AKYL SAGLYGYNYŇ MANYSY
Häzirki wagtda biz psihiatrlar we psihologlar tarapyndan akyl saglygy barada köp maslahatlar bilen ýüzbe-ýüz bolýarys. Adaty adam akyl keselleriniň köpelýändigini barha köp bilýär we bu ýagdaýlary bejermekde lukmançylyk ylmynyň ösüşini uly gyzyklanma bilen synlaýar. Köp adamlar hristiançylygyň akyl kesellerini bejermek we öňüni almak üçin bir zat hödürleýändigini ýa-da hödürlemeýändigini bilmek isleýärler. Jogap Injilde tapylar.
«Akyl saglygy» termini Hudaý bilen parahatlykda we ynsanlara hoşniýetli ýagdaýda bolmagyň adaty, deňagramly, bagtly tejribesini aňladýar. Akyl saglygy oňyn tejribedir. Ol diňe akyl keseliniň ýoklugy däl. Ol diňe dälilikden tapawutlylykda sagdynlyk däl. Ol oňyn abadançylyk duýgusydyr. Ol ýaşaýşyň şatlygydyr.
Hemme psihiatrlar akyl saglygynyň bu kesgitlemesi bilen ylalaşmazlar. Köp adamlar bu ýagdaýy islendik gurşawa uýgunlaşmak ukyby bilen düşündirýärler. Olar akyl saglygyna eýe bolmak üçin ylalaşmaly, orta ýol tapmaly diýip hasaplaýarlar. Köp psihiatrlar üçin «dogry we ýalňyş» we «günä we jeza» ýaly düşünjeleri öwretmek erbet akyl gigienasy hökmünde görülýär. Olar hristiançylygy boş ynanç hasaplaýarlar.
Bu psihiatrlar adamlaryň üç bölekli tebigatyny ykrar etmeýärler. Hudaý Ata, Oglan we Mukaddes Ruh üçlügi bolşy ýaly, adam hem ruhuň, janyň (ýa-da aňyň) we bedeniň üçlügidir, sebäbi «Hudaý adamy Öz keşbinde ýaratdy, Hudaýyň keşbinde ony ýaratdy» (Gelip çykyş 1:27 NKJV). Şonuň üçin adam üç-bir jandardyr we saglyk barada gürlemek bütin barlygyň ýagdaýyna degişlidir. Biziň ruhy saglygymyz akyl we beden saglygymyza täsir edýär. Aslynda, barlygymyzyň üç tarapynyň islendik birindäki kesel beýleki iki tarapyna täsir edip bilýär we edýär. Hakyky akyl saglygy ruhy saglyk bolmasa mümkin däl.
AKYL SAGLYGYNA HOWPLAR
Akyl saglygyna howp salýan dört sany görnükli akyl garaýşy bar: 1. gorky we onuň ýoldaşlary, alada we gaýgy; 2. ýigrenç we onuň ýoldaşlary, öýke we ýigrenç; 3. utanç we onuň netijeleri, peslik duýgulary we yza çekilmek; 4. günä we onuň netijeleri, umytsyzlyk we öz-özüňi ýok etmek. Geliň, bu howplaryň her birini we Mukaddes Injiliň taglymatyna eýermek bilen olardan nädip goranyp biljekdigimizi göz öňüne getireliň.
1. Gorky/Alada/Gaýgy
Köp gözlegler görkezdi – we lukmanlar häzir ykrar edýärler – gorky, alada we gaýgy aşakdaky fiziki ýagdaýlara sebäp bolup bilýär we bolýar: iýmit siňdiriş bozulmalary; ýürek urşunyň ýokarlanmagy; gan basyşynyň ýokarlanmagy; böwrekleriň işiniň ýokarlanmagy; myşsa dartgynlylygy netijesinde spazm we agyry; ses, ýagtylyk, degmek üçin nerwleriň duýgurlygynyň ýokarlanmagy; dowamly ýadawlyk; kelle agyrylar; bedeniň islendik ýerinde agyrylar we şeýle dowamly keseller ýaly göz şikaýatlary, aşgazan ýaralary, demgysma, ýürek keseli, ekzema we artrit.
Gorky, alada we gaýgy bize bir maksat üçin berildi. Olarsyz biz howpy ykrar etmezligimiz we ondan gaça durmak üçin bir zat etmezligimiz sebäpli gaty uzak ýaşamazdyk. Gorkynyň, aladanyň we gaýgynyň maksady bizi herekete taýýarlamakdyr. Ýokarda agzalan fiziki üýtgeşmeleriň sebäbi şol. Bu üýtgeşmeler diňe gorkymyzy, aladamyzy we gaýgymyzy paýhasly dolandyrmasak kesele getirýär. Gorkuda, aladada we gaýgyda olaryň üstünde hiç zat etmezden ýaşamagy dowam etdirmek gaty paýhassyzdyr.
Bu ýagdaýlar bizde endik bolup biler. Hakykatdan-da, gaýgy şeýle bir endik bolup biler welin, biz gaýgy edýändigimizi bilmeýäris we şeýlelik bilen bedenlerimiz yzygiderli dartgynlylyk ýagdaýynda saklanýar. Bu köplenç dowamly ýadawlygyň sebäbi bolýar. Käbir adamlaryň hemişe ýadaw duýmagynyň sebäbi köplenç diňe ykrar edilmedik, yzygiderli gaýgydyr.
Käbir adamlar gaýgylaryny basyp ýatyrmaga synanyşýarlar. Olar özlerine gorky, alada we gaýgy döredýän zatlary ýatdan çykarmaga ýa-da aňlaryndan aýyrmaga synanyşýarlar. Ýöne, biz pikirlenip görsek, bir pikiri aňyňdan aýyrmak ýa-da ony ýatdan çykarmaga synanyşmak diňe ony aňyň has yzyna ýa-da has çuňlugyna iteklemekdir, ol ýerde ol diňe gözden daşda bolýar.
Aň ähli tejribelerimiziň saklanýan şkafy ýalydyr. Görýän, eşidýän, duýýan we başdan geçirýän ähli zadymyz şol ýerde saklanýar. Şkafyň öň tarapynda we aňsat ýatda galýan zatlar, ýatda saklamaly zatlarymyz, wagtal-wagtal ulanýan zatlarymyzdyr. Öň tarapynda ýatda saklamagy halaýan zatlarymyz, şeýle hem ýatdan çykarmak üçin gaty uly we täsirli tejribeler bar. Biz aňymyzyň şkafyň yzyna bizi gaharlandyrýan zatlary we pikirlenmek isleýän zatlarymyzy iteklemäge meýilli.
Bir pursat pikirleniň, öý hojalygymyzyň ähli ownuk-uşak zatlaryny we esasanam halaýan iýmitlerimizi we beýleki zatlary iteklän islendik şkafda näme boljakdygyny. Siz bilýärsiňiz, iru-giç yza iteklän zatlarymyz tozan, çüýreme, pos ýa-da reňkini ýitirmekden ýaramaz yslary döredip başlar. Şol şkaf arassalanýança bize utanç we oňaýsyzlyk döreder.
Şeýlelik bilen, aňlaryny kararsyzlyk, näbelli islegler, yza süýşürmeler, çözülmedik kynçylyklar, öýkeler, gabanjaňlyklar, hakyky ýa-da hyýaly ýalňyşlyklar we närazylyklar bilen doldurýanlar üçin hem şeýle. Bular fermentlenýär we ýaralanýar we nerw we emosional dartgynlylyklary we aladalary döredýär. Bular bedenimiziň dürli bölekleriniň işini bozýan we alamatlary döredýän alada dartgynlylyklarydyr. Eger biz bu alamatlary fiziki keselimiz barada subutnama hökmünde görsek we saglygymyz barada alada etsek, dartgynlylygymyzy artdyrýarys we ýaman aýlaw döredýäris. Şonuň üçin ählimiz wagtal-wagtal aňymyzy arassalamalydyrys.
Isa bize alada etmezligi buýurýar. Biz Matta 6:31-de okaýarys:
«Näme iýeris?» ýa-da «Näme içeris?» ýa-da «Näme geýeris?» diýip alada etmäň. (Matta 6:31) Soňra Matta 6:34-de ýene okaýarys: Ertir barada alada etmäň. (Matta 6:34) Aladanyň biderekdigi Ýakup 4:13-14-de görkezilýär: Indi, siz, «Bu gün ýa-da ertir biz şeýle bir şähere gideris, bir ýyl şol ýerde ýaşarys, satyn alarys we satarys, we peýda ederis» diýýänler, ertir näme boljakdygyny bilmeýärsiňiz. (Ýakup 4:13-14)
Ýöne Isa Matta 6:32-de alada etmezligiň iň soňky sebäbini berýär:
Çünki siziň gökdäki Ataňyz bu zatlaryň ählisiniň size gerekdigini bilýär. (Matta 6:32) Eger biziň gökdäki Atamyz bar bolsa, alada etmäge zerurlyk ýok. Ol Öz çagalaryny üpjün eder. Ýöne, eger biz Hudaýy gökdäki Atamyz hökmünde talap edip bilmesek, kime ynanarys? Eger biz Hudaýyň çagalary däl bolsak, alada etmäge uly sebäbimiz bar.
Biziň Reb Isa Mesih bilýär, aladany we gaýgyny negatiw hereket bilen bejermegiň ýoly ýok. Birine «Diňe alada etme» diýmek peýdasyzdyr. Adamlar köplenç «Men alada etmegi bes edip bilemok» diýýärler. Gorky, alada we gaýgy üçin diňe bir bejergi bar, ol hem bu barada oňyn bir zat etmekdir.
Isa Matta 6:33-de ähli aladalar üçin çözgüdi berýär:
Ilki Hudaýyň Patyşalygyny we Onuň dogrulygyny gözläň, şonda bu zatlaryň ählisi size goşular. (Matta 6:33) Biziň Reb Ýahýa 3:5-de «Hudaýyň Patyşalygyny gözlemegi» nädip etmelidigimizi aýdýar: Eger adam suwdan we Ruhdan dogulmasa, Hudaýyň Patyşalygyna girip bilmez. (Ýahýa 3:5) Biz täze dogluş barada gürleşenimizde, köp adamlar Nikodim ýaly geň galýarlar. Bir-iki pursat pikirlenmek, Rebbiň düşündirişiniň nähili ýönekeýdigini görkezer.
Biz bu dünýä inenimizde, beýlekileriň rehimine galdyk. Dogulmazdan öňki durmuş awtomatiki bolup, biz öz zerurlyklarymyzy ýa-da olaryň çeşmesini bilmeýärdik. Dogulmadyk çaga ejesini tanamaýar. Doglandan soňky durmuş awtomatiki däl. Çaga ýylylyk, iýmit we üns zerurlygyny duýýar; oňaýsyzlyk duýýar. Ol aladasynyň we bagtsyzlygynyň nämeden gelýändigini bilmese-de, çaga oňaýsyzlykda aglanda we soňra köşeşdiriji kanagatlanmany duýanda, ol öz ideginiň çeşmesini, ony söýýän adamy hem bilýär.
Täzeden dogulmadyk adam durmuşda ýüzüp ýör, oňa berlen zady alada etmezden ýa-da pikirlenmezden kabul edýär. Täzeden dogulmak, oňaýsyzlygymyzy bilmek we Halasgärimiz Isa Mesihiň tamamlanan işi sebäpli Hudaýa Atamyz hökmünde rehim we bagyşlama üçin aglamakdyr. Şonda biz Hudaý bilen birleşmegimiziň täze düşünjesine dogulýarys. Hudaý biziň Atamyz bolany üçin, indi alada etmäge zerurlyk ýok.
Atasynyň islegini ýerine ýetirýän çaga hökmünde, biz ähli kararlarymyzda we meýilnamalarymyzda Ýakup 4:15-de öwredilen zady aýdarys:
Eger Reb islese, biz ýaşarys we muny ýa-da muny ederis. (Ýakup 4:15) Bu garaýyş bilen, bizde Hudaýyň Mukaddes Ruhunyň yzygiderli duýgusy bolar. Onuň huzurynda biz alada edip bilmeris. Şonuň üçin aladany we gaýgyny bejermegiň ýoly Onuň huzurynyň pikirini amala aşyrmakdyr.
Biz gorkmaga, alada etmäge we gaýgy etmäge synanyşarys. Synanyşyk Hudaýyň bizi terk edendiginden gorkýan derejä ýetip biler. Ýöne Ol hiç haçan terk etmedi we hiç haçan terk etmez. Şonuň üçin, alada etmäge synanyşanda, 1 Petrus 5:7-ni ýatlaň:
Ähli aladalaryňyzy Oňa taşlaň, çünki Ol size ideg edýär. (1 Petrus 5:7) Hiç haçan şübhelenme, Hudaýyň çagasy – «Ol size ideg edýär.» Şübhelenme, gorkak, aladaly günäkär – «Ol size ideg edýär.» Ol öldi we direldi, şonda siz täzeden dogulyp, Hudaýyň şol uly maşgalasynyň agzasy bolarsyňyz, olaryň agzalarynyň gorkmaga, alada etmäge we gaýgy etmäge sebäbi ýok.
