ENDIK: Hemmeler howp astynda
Dictionary.com «endik» sözüni «mejbury ýagdaýda bir endige ýa-da amala ýa-da psihologiki ýa-da fiziki taýdan endik dörediji bir zada bagly bolmak ýagdaýy» diýip kesgitleýär. Endikden kimdir biri goraglymy? Biziň haýsymyz şeýle güýjüň guly bolup bilermi? Bu, belki, «Kim durýaryn öýtse, ýykylmazlyk üçin seresap bolsun» (1 Korintoslylar 10:12 NKJV) aýatyny göz öňünde tutup soralmaly.
Eger Dawut, «Rebbiň ýüregine laýyk adam» (1 Şamuwel 13:14), günäkär endige baş goşup bilse, onda her birimiz onuň tejribesini duýduryş hökmünde kabul etmeli. Hiç kim goragly däl, esasanam Rebbe ynanmaýan ýa-da Onuň bilen ýakyn gatnaşykda ýöremeýän bolsa. «Oýanyň we doga ediň, synaga düşmezlik üçin. Ruh hakykatdan-da islegli, ýöne ten gowşakdyr» (Markus 14:38) ähli üçin bir ündewdir. Näçe ýaş ýa-da garry, gowşak ýa-da güýçli, ahlakly ýa-da ahlaksyz bolsa-da, hemmeler endige düşmek howpy astyndadyr.
Endige düşmek aňsatdyr, hatda başlangyçda bir hereket adamyň wyždanyna garşy bolsa-da. Emma, şol belli bir hereket endik bolandan soň, ony bes etmek kynlaşýar we muny etmek üçin daşarky kömek gerek bolup biler.
Dawudyň wakasy sizi geň galdyryp biler. Ahyrsoňy, 1 Şamuwel 13-de onuň barada okan beýannamyzdan başga-da, oňa «Hudaýyň adamy» (Nehemýa 12:24) diýlip at berildi. Onuň endiginiň ýagdaýlaryny öwrenmek üçin, ilki bilen taryha, geografiýa, teologiýa we ýagdaýlara görä sahna gurmak ýerlikli bolup biler.
Taryh
Ysraýylyň ilkinji patyşasy Saul höküm sürmäge başlanda, Dawut ýaş çopan oglanjyk bolup, ilkinji mezmurlaryny ýazýardy. Rebbiň tabşyryklaryna boýun bolmazlykda (Kanun taglymaty 7:1-5), ysraýyllylar, 350 ýyl öň Wadalaryň ýurduna gelenden bäri, Kenganlylardaky hudaýsyz ýaşaýjylary ýok etmegi başarmadylar. Şonuň üçin Reb birnäçe butparaz milletleriň Ysraýyl üçin duzak we gapan bolmagyna rugsat berdi (Ýeşuwa 23:13).
Şeýle halklaryň biri filistlilerdi, olar ysraýyllylara hemişe duşman bolup, patyşa Saulyň ähli hökümdarlygy döwründe olar bilen söweşdiler. Goliat bilen söweşden soň (1 Şamuwel 17), Dawut patyşanyň ýarag göterijisi boldy we goşunyň serkerdesi hökmünde Dawut her ädimde ýeňiş gazandy. Onuň üstünligi patyşanyň Dawuda göriplik etmegine sebäp boldy, bu bolsa Saulyň ömrüniň ahyryna çenli Dawudy öldürmäge synanyşmagyna itergi berdi.
Geografiýa
Filistliler Kengananyň günorta-günbatar kenarynda, esasan-da Gat şäheriniň patyşalyk paýtagtyny öz içine alýan bäş şäher-döwletde ýaşaýardylar. Olaryň gündogarynda, Ýahuda taýpasy ýaşaýan ýerlerde, Iýerusalimden bary-ýogy 30 mil (50 km) uzaklykda hiç hili kesgitli serhet ýokdy. Filistlileriň patyşasy Dawuda Ziklagy (27:6) berdi, bu Dawudyň Sauldan gaçan döwründe boldy. Bu şäher beýleki ysraýyl obalaryna, şeýle hem Ysraýylyň duşmanlary bolan birnäçe taýpalaryň ýaşaýan ýerlerine ýakyn bolupdy.
Teologiýa
Ruhanylygyň gowşan döwründe Hudaý Öz ýoldan çykan halkyny höküm etdi, butparaz filistlileriň Ysraýylyň goşunlaryny ýeňmegine rugsat berdi. Olar hatda äht sandygyny hem ele geçirdiler (4:10-11), ol Dawudyň ýaşlyk döwründe çadyrdan daşardady. Dawut çopan oglanjyk wagtynda, patyşa gulluk edende we Sauldan ilkinji gezek gaçanda, Reb Hudaýyny berk ynam bilen söýýärdi. Bu döwürlerde ol Zebur 23-i – belki, çopan wagtynda – we Zebur 7, 27 we 31-i Saul tarapyndan yzarlanylanda ýazdy. Gysgaça aýdylanda, Dawut Rebbiň ýollaryna umuman biperwaý – az ýa-da hiç hili gyzyklanma görkezmeýän – halkyň arasynda ýaşaýardy, Hudaýyň halkynyň duşmany tarapyndan dolandyrylýan medeniýet bilen gurşalypdy.
Ýagdaýlar
Dawut ýedi ýyl yzarlanyp gaçandan soň, yzarlanyjysyndan ýadady. Ol ahyrynda Patyşa Saulyň elinden ölümden gaçyp gutulmagyň ýokdugyny duýdy. Bu Dawudyň Hudaýa bolan ynamynyň gowşan döwrüne we onuň endigini oýaryp biljek ýagdaýa getirdi.
Dawudyň endigi
1 Şamuwel 27:1-2-de meseläniň başlangyçlaryny görýäris: «Dawut öz ýüreginde diýdi: «Indi men bir gün Saulyň elinden heläk bolaryn. Meniň üçin filistlileriň ýurduna çalt gaçmakdan başga gowy zat ýok; we Saul menden umydyny üzüp, Ysraýylyň hiç bir ýerinde meni gözlemez. Şeýlelik bilen men onuň elinden gaçyp gutularyn.» Soňra Dawut turdy we öz ýanyndaky alty ýüz adam bilen gitdi Maogyň ogly Akişe, Gat patyşasyna.»
Bu Rebden garaşlylygyň gowşamagy bolup, Dawudyň öz oýlap tapan zatlaryna bil baglamagyna (Nakyllar 3:5 okaň), aldawçylygy we ýalan sözlemegi täzeden janlandyrmagyna ýol açan ýaly. Ol Sauldan ilkinji gezek gaçyp, Gat patyşasy Akişe baranda aldawçylygyň peýdaly bolandygyny tapypdy (seret 1 Şamuwel 21:10-15). Şol wagt, filist patyşasyna Dawudyň «on müňlerçesini» öldüren güýçli esgerdigi habar berilende (11-nji aýat), ol özüni däli ýaly görkezdi we onuň ýalany oňa gaçyp gutulmaga mümkinçilik berdi.
Soňra, ol özüne gelip, Rebbiň öz hereketlerine rugsat berendigini – ýöne tassyklamandygyny ýa-da makullamandygyny – gören bolmaly. Bu Dawudyň Zebur 34:18-däki ykrar etmesinden bellik edilip bilner, ol ýerde şeýle ýazypdy:
Reb ýüregi döwülenlere ýakyn, we ruhy ezilenleri halas edýär.
Goşgynyň girişinde şeýle diýilýär: «Dawudyň mezmury; ol Abimelegiň öňünde öz hereketini üýtgedende, ol ony kowdy, we ol gitdi» (JND).
Eger ol ýalan aldawçylygy diňe bir gezek ulanan bolsa, biz onuň hereketini endik diýip atlandyrmazdyk. Ýöne ol 16 aýlyk döwürde endige öwrüldi – bu amal filistlileriň ýurduna ikinji gezek gitmeginde Gat patyşasyny aldamak üçin ulandy. Biz görýän zatlarymyz, endiklere eltýän erbet hereketleriň köplenç adamyň öz düşünjesine bil baglananda we duşmanyň ýurdunda – ýagny Şeýtanyň hökümdarlygynda – başlaýandygydyr.
Ziklagda ýaşaýarka, Dawut we onuň adamlary töwerekdäki halklaryň käbirini gyryp, Ysraýylyň duşmanlary bolan şäherleri taladylar. Emma, filist patyşasynyň özüne haýran galmagy we minnetdar bolmagy üçin, Dawut 16 aýlap ýalan sözlemegi we aldawçylygy ulandy – Akişiň garşydaşlaryna degişli obalara hüjüm edendigini habar berip. Bu 1 Şamuwel 27:9-12 (NKJV) -de habar berilýär:
Dawut ýurda hüjüm edende, ne erkek, ne-de aýal diri goýdy, ýöne goýunlary, öküzleri, eşekleri, düýeleri we eşikleri alyp, yzyna gaýdyp Akişe geldi. Soňra Akiş diýerdi: «Sen bu gün nirede çozuş etdiň?» We Dawut diýerdi: «Ýahudanyň günorta sebitine, ýa-da Ýerahmeelitleriň günorta sebitine, ýa-da Kenitleriň günorta sebitine.» Dawut ne erkek, ne-de aýal diri goýmazdy, Gat şäherine habar getirmek üçin, «Biziň üstümizden habar bermezlikleri üçin, «Dawut şeýle etdi» diýip.» We ol filistlileriň ýurdunda ýaşan ähli döwründe şeýle hereket etdi. Şeýlelik bilen Akiş Dawuda ynanýardy.
Bu endik ony nirä eltdi? Akiş, Dawuda ynanýan, diýdi: «Ol öz halky Ysraýyly özünden düýbünden ýigrençli etdi; şonuň üçin ol hemişe meniň hyzmatkärim bolar» (12-nji aýat). Dawudyň endigi, ähli endikler ýaly, gulçulyga deňdi we kynçylyga getirdi. Dawut duşman patyşasynyň goragçysy edildi we öz halkyna – hakykatdan-da, Hudaýyň halkyna – Ysraýyla garşy söweşmäge çagyryldy. Onuň ýalan sözlemäge we aldawçylyga bolan endigi ony gaty howply ýagdaýa saldy, bu bolsa agyr netijelere getirip biljekdi.
Şükürler bolsun, Reb dolandyryşdady – hemişe bolşy ýaly. Hudaý filistlileriň beýleki patyşalaryny Akişi Dawudy we onuň adamlaryny öz hatarlaryndan aýyrmaga mejbur etmek üçin ulandy. Dawut öz endiginiň getiren kynçylygyndan halas edildi.
Kimdir biriniň endikden gaçyp gutulmagynyň ýeke-täk ýolunyň Reb tarapyndan şol gulçulyk ýükünden azat edilmegidigini aýtmak makul bolup biler. Şeýle bir obsesiýany ýeňmek öz güýjüň bilen amala aşyrylyp bilinmez. Dawut öz hereketleriniň islendik göni netijelerinden halas boldy, ýöne görşüňiz ýaly, ol endige düşmek howpy astyndadygynyň mysalydyr.
SOŇKY BELLEGI
- Zebur 34-iň ady Abimelegiň adyny agzaýar, ol ähli ähtimallyk bilen Gat patyşasy Akiş bilen bir adamdyr. Mundan Abimelegiň patyşalyk ady bolup, filist patyşalarynyň şahsy ady däldigi görünýär. (Halkara Standart Injil Ensiklopediýasy).
