Hudaýyň Patyşalygy Asyrlaryň Dowamynda
Siz “patyşa,” “soltan,” “imperator” ýa-da “hökümdar” ýaly sözleri eşideniňizde näme pikire gelýärsiňiz? Bu sözler hökümdaryň, ýa-da belli bir ýurduň ýa-da halkyň üstünden ygtyýarlygy bolan adamyň manysynda umumydyr.
Mukaddes Kitapda “Hudaýyň patyşalygy” jümlesi ygtyýarlyk we hökümdarlyk bilen baglanyşyklydyr. Ol ýerde biz Hudaýyň iki hili hökümdarlyk edýändigini görýäris. Birinjisi Hudaýyň ähli zadyň üstünden iň ýokary ygtyýarlygyny görkezýär. Ol Ýaradyjy hökmünde taryhyň ähli wakalaryny dolandyrýar, we ahyrsoňy ähli zat Onuň islegini, ýa-da maslahatyny ýerine ýetirmek üçin bilelikde işleýär. Ol Öz ýaradanlaryna belli çäklerde öz isleglerini ulanmaga mümkinçilik berýär, ýöne Ol iň ýokary dolandyryşy amala aşyrýar. Ikinjisi Hudaýyň Öz raýatlaryny göni dolandyrmagyny görkezýär. Muňa “teokratiýa” diýilýär, “teo” Hudaýy we “kratiýa” “hökümdarlygy” aňladýar. Tersine, “demokratiýa” “halkyň hökümdarlygyny” aňladýar. Biz Mukaddes Kitapda Hudaýyň teokratik hökümdarlygynyň ýedi tapgyryny yzarlap bileris. Geliň, olary bilelikde göz öňüne getireliň.
1-nji tapgyr: Adam Bagda
Mukaddes Kitabyň ilkinji baplarynda biz Hudaýyň ynsanlary ýaradandygyny we olara şeýle diýip pata berendigini okaýarys: “Miweli boluň we köpeliň we ýer ýüzüni dolduryň we ony boýun egdiriň, we deňiz balyklarynyň we gök guşlarynyň we ýer ýüzünde hereket edýän her bir janly zadyň üstünden hökümdarlyk ediň” (Barlyk 1:28 ESV). Hudaýyň teokratik hökümdarlygynyň ilkinji tapgyry Eden bagynda peýda boldy, ol ýerde Hudaý Adamy Öz wekili hökmünde ähli ýaradylyşyň üstünden hökümdarlyk etmäge goýdy. Gynansak-da, bu ilkinji hökümdar, Adam, Hudaýa boýun egmäninde şowsuzlyga uçrady we ýaradylyşyň üstünden öz hökümdarlygyny ýitirdi (Barlyk 3). Soňra Hudaý Adamyň ýitirenini dikeltmek üçin başga bir Hökümdaryň geljekdigini wada berdi (15-nji aýat).
2-nji tapgyr: Nuh Tupandan Soň
Nuhyň hekaýasynda biz täze bir başlangyjy görýäris, onuň döwründäki tupandan soň ähli ynsanlar, ol we onuň maşgalasyndan başga, ýok edildi. Hudaý Nuhy beýleki janly-jandarlaryň üstünden hökümdar etdi (9:2-4) we oňa ganhorlary jezalandyrmak ygtyýarlygyny berdi (5-6-njy aýatlar). Emma, Nuh özüni dolandyrmakda şowsuzlyga uçrady, we ol “serhoş boldy we çadyrynda açyk ýatdy” (21-nji aýat). Ondan soň köp hökümdarlar geldi, we olaryň patyşalyklary adalatsyzlyk we zorluk bilen bozuldy. Ynsanlar Howa wada berlen şol kämil Hökümdara garaşmagyny dowam etdirdiler.
3-nji tapgyr: Ysraýyl Çagalary
Ynsanlar Hudaýdan daşlaşanda, Ol Öz ygtyýarlygyny bir halk arkaly görkezmegi karar etdi, şol milletiň üstünden Öz teokratik hökümdarlygyny gurmak bilen (Müsürden Çykyş 15:18). Hudaý Ysraýyl çagalaryny Ybraýymda saýlady (Barlyk 12; 21:12). Olar Müsürde gul bolanlarynda, Ol olary Öz goşuny bolmak üçin gulçulykdan halas etdi (seret Kanun Taglymaty 7:6-8), olary Kengan ýurdundan günäni aýyrmak üçin ulandy. Şonuň üçin biz şol gullaryň “Ysraýyl goşuny” (14:19) bolandygyny okaýarys. Olaryň Patyşasy hökmünde, Hudaý olara durmuşlaryny ýolbaşçylyk etmek üçin kanun berdi, we Ol olara Özüniň aralarynda ýaşamak üçin çadyr gurmagy tabşyrdy.
Ysraýyl çagalary Musa, Ýeşuwa we ondan soň ýaşan ýaşulular döwründe Hudaýa gulluk etdiler (Kazylar 2:7). Emma, olar kazylar döwründe ýoldan azaşyp başladylar, gitdigiçe erbetleşdiler, tä Hudaýyň patyşalygyny ret edip, patyşa talap edýänçäler. Olar Samueliň ýanyna gelip: “Indi bize ähli milletler ýaly höküm etmek üçin bir patyşa belle” (1 Samuel 8:5) diýdiler. Halkyň talabyna jogap edip, Hudaý Öz pygamberi Samuele şeýle diýdi: “Halkyň ähli aýdýan zatlaryna gulak as, çünki olar seni ret etmediler, eýsem Meni öz üstlerinden patyşa bolmakdan ret etdiler” (7-nji aýat). Netijede, Hudaý olara öz isleglerine görä bir adam bolan Saul patyşany berdi. Saul soňra öz şowsuzlygy sebäpli ret edildi (Resullaryň Işleri 13:21-22).
4-nji tapgyr: Dawudyň Patyşalygy
Hudaýyň başdan bäri meýilnamasy Patyşanyň Ýahuda taýpasyndan gelmegidi (1 Taryhlar 5:2; Barlyk 49:10). Şoňa görä-de, Ol Öz halkyna Dawudy patyşa edip berdi, Hudaýyň patyşalygynyň täze bir tapgyryny başlamak üçin. Dawudyň we onuň nesilleriniň hökümdarlyk döwründe biz “Rebiň patyşalygy” (1 Taryhlar 28:5) we “Rebiň tagty” (29:23) barada okaýarys, çünki Hudaý şol patyşalar arkaly hökümdarlyk edýärdi. Dawut muny şeýle diýende düşündi: “Eý Reb, beýiklik we güýç we şöhrat we ýeňiş we beýiklik Seniňkidir, çünki göklerde we ýer ýüzündäki ähli zat Seniňkidir. Patyşalyk Seniňkidir, Eý Reb, we Sen ähli zadyň üstünden baş hökmünde beýiklenýärsiň. Baýlyk we hormat Seniňden gelýär, we Sen ähli zady dolandyrýarsyň. Seniň eliňde güýç we kuwwat bar, we Seniň eliňde ähli zady beýik etmek we güýç bermek bar” (11-12-nji aýatlar).
Bu tapgyrda, Süleýmanyň hökümdarlygynyň irki ýyllary Rebbimiz Isanyň geljekki patyşalygynyň gowşak bir suratydy. Ýöne, eýýäm Süleýmandan, Dawudyň oglundan başlap, biz patyşalarda, biri-biriniň yzyndan, şowsuzlygy görýäris, tä Hudaý Babil ýesirligi arkaly milleti jezalandyrýança.
5-nji tapgyr: Isa, Ýewreýleriň Patyşasy
Täze Ähtdäki açylyş aýaty Patyşanyň nesil daragtyny gurmak bilen yglan edýär: “Isa Mesihiň, Dawudyň oglunyň, Ybraýymyň oglunyň nesil daragtynyň kitaby” (Matta 1:1). Matta köplenç “Patyşanyň hoş habary” diýlip atlandyrylýar, çünki ol Reb Isanyň patyşalygynyň dürli taraplaryny öz içine alýar. Biz Onuň nesil daragty (Matta 1), Onuň dogulmagy üçin peýda bolan aýratyn ýyldyz (Matta 2), we patyşalygy yglan eden Onuň öňünden gelen Ýahýa Çömmekçi (Matta 3:2) barada okaýarys. Hakyky Patyşa hökmünde, Isa Mukaddes Ruh bilen ýaglandy (16-17-nji aýatlar), Köne Ähtdäki patyşalar ýaly ýag bilen däl.
Dagyň üstündäki wagyzda, Reb Isa patyşalygyň prinsiplerini wagyz etdi (Matta 5–7). Soňra, Onuň şägirtleri patyşalygyň hoş habaryny ýaýratdylar (10:5-7). Reb hem keselleriň, tebigatyň, jynlaryň we hatda ölümiň üstünden Öz agalygyny tassyklamak üçin köp gudratlar etdi, Köne Ähtde wada berlen Patyşadygyny tassyklady (Işaýa 35:5-6, 42:6-7).
Patyşalygy gurmak üçin möhüm şertler halkyň eşitmek we toba etmekdi (Matta 3:1-12, 4:17,23, 10:5-7, 11:12-14). Toba etmegiň ýerine, ýewreý ýolbaşçylary Reb Isany Beelzebul arkaly jynlary kowmakda aýypladylar (12:24), we bu olary Mukaddes Ruha garşy gürlemek günäsiniň astyna goýdy (32-nji aýat). Bu Isany Patyşa hökmünde ret etmeleriniň iň soňky yglanydy.
6-njy tapgyr: Gizlin Patyşalyk
Ýewreýler öz Patyşasyny ret edenden soň, Reb Öz şägirtlerine “gök patyşalygynyň syrlaryny” yglan etdi (Matta 13:11). Rebiň Matta 13-de agzan mysallary bize Onuň häzirki patyşalygynyň gowy suratyny berýär. Bu mysallardan biz Patyşanyň göz bilen görünmeýändigini, ýöne Onuň raýatlarynyň henizem Oňa eýerýändigini netije çykaryp bileris (28:18-20).
Bu patyşalygyň gerimi tutuş dünýädir, Ysraýyl milletine çäkli bolmagyň tersine. Şonuň üçin biz Rebiň mysallaryň birini düşündirişinde “meýdan dünýädir” (13:38) diýip okaýarys. Mundan başga-da, patyşalygyň bu tapgyry Hudaýyň uzak sabyrlylygy bilen häsiýetlendirilýär, şonuň üçin biz patyşalykda erbetlik we erbet iş edýänler barada okaýarys (24,30-33-nji aýatlar).
Kilise bilen Hudaýyň patyşalygynyň arasyndaky tapawuda üns beriň. Hudaýyň patyşalygy özüniň häzirki gizlin tapgyrynda Isanyň Rebdigini öňe sürýän her bir adamy, hatda hakyky imanlylar bolmadyklary hem öz içine alýar. Bu Mesihçi bolandygyny öňe sürýän her bir adamy, şol sanda erbet iş edýänleri hem öz içine alýar. Beýleki tarapdan, hakyky Kilise diňe hakyky imanlylary öz içine alýar – olaryň durmuşlary Isanyň özleriniň Rebdigini tassyklaýar. Biz Kilise Hudaýyň patyşalygynyň bir bölegidir diýip bileris, ýöne Hudaýyň patyşalygy Hudaýyň hakyky Kilisesinde bolmadyk beýlekileri hem öz içine alýar.
7-nji tapgyr: Harpyň Patyşalygy
Bu geljekki tapgyr, Isa dünýäniň üstünden hökümdarlyk etmäge gelende we Hudaýyň başdan bäri aňynda bolan hakyky teokratik hökümdarlygy guranda. Onuň patyşalygy tutuş ýer ýüzi üçin kynçylyk döwri bilen öňünden bolar (Matta 24–25).
Hudaýyň Söýgüli Oglunyň Patyşalygy
Biz hemmämiz Şeýtanyň gullary bolup dogulýarys we onuň hökümdarlygy astynda ýaşaýarys. Biz iman bilen gelip, Reb Isa iman edenimizde, resulyň ýazan zatlaryndan lezzet alýarys:
Ol bizi garaňkylyk hökümdarlygyndan halas etdi we Öz söýgüli Oglunyň patyşalygyna geçirdi (Koloseliler 1:13). Siz bu özgerişligi raýatlygyň üýtgemegi, ýa-da has gowy durmuşa geçmek diýip atlandyryp bilersiňiz. Siz bu özgerişligi başdan geçirdiňizmi? Eger ýok bolsa, indi gaty giç bolmanka wagtydyr.
Nikodemasyň Isa aýdan sözünde, “Sen Hudaýdan gelen mugallymsyň,” ol patyşalygy görmändigini we Rebiň kimdigini, Onuň Patyşadygyny hakykatdanam bilmeýändiginiň subutnamasy bar. Hudaýyň patyşalygy bardy, ýöne ol ony görmedi, şonuň üçin Reb oňa Hudaýyň patyşalygynda paý almak ýa-da ony görmek üçin zerur bolan zady aýtdy:
Täzeden dogulmasa, Hudaýyň patyşalygyny görüp bilmez
we,
Suwdan we Ruhdan dogulmasa, Hudaýyň patyşalygyna girip bilmez (Ýahýa 3:3,5 JND).
—Hendrik L. Heijkoop, “Ýahýa 3” (uýgunlaşdyrylan)
