Mukaddes Kitaby dogry düşündirmek üçin «dispensasion hakykat» barada bilim bolmaly. Hudaý dürli döwürlerde adamlar bilen dürli ýollar bilen gatnaşyk edip, Özüniň we Öz isleginiň täze açylyşlaryny getirdi. Dispensasion hakykat bize bu dürli ýollary dogry tapawutlandyrmagy we olaryň tebigatyny saýgarmagy öwredýär, şeýlelik bilen her bir dispensasiýanyň esasy aýratynlyklary düşnükli bolar. Şeýlelik bilen biz öz çagyryşymyzyň we öz dispensasiýamyzyň hakyky häsiýetini öwrenýäris.
Öňki dispensasiýanyň esasy aýratynlygy Ysraýyl, Hudaýyň saýlan ýer ýüzündäki halkydy. Biziň häzirki dispensasiýamyz Pentikostda (Mesihiň direlişinden 50 gün soň) başlandy we düýbünden başga aýratynlyklar bilen tapawutlanýar: Ysraýyl däl-de, ybadathana Hudaýyň pikirlerinde esasy orny eýeleýär.
Ysraýyl diýenimizde ýewreýleri göz öňünde tutmaýarys. Biz ol milletiň Hudaýyň olara bolan ilkinji meýilnamasynda nämedigini göz öňünde tutýarys. Şonuň ýaly-da, Ybadathana diýenimizde, haýsydyr bir binany ýa-da konfessiýany ýa-da belli bir ýerde birleşen ynanýanlaryň toparyny däl-de, diňe *ähli* adamlary, ýagny Mesihiň ret edilişiniň bu dispensasiýasynda Hudaýyň Özüniň dünýäden çagyranlaryny – Hudaýyň ilkinji niýetine we pikirlerine laýyklykda Ybadathanany göz öňünde tutýarys.KJV-de «ybadathana» diýlip terjime edilen grek sözi diňe «çagyrylanlar» diýmegi aňladýar. Şeýlelik bilen, Hudaýyň çagyryşy we mukaddes Ruhyň ýaşaýyşy bilen ähli ynanýanlar Hudaýyň Ýygnagyna ýa-da Ybadathanasyna birleşýärler.
«Ybadathana» (ekkleziýa: çagyrylanlar) sözi Mukaddes Ýazgylarda üç hili ulanylýar: islendik ýerde hristianlaryň umumy sanyny (1 Korintoslylar 1:2, Koloseliler 4:15), islendik wagtda ýer ýüzündäki hristianlaryň umumy sanyny (1 Korintoslylar 10:32, 12:28, Efesliler 1:22) we Pentikost bilen Rapture arasyndaky hristianlaryň umumy sanyny (çagyrylan we Mukaddes Ruh tarapyndan möhürlenen) – Rebbiň howada gelmegini (Efesliler 3:21, 5:25) aňlatmak üçin. Biz bu sözi adatça iň soňky (umumy) ulanylyşynda ulanarys, ýöne eger biz ybadathananyň ýer ýüzünde häzirki wagtda bardygy barada gürlesek, onda biz öňki ulanylyşy göz öňünde tutýarys, ýagny Ybadathananyň bir goşun ýaly bolup, onuň düzümindäki birlikler sany we işgärleri boýunça üýtgäp dursa-da, özüniň şol bir bolup galýandygyny görkezýäris.
Täze Dispensasiýanyň Daňy
Terminlerimizi kesgitläp, käbir tapawutlary synlaýarys. Ýahýa çokundyryjy, Mesihiň öňünden gelen, öňki dispensasiýanyň pygamberleriniň uzyn hatarynyň iň soňkusydy. Hudaýyň köne dispensasiýa boýunça aýdan sözleri onuň bilen gutardy.
«Kanun we pygamberler Ýahýa çenli boldy; şondan bäri Hudaýyň Patyşalygy wagyz edilýär» (Luka 16:16). Mesihiň dünýä gelmegi Zakariýa tarapyndan ýokardan gelýän daňyň (günüň dogmagy) gelmegi hökmünde beýan edildi (Luka 1:78). Onuň ýer ýüzünde peýda bolmagy täze günüň daňyny yglan etdi – heniz onuň hakyky başlangyjyny däl. Reb Isa Ysraýylyň arasynda ýerine ýetirmeli bir missiýasy bardy, şonuň üçin Ol Özüni olara köpden bäri wada berlen Mesih hökmünde hödürlemelidi. Mundan başga-da, bereket üçin esaslar Golgata azaplarynyň arasynda goýulmalydy. Ýöne bularyň hemmesi geçenden soň, Reb Isa ölüp, direlip, göge galyp we Mukaddes Ruhy iberenden soň, täze gün (dispensasiýa) başlandy; ol hakykatdan-da täzedi: ol öňki bolan zatlaryň hemmesinden düýbünden tapawutlanýardy.
Dispensasiýalaryň Arasyndaky Esasy Tapawutlar
Köne dispensasiýanyň häsiýetli aýratynlygy kanundy , täze dispensasiýanyň esasy aýratynlygy bolsa merhemetdir . Köne dispensasiýa Sinaýda Kanunyň berilmegi bilen başlandy. Kanunyň astynda Hudaý adamlardan talap etdi. Hudaý adamlardan Öz hakyny almalydy. Adamyň derrew we doly şowsuzlyga uçramagy adamlaryň täze jogapkärçiliklerinden hiç hili boşatmady. Emma Hudaý Musa merhemet bilen, Mesihiň gelmegini göz öňünde tutup, haýbat atylan ýok edilişi saklajakdygyny aýtdy (Müsürden Çykyş 33:19). Kanun bolsa, Mesih gelýänçä mugallym bolmagyny dowam etdirdi (Galatiýalylar 3:24).
Wagtynda Mesih geldi. Kanundan has güýçli bir güýç Onda bardy, Ýahýa 8:1-11-däki günäkär aýalyň mysalynda görkezilişi ýaly. Merhemetiň güýçli täsiri astynda, ikiýüzlüler kanunyň astyndakydan has netijeli ýazgaryldy. Mundan başga-da, günäkär bagyşlandy; kanunyň edip bilmeýän zady. Şeýlelik bilen, häzirki wagtda, Hudaý berýär we adam alýar.
Täze dispensasiýa şeýlelik bilen «Rebbimiz Isa Mesih arkaly ebedi ýaşaýşa dogrulyk arkaly höküm sürýän» merhemet bilen tapawutlanýar (Rimliler 5:21). Köne dispensasiýa Ysraýylyň daşynda jemlenýärdi, täze bolsa Ybadathana bilen baglanyşykly. Kanun diňe Ysraýyla berildi, sebäbi Hudaýyň ünsi millet hökmünde Ysraýyla gönükdirilendi. Olaryň artykmaçlyklary milli, şahsy däl-di, ýöne Hudaý hemişe şahslar bilen gizlin gatnaşyk edýärdi we bu gatnaşyklar milli şowsuzlyk döwründe has görnükli boldy. Ýöne olaryň başlangyjynda Hudaý olary şahslaryň ruhy ýagdaýyna seretmezden milli derejede kabul etdi: Ysraýylyň Onuň öňündäki orny milli esasda boldy.
Beýleki tarapdan, Ybadathanada milli hiç zat ýok. Häzirki wagtda Hudaý ähli milletlere «Öz ady üçin bir halky çykarmak üçin» gelýär (Resullaryň Işleri 15:13-14). Şeýlelik bilen Onuň ady üçin ýygnananlar Ybadathanany düzýärler.
Ybadathana şeýlelik bilen milli däl, hatda halkara däl-de, milletlerüstüdir. Ol ähli milli tapawutlardan doly daşary we olardan doly garaşsyzdyr.Ybadathana bir sürüdir (Ýahýa 10:16, RV), bir bedendir (1 Korintoslylar 12:13), ruhy öýdür, mukaddes ruhanylykdyr (1 Petrus 2:5) we Hudaýyň çagalaryny öz içine alýan bir maşgaladyr (1 Ýahýa 2:12, 3:1).
Mundan başga-da, Ybadathana Hudaý bilen şahsy taýdan dogrulan, bagyşlanan we Mukaddes Ruh tarapyndan ýaşaýan adamlardan ybaratdyr. Diňe şonda olar bedeniň agzalary we ruhy öýde «diri daşlar» bolýarlar.
Ysraýyl bilen baglanyşykly dinsel ybadat bardy – diňe Hudaýyň geljekki işlerini suratlandyrýan ybadat. Ybadathananyň artykmaçlyklary ebedi hakykatlaryň özleri bilen – kölegelerden däl-de, maddalar bilen baglanyşykly. Ybadathananyň ybadaty gurbanlyk hödürlemelerinden we simwoliki dabaralardan däl-de, «ruhda we hakykatda ybadatdan» ybaratdyr (Ýahýa 4:23-24).
Kanun (Ýahudylyk) diňe «geljekki gowy zatlaryň kölegesi we zatlaryň hakyky keşbi däl» (Ýewreýler 10:1). Ýöne biziň üçin gowy zatlar geldi. Mesih olary berkarar etdi (Ýewreýler 9:24, 10:12), Mukaddes Ruh olary açdy (1 Korintoslylar 2:9-10) we ynanýan olara iman gözleri bilen seredip biler (2 Korintoslylar 4:18).
Ysraýylyň bereketleri esasan ýer ýüzündäki we maddy bolup, Ybadathananyňky bolsa gökdäki we ruhydyr.Ysraýyla wada berlen ýerlerini eýelänlerinde, ähli hasyllarynyň ilkinjisini alyp, Rebbiň öňünde sebetde goýup, Onuň ýagşylygyny agyzlarynda ykrar edip, Hudaýa şükür etmegi tabşyryldy (Kanun Taglymaty 26:1-11). Ýöne hristianyň Hudaýa ýakynlaşmagy bu maddy ýoldan uzakdyr. Biziň gökdäki mirasymyz şeýle beýan edilýär:
«Rebbimiz Isa Mesihiň Hudaýy we Atasy mübärek bolsun, Ol bizi Mesihde gökdäki ähli ruhy bereketler bilen bereketledi» (Efesliler 1:3). Nähili doly garşylyk!
Ysraýylyň ykbaly Rebbiň geljekki 1000 ýyllyk hökümdarlygy döwründe ähli milletlere bereket çeşmesi bolmakdyr (Işaýa 60). Ybadathananyň ykbaly bolsa Mesih bilen gökde birleşmekdir (Ylham 19 we 21-nji baplar, Ybadathanany Guzynyň aýaly hökmünde görkezýär).
Taryhy Kontekst we Umumy Ýalňyş Düşünjeler
Mesihiň ölümi Hudaýyň Ysraýyl bilen millet hökmünde gatnaşyklarynyň soňuny bellese-de (oňlar haçda öz iň ýokary nokadyna ýetdiler), Hudaý Stiweniň ölümine çenli (Resullaryň Işleri 7:54-60) we belki-de b.e. 70-nji ýylynda Iýerusalimiň ýok edilmegine çenli Ysraýyl bilen käbir goşmaça gatnaşyklaryny dowam etdirdi. Şonuň ýaly-da, biziň häzirki dispensasiýamyz (we Ybadathananyň özi) Pentikost güni başlasa-da, Hudaý Öz Ybadathanasy üçin meýilnamalaryny köp ýyllaryň dowamynda, esasanam Pawlus Resul arkaly kem-kemden açdy. Şeýle hem, biz Hudaýyň Ysraýyl bilen gatnaşyklarynyň diňe bir wagtlyk gutarandygyny bellemelidiris. Geljekde, şol saýlanan millete berlen ähli şöhratly wadalaryň hemmesi ýerine ýetiriler. Ysraýyl diňe bir gapdal ýola goýuldy, Ybadathana bolsa esasy ýollary eýeleýär. Ybadathana göge geçirilende, Ysraýyl ýene-de Hudaýyň gatnaşyklarynyň esasy ugruna çykarylar.
Resullaryň Işleri 7:38-de Stiwen «çölde ybadathana» barada gürleýär we KJV-däki köne testament bap-başlarynyň köpüsi hem ybadathana barada gürleýär. Şeýlelik bilen köp adamlar Ybadathananyň köne testament döwründe bardygyna ynanýarlar. Ysraýyl çölde «ýygnak» bolupdy, Diana ybadatçylarynyň tertipsiz topary Resullaryň Işleri 19:41-de «ýygnak» diýlip atlandyrylyşy ýaly, ýöne bular Täze Testament Ybadathanasy bilen hiç hili baglanyşykly bolup bilmez. Mundan başga-da, KJV-däki bap-başlary ylhamlanan däldir, şonuň üçin käbir pygamberlik sözlerini Ybadathana degişli etmek diňe ýagşy niýetli adamlaryň ýalňyş pikirleridir. Emma, bu ýalňyşlyk gaty çynlakaýdyr, sebäbi Ysraýylyň Ybadathana bilen garyşdyrylmagy adamlar tarapyndan ýewreý prinsiplerini we dabaralaryny hristianlyga getirmek üçin ulanyldy.
Ybraýym, Musa we Ylýas ýaly adamlar hiç haçan Ybadathananyň bir bölegi bolmady: olar öňki dispensasiýadan bolupdyrlar. Ahlak taýdan bu adamlar ägirtlerdi, biziň köpümiz bolsa diňe kiçijik adamlar. Hudaý olary dindarlyklary üçin bereketlär, ýöne Ybadathananyň bir bölegi hökmünde däl.Hatda Ýahýa çokundyryjy, ondan ulusy ýok bolsa-da, dispensasion taýdan seredilende, gök patyşalygyndaky iň kiçiden hem kiçidi (Matta 11:11). Ol gulluk dispensasiýasyna degişlidi, biz bolsa ogullyk dispensasiýasyna (Galatiýalylar 4:1-7). Ýer ýüzünde bolanda, Reb Isa täze bir zady, geljekki bir işi yglan etdi, bu işde köne döwrüň bu beýik adamlarynyň hiç hili paýy ýokdy.
Ol Özüniň, Gaýanyň üstünde, «Men Öz Ybadathanany guraryn» diýdi (Matta 16:18). Ol diňe bir pygamberiň üstünde däl-de, diri Hudaýyň Oglunyň üstünde gurulmalydy, nähili beýik bolsa-da. Bu biziň paýymyz!
Hudaýyň Ysraýyl we Ybadathana üçin maksady
Ysraýyl Hudaý üçin Wada berlen ýeri eýelemäge çagyryldy, bu bolsa ähli ýeriň Oňa degişlidiginiň girewi bolup, Şeýtan onuň üstünden hökümdarlygy eýelän bolsa-da. Olar ýere girende, Iordan derýasyny «ähli ýeriň Rebbi» halky hökmünde geçdiler (Ýeşuwa 3:11-13). Mundan başga-da, olaryň çagyryşy dünýäde «beden taýdan Mesih gelen» halky goramakdy (Rimliler 9:4-5). Şeýle hem Hudaý Ysraýyly adamyň doly bozuklygynyň soňky subutnamasy hökmünde ulandy. Ysraýyl ähli daş-töweregindäki bozuklyklardan aýryldy we beýlekilerden has artykmaçlyklara eýe boldy, ýöne öz kanunlarynyň ýazgylarynda görkezilişi ýaly (Rimliler 3:9-18), olar doly şowsuzlyga uçradylar we şeýlelik bilen ähli adamlaryň umytsyz ýagdaýyny subut etdiler.
Eger, Rimliler 3:19-da aýdylyşy ýaly, kanun hatda kanunyň astynda bolan ýewreýleriň ýörite garalan we bereketlenen milletini hem doly ýazgarýan bolsa, onda her bir agyz ýapylýar we ähli dünýä «Hudaýyň öňünde günäkärdir». Beýleki tarapdan, Hudaýyň Ybadathana bilen maksady we niýeti, Onuň onda beýan edilmegidir. Ol Mesihiň bedenidir (Efesliler 1:23). Biz öz fiziki bedenlerimizde ýaşaýarys we özümizi beýan edýäris; şeýlelik bilen Mesih ýer ýüzünde Ybadathana arkaly ýaşaýar we Özüni beýan edýär. Ybadathana hem Onuň ýer ýüzündäki ret edilişiniň we ýoklugynyň bu döwründe Ony görkezýär. Şeýtan Mesihi şahsy taýdan ýer ýüzünden aýyrdy, ýöne Ol Öz halkynda görkezilişi ýaly bu ýerde. Ybadathana ýa-da oňa degişli islendik adama degmek, Oňa degmekdir. Saul ynanýanlara yzarlapdy, ýöne Rebbiň oňa aýdan sözleri şeýle boldy:
«Saul, Saul, sen näme üçin Meni yzarlaýarsyň?» (Resullaryň Işleri 9:4). Ybadathana hem Hudaýyň öýüdir, Onuň häzirki wagtda ýer ýüzünde ýeke-täk öýüdir (1 Timoteos 3:15). Hudaý Öz dünýäsinden kowulmaz! Şonuň üçin Ol häzirki wagtda hiç bir dünýewi patyşanyň ýakyp ýa-da ýok edip bilmeýän öýünde ýaşaýar.
Hudaýyň iň soňky maksady Mesih üçin bir gelin (Efesliler 5:25-27), häzirki wagtda gökdäki ýat ýerliler hökmünde Onuň ret edilişini paýlaşýan, ýöne ebedi Onuň gökdäki şöhratyny paýlaşjak bir halkyň bolmagydyr.
Ybadathananyň Aýratyn Bereketleri
Biziň Ysraýylda hiç haçan bolmadyk başga bereketlerimiz hem bar. Iň ulularyndan biri *Ata* hökmünde Hudaýy bilmekdir, Mesihte doly açylyşy ýaly.«Hiç kim Hudaýy hiç haçan görmedi; Atanyň göwüsinde bolan ýeke-täk Oglan, Ol Ony beýan etdi» (Ýahýa 1:18). Soňra bizde halas bolmagyň ýerine ýetirilişiniň wadasy däl-de, hakykaty bar. I.O.U. Mesihiň tamamlanan sözüniň arassa altynyna çalşyldy.
Mundan başga-da, Mukaddes Ruh indi ynanýanlarda ýaşaýar (Ýahýa 14:16, Resullaryň Işleri 2:1-4). Mukaddes Ruh hemişe ýer ýüzünde Öz täsirini görkezen bolsa-da,
Onuň bu ýerdäki hemişelik barlygy täze bir zatdyr.Hudaý bilen gatnaşygymyz hem täzedir.
Biz indi gullar däl-de, ogullarydyrys (Galatiýalylar 4:4-7).Has köp zat aýdyp bolar, ýöne bu dört hakykat biziň hristianlar hökmünde bize degişli bereketleriň baýlygyny görkezmelidir.
Mesih haçynyň bu tarapynda ýaşaýandygymyz üçin Hudaýa şükür edeliň!
