2003-nji ýylyň sentýabr aýynda men Londonda boldum we «jadygöý adam» Deýwid Bleýniň kiçijik perspeks gutusynda, Temza derýasynyň günorta kenarynda, Tower köprüsiniň golaýynda kran bilen ýokary galdyrylan ýagdaýda ýatandygyny gördüm. Şondan gysga wagt soň, ol 44 günläp diňe suw bilen oraza tutmak maksadyna ýetendigi üçin halkara derejesinde meşhurlyk gazandy. Orazasynyň dowamynda ol öz hereketini mümkin boldugyça oňaýsyz etmek üçin elinden gelenini eden samsyklar we geň adamlar üçin gülki obýektine öwrüldi.
Emma oraza tutmak diňe şundan ybaratmy? Meniň pikirimçe, ýok! Aslynda, bu dini görkezijilik garaýşy, Rebbiň Matta 6:16-18-de duýduryş berýän zatlarynyň hut özüdir. Oraza tutmak şahsy düzgün-tertibi, gizlin ýerine ýetirilmeli zat, diňe biziň Göwher Atamyz tarapyndan görülmeli; we ähli sylaglar Ondan geler, başga hiç kimden däl.
Köp dinlerde oraza tutmak olaryň talap edilýän amallarynyň bir bölegidir. Musulmanlaryň Remezan aýyndaky «bölekleýin» oraza tutmagy gowy bellidir. Hatda «ertirlik nahar» sözi hem bize ertirlik naharyň, bedeniň ukuda bölekleýin «ýapylmagy» sebäpli nahar iýmeýän sagatlarymyzda bolýan orazany «bozýan» wagtydygyny ýatladýar. Daniýeliň ýas tutanda şerap we et ýaly «ýakymly iýmitlerden» gaça durup, iýmitini çäklendiren bir mümkin bolan salgysyndan başga (Daniýel 10:3), Mukaddes Kitapdaky oraza tutmak adaty «mutlak» oraza – belli bir wagt ähli iýmitden saklanmak ýaly bolup görünýär.
Käbir hristianlar Paskadan öňki kyrk günlük Oraza döwründe bölekleýin oraza tutýarlar, we prawoslaw we günbatar hristian jemgyýetleri asyrlar boýy oraza tutmagyň käbir görnüşini goldap gelýärler. Lýuter, Kalwin we Uesli orazany doga-dileg bilen bilelikde ulanandygy bilen bellidirler. Ýakynda, 2003-nji ýylyň mart aýynda, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Senaty uruş we terrorçylyk döwründe milli pespällik, doga-dileg we oraza güni üçin rezolýusiýa kabul etdi.
Köne Äht Perspektiwasy
Oraza tutmagyň sebäplerini kesgitlemek üçin, Köne Ähtden başlamak gowy ýerdir. Mümkin boldugyça, Hudaýyň ýer ýüzündäki halky, ýewreýler, Musa tarapyndan oraza tutmaga görkezme berilmedi. Biz oňa iň ýakyn bolan zat Günäniň Öwezini Dolmak Gününde boldy, şonda olara «janlaryny ezmek» tabşyryldy, bu aňlatma oraza tutmagy öz içine alýan ýaly görünýär (Lewiler 16:29-31). Bu düşündiriş Işaýa 58:3 bilen tassyklanýar, bu aýat «janlary ezmek» bilen oraza tutmagyň arasynda güýçli meňzeşligi görkezýär. Şeýlelik bilen, bu ýerde ýewreý milletiniň möhüm ýyllyk baýramçylygy oraza tutmak üçin bir pursat boldy.
Zakarýada agzalan beýleki dini orazalar, ýewreý galanlary sürgünlikden gaýdyp gelenden soň (Zakarýa 8:18-19), gaýgy däl-de, şatlyk pursatlary bolmalydy, ýöne olaryň Hudaý tarapyndan döredilendigi barada hiç hili ýazgy ýok. Emma, ýewreýleriň aýry-aýry adamlarynyň we toparlarynyň dürli sebäplere görä belli bir pursatlarda oraza tutandygynda şübhe ýok. Ine, käbir mysallar:
° Milli ýolbaşçylyk:
Moabitleriň, Ammonitleriň we Edomitleriň uly goşuny tarapyndan haýbat atylanda, Ýehoşafat «bütin Ýahuda boýunça oraza yglan etdi ... Rebbi doga-dilegde gözlemek üçin» (2 Hronikalar 20:3).
° Milli toba:
Ysraýyl Mizpada bir gün oraza tutdy, şonda Samuel olary ýygnady, äht sandygynyň filistimler tarapyndan saklanandan soň Ýahuda gaýtarylyp berilmeginden soň. Bu bütin milletiň butlara sežde etmek üçin Hudaýdan daşlaşandygynyň günäsini boýun almakdy (1 Samuel 7:6).
° Umumy ýas:
Dawut we onuň wepaly goldawçylarynyň topary Saul we Ýonatan Amaleýitlere garşy söweşde ölenlerinden soň bir gün oraza tutdular (2 Samuel 1:12). Bu öldürilen patyşa we onuň ogly üçin, we olaryň ýeňilmegi bilen millete getirilen masgaraçylyk üçin çuňňur gaýgy aňlatmasydy.
° Şahsy gaýgy:
Dawut hem Batşeba bilen zyna gatnaşygyndan doglan çaganyň keseliniň sebäpli öz gaýgysynyň nyşany hökmünde oraza tutdy. Pygamber Natan oňa çaganyň günäsi üçin jeza hökmünde öljekdigini aýtdy. Emma, Dawut Rebbiň pikirini üýtgedip, çaganyň ýaşamagyna rugsat berip biljekdigine ynanýan ýaly görünýär, şonuň üçin ol oraza tutdy. Çaga ölensoň, ol orazasyny bozdy. Onuň garaýşynda ýolbaşçylyk gözlemek we umyt oýarmak elementi hem bolup biler (2 Samuel 12:16-23).
° Wekillik günäni boýun almak:
Ezra hem ýas tutdy we oraza tutdy, öz eden işleri üçin däl-de, eýsem Babylondan ýesirlikden gaýdyp gelen we Iýerusalimiň diwarlaryny täzeden guran beýlekileriň günäsi üçin. Ol köp adamlaryň, şol sanda ruhanylaryň we lewitleriň, has gowy bilmeli bolanlaryň, butparazlar bilen öýlenendigi üçin çuňňur gaýgy çekdi (Ezra 10:6). Onuňky beýlekileriň adyndan aglamak we oraza tutmak bilen bilelikde günäni boýun almakdy.
Täze Äht Amaly
Täze Ähtde oraza tutmak dowam etdirildi. Anna, dindar ýewreý aýaly, köplenç oraza tutýandygy we doga edýändigi ýazga alyndy (Luka 2:37). Käbir berk fariseýler hepdede iki gezek oraza tutýardylar (Luka 18:12). We irki Ybadathana döwürlerinde ýewreýleriň Günäniň Öwezini Dolmak Gününde henizem oraza tutandygy barada deliller bar (Resullar 27:9).
Isa şägirtleriniň oraza tutjakdygyny çaklasa-da, Onuň oraza tutandygy ýazga alnan ýeke-täk pursat, synagdan öň çöllükde kyrk gün dowamyndady; sebäbi çölde iýmit ýok bolmagy mümkin. Emma bu Oňa Şeýtanyň daşlary çörek etmäge bolan ilkinji synagyny ýeňmäge mümkinçilik berdi.
Isa oraza tutmagyň gymmaty barada hiç hili öwretme galdyrmady we Onuň, olaryň toý eýesi, olaryň ýanynda wagtynda şägirtleriniň oraza tutmagynyň ýerliksizdigini aýtdy. Bu şatlyk wagty bolmalydy. Ol olary terk edeninden soň, olar beýlekiler ýaly oraza tutup bilerdiler (Matta 9:14-15).
Irki Ybadathana ýolbaşçylarynyň missionerleri we ýaşulylary saýlanda oraza tutandygy görünýär (Resullar 13:22-23; 14:23). Bular ýolbaşçylyk üçin doga-dilegler bilen baglanyşykly aýratyn ähmiýetli pursatlar bolardy. Hakykatdan hem, Täze Ähtdäki köp ýerlerde doga-dileg we oraza bilelikde gelýär, we köp hristianlar bu birleşmäni mukaddes kitapda görkezilen hasaplaýarlar.
Pawlus oraza tutsa-da (2 Korinfliler 6:5), hiç hili hatlarda oraza tutmak barada öwretme ýok. Emma, bu ýeriň kontekstinde, onuň iýmitden saklanmagy, aýratyn bir dindarlyk hereketi däl-de, eýsem dürli syýahatlarynda duşan kynçylyklaryndan gelip çykan bolmagy mümkin. Şeýle hem, irki hristian ybadathanasynyň döwründe oraza tutmak adaty bir amal bolandygy, köplenç doga-dileg wagtlary bilen baglanyşyklydygy gowy resminamalaşdyrylandyr.
Häzirki wagtda näme?
Hatlarda oraza tutmagy yzygiderli bellenen hristian dindarlygynyň bir bölegi edýän aýratyn görkezmeleriň ýoklugynda, iýmitden wagtlaýyn saklanmakdan has köp, adaty özüňi inkär etmek ruhuny resullaryň öwredişiniň esasyna has laýyk hasaplamak iň gowusy ýaly görünýär. Bu käwagt iýmitden saklanmagy öz içine alyp biler, çünki tejribäniň güýçlüligi iýmitlenmegi gereksiz ýa-da mümkin däl edýär. Eger oraza wagty has ünsli we jemlenen doga-dileg etmek, ruhy şowsuzlygyň, hakyky pespälligiň we täzelenen imanyň has ýiti duýgusyny başdan geçirmek üçin ulanylsa, bu hökman gymmatly bolar. Pawlus öz bedenini «ýençmek» ýa-da tabynlyga getirmek üçin terbiýelemek barada gürrüň edende (1 Korinfliler 9:27), ol özüni hristian gullugyndan mahrum etmekden saklajak özüňi inkär etmegiň bir tarapy hökmünde orazany göz öňünde tutan bolmagy mümkin.
Belki, häzirki wagtda baý günbatar ýurtlaryndaky hristianlar artykmaç iýmitlenmegiň nämedigini, ýagny aşa doýgunlyk günäsini göz öňünde tutmaly we iýmitlenme endiklerini has ýönekeý ýaşaýyş tarzyna laýyk getirmeli. Missionerler köplenç üçünji dünýä hristianlarynyň oraza tutýandygyny görýärler, bu ruhy düzgün-tertibi bolany üçin däl-de, eýsem bu imanlylaryň iýmit satyn almaga güýji ýetmeýändigi üçin. Bu ýagdaýlarda oraza täze many gazanýar.
Günbatar ýurtlaryndaky biziň uly biftek iýmezden ozal iki gezek pikirlenmegimize sebäp bolup biler, çünki ýarym ululykdaky biftek ýeterlik bolar, we dörtden bir ululykdaky biftek bolsa ýeterlik bolar! Şeýle pikirlenme biziň orazamyza has köp many berer we Rebbiň dünýäsi we onuň milliardlarça mätäç adamlary üçin doga-dileglerimizi güýçlendirer. Belli maksatlar üçin oraza tutmagy öz içine alýan adaty özüňi inkär etmek, eger onuň netijeleri pespällik, ruhy aýdyňlyk we has ünsli dileg bolsa, hökman gymmatlydyr.
SOŇKY BELLIK Pawlusyň durmuşynda oraza tutmak barada ýene iki salgy bar (Resullar 10:30; 1 Korinfliler 7:5), ýöne tekstual deliller olaryň asyl golýazmalaryň bir bölegi däldigini görkezýär, we köp terjimeler olary öz içine almaýar. Şeýle hem, Matta 17:21 we Markus 9:29 aýatlarynyň ählisi barada şübhe bar, olar käbir irki golýazmalarda tapylmaýar.
