmämiz bir wagtlar olaryň arasynda ýaşadyk, öz günäkär tebigatymyzyň isleglerini kanagatlandyryp we onuň isleglerine we pikirlerine eýerdik. Galanlar ýaly, biz tebigatymyz boýunça gazabyň obýektleridi.”
Emma, Hudaýa garşy gozgalaň edýän hristianlar hem öz durmuşlarynyň käbir ýerlerinde duşmanyň ýesiri bolýarlar. Hristianlar ýalan taglymatda, ýa-da dünýewi howpsuzlyga aşa üns bermekde, ýa-da dürli görnüşli ahlaksyz jyns gatnaşyklarynda kem-kemden Rebden daşlaşyp bilýärler. 2 Timoteos 2:25-26-da hem iman etmeýänler, hem-de gozgalaňçy imanlylar göz öňünde tutulýan bolmagy mümkin, şol ýerde Pawlus Timoteosy bu adamlara öwretmäge çagyryp, “Hudaýyň olara hakykaty bilmäge eltýän toba etmäge rugsat berjekdigine umyt edip, we olaryň özlerine gelip, Şeýtanyň duzagyndan gutuljakdygyna, olaryň öz islegini ýerine ýetirmek üçin olary ýesir edendigine” diýýär. Hudaýa garşy gozgalaň ýesirlige eltýär.
2. Hudaýa garşy gozgalaň sinkretizme eltýär.
Sinkretizm dürli ynançlaryň ýa-da amallaryň birleşmesidir. 2 Patyşalar 17:24-41-de biz Assiriýalylaryň Ysraýyl halkynyň käbirini Assiriýa ýesir edip alyp gitmän, eýsem ýurdy Assiriýa imperiýasynyň beýleki ýerlerinden gelen halklar bilen doldurandygyny okaýarys. Gatyşyk nikalar bolup geçdi, we bu garyşyk jyns “Samariýalylar” ady bilen tanaldy. Bu, Täze Ähtde Mesih we resullar döwründe agzalýan, we häzirki wagtda Ysraýylyň demirgazyk-merkezinde henizem bar bolan Samariýa halkynyň gelip çykyşydy.
Ysraýyl halky bilen daşary ýurtly göçüp gelenleriň arasynda bolup geçen birleşme diňe gatyşyk nikanyň fiziki birleşmesi däldi. Dini birleşme hem bolup geçdi. Ysraýylda galan ýewreý halky Rebbe dolanyp, Hudaýyň Kanunyny täze ýaşaýjylara öwretmelidi. Onuň ýerine, olar täze göçüp gelenleriň ýere getiren daşary ýurt hudaýlaryna sežde etmäge goşuldylar. Ysraýylyň ýalan hudaýlara sežde etmegi sebäpli, Reb ýolbarslaryň depelerden inip, Samariýanyň täze ýaşaýjylarynyň käbirini öldürmegine rugsat berdi. Assiriýa patyşasy muny eşidende, ol “ýurduň hudaýyny” köşeşdirmek üçin, ýesir alnan ruhanylaryň birini yzyna iberip, adamlara “ýurduň hudaýynyň näme talap edýändigini” öwretmegi buýurdy (17:27). Gynansak-da, bu “ruhany” köplenç Ýeroboam 1 tarapyndan Betelde döredilen altyn göle ybadathanasynda gulluk eden ruhany bolup, şeýlelik bilen Hudaýyň Kanunynyň näme talap edýändigini hiç kime öwretmäge ne islegli, ne-de ukyplydy.
Netijede, dini sinkretizm bolup geçdi. “Olar Rebbiň öňünde sežde etdiler, ýöne olar öz adamlarynyň ähli görnüşlerini beýik ýerleriň ybadathanalarynda ruhany hökmünde gulluk etmäge bellediler. Olar Rebbiň öňünde sežde etdiler, ýöne olar öz hudaýlaryna-da gulluk etdiler” (17:32-33), bu Birinji Tabşyrygyň göni bozulmagydy: “Meniň öňümde başga hudaýlaryň bolmasyn.” Hudaýa garşy gozgalaň günäkär sinkretizme eltýär – şonda-da, häzir-de.
Häzirki wagtda dünýäniň köp ýurtlarynda dini sinkretizmi – hristiançylygyň we butparaz dinleriň birleşmesini tapýarys. Näme üçin? Sebäbi Birinji Tabşyryga garşy gozgalaň sebäpli. Beýleki hudaýlar doly aýrylmady. Mysal üçin, butparaz hudaýlar üçin festiwallar ýa-da möwsümleýin şatlyklar “hristianlaşdyryldy”, “däp-dessur” ýa-da “etnik” günäkär baýramçylyklaryň dowam etmegine rugsat bermek üçin. Bu, sinkretizmiň inçe günäsidir.
Biz näme edip bileris
Biz öz durmuşymyzda sinkretizmden ägä bolmalydyrys. Onuň “ýaýraýjy” täsiri bar. Bir nesilde gadagan edilen zat, indiki nesil tarapyndan çydalýar, we üçünji nesilde medeniýetiň kabul edilýän bölegine öwrülýär. Sinkretizmiň negatiw taraplary az duýulýar, we Rebbe kabul edilmeýän bir amal wagt geçdigiçe hristianlar tarapyndan has kabul edilýän bolýar.
Geliň, bir tanyş mysal alalyň. Roždestwo siziň üçin näme aňladýar? Bu sowgatlaryň, Roždestwo agaçlarynyň, oturylyşyklaryň we bezegli öýleriň köplügi – we Isanyň doglan gününiň baýramçylygy hemmi? Siz sinkretizmiň bir görnüşini amala aşyrýarsyňyzmy?
Geliň, özümize sözlerimiz we hereketlerimiz çagalarymyza, agtyklarymyza we halas bolmadyk dostlarymyza näme habar berýär diýip soralyň. Biz hakykat habaryny ýa-da garyşyk we bulaşyk habary iberýärismi? Isa Mesihiň doglan güni we Enkarnasiýanyň haýran galdyryjy hakykaty medeniýetimiziň materializmi bilen garyşdymy? Sowgat bermek we baýramçylyk bezegleri öz-özünden ýalňyş bolmasa-da, bu ugurlardaky aşa köplük “Immanuel” – “Hudaý biziň bilen” habaryny ýok edip biler. Biz öz aňymyzda açyk bolmalydyrys, şonda biz arassa hakykaty indiki nesle geçirip bileris, we dostlarymyza we kärdeşlerimize açyk şaýatlyk edip bileris.
Sinkretizmiň başga bir mysaly, hristiançylygyň “üstünlik medeniýeti” bilen inçe birleşmesidir. Şeýtan “üstünlik sindromyny” köp ýurtlarda hristianlary gowşatmak üçin netijeli ulandy. Öz “üstünlikli” bolmak islegimizi rasionalizirlemek aňsat. Medeniýetimiz diýýär: “Eger siz baý we barly däl bolsaňyz, siz hiç kim däl, we hiç kimi diňlemek isleýän kim?” Ýa-da, “näçe köp puluňyz bolsa, Rebbe şonça köp berip bilersiňiz.” We dürli telewideniýe wagyzçylary bize “Hudaý Öz çagalarynyň sagdyn we baý bolmagyny isleýär” diýýärler.
Emma 1 Timoteos 6 öwredýär: “Baý bolmak isleýän adamlar synaga we duzaga, we adamlary heläkçilige we ýok edişe atýan köp akmak we zyýanly isleglere düşýärler. Çünki pul söýgüsi ähli ýamanlyklaryň köküdir” (6:9-10). We bu aýatlar diňe iman etmeýänlere degişli däl. 10-njy aýatyň soňuna serediň: “Käbir adamlar, pula höwes edip, imandan azaşdylar we özlerini köp gaýgylar bilen deşdiler.” Matta 6:24-de Isa Hudaýy we materializmi garyşdyrmagyň mümkin däldigini gaty açyk öwretdi: “Siz Hudaýa-da, pula-da gulluk edip bilmersiňiz.” Biz haýsy “hudaýa” gulluk edýäris?
Biz özümize şu soraglary bermelidiris: Men goňşularyma, kärdeşlerime, maşgalama näme habar berýärin? Meniň durmuşym üçin isleglerim we maksatlarym iman etmeýän adamyňkydan tapawutlanýarmy? Çagalarym üçin arzuwlarym we maksatlarym näme? Meniň maliýe howpsuzlygyna üns bermegim we şahsy emläk islegim indiki nesle sinkretizmiň garyşyk habaryny iberýärmi? Meniň durmuşymdaky sinkretizmiň ýaýraýjy täsiri indiki nesle nähili täsir eder?
Ruhy sinkretizm inçe we heläkçiliklidir. Geliň, durmuşymyzda sinkretizmden ägä bolalyň!
