Iňlis ýazyjysy Jorj Eliot (hakyky ady Meri Ann Ewans) şeýle ýazypdyr: «Eý, bir adam bilen özüňi howpsuz duýmagyň rahatlygy, beýan edilmez rahatlygy; pikirleri ölçemezden ýa-da sözleri saýlamazdan, olaryň hemmesini, edil şol durşuna, sypalyny we dänelerini bilelikde döküp bilmek, wepaly eliň olary alyp elejegini, saklamaga mynasyp zatlary saklajagyny, soňra bolsa mähirli dem bilen galanyny üfläp aýyrjagyny bilmek.» Hakyky dost, ynanmaga bolýan we seni ýalňyz goýmaýan adamdyr. Dostlukda ynam howpsuzlygy döredýär. Bu bolsa öz gezeginde kanagatlanma getirýär.
Ýokardaky sitatada beýan edilen dostluk görnüşini başdan geçirmek örän kanagatlandyryjydyr. Emma beýle dostluklardan nädip lezzet alyp bolar? Hakyky we dowamly dostlugy tapmak üçin ädilmeli ädimler barmy? Mukaddes Kitap dostluk barada gürleýär, mysal we görkezme arkaly kanagatlandyryjy gatnaşyklaryň nädip ösdürilip bilinjekdigini öwredýär. Biz etmeli käbir zatlar bar, ýöne üns bermeli duýduryşlar hem bar.
ADAM DEREJESINDE
Belki, Dawut bilen Ýonatan bize iki adamyň arasyndaky dostlugyň Iňlis Kitabyndaky iň gowy mysalyny berýändir. Dawudyň ägirt Goliaty ýeňmeginden derrew soň, «Ýonatanyň jany Dawudyň jany bilen birleşdi, we Ýonatan ony öz jany ýaly söýdi» (1 Samuel 18:1 KJV). Ýonatan bütin milletiň Dawuda borçlydygyny bilýärdi, ýöne şahsyýet hökmünde ol aýratyn minnetdar bolandyr. Onuň kakasy Saul duşman bilen ýüzbe-ýüz bolmaga islegsizdi – hatda ol beýleki erkeklerden has uzyn bolsa-da (1 Samuel 10:23). Ýonatan hem filistini söweşmäge het edip bilmändi. Dawut olary diýen ýaly ýeňlişden halas edipdi, we Ýonatan ony eden işi üçin haýran galandyr. Şol pursatdan başlap ikisiniň arasynda güýçli dostluk ösdi.
Dostluk minnetdarlykdan ýa-da haýran galmakdan döräp biler, ýöne dostlugyň güýçli we dowamly bolmagy üçin käbir ädimler ädilmelidir. Bu irki döwürde Ýonatan Dawudy «öz jany ýaly» söýýärdi (1 Samuel 18:1); dostlugyň üstünlikli bolmagy üçin biz beýleki adamy özümizi söýşümiz ýaly söýmeli. Wepalylyk hem beýle dostlukda esasy düzüm bölegidir. Ýonatan öz janyny howp astyna salmagy aňladsa-da, dostuny kakasy Saulyň akylsyz gaharyndan goramaga taýýardy (1 Samuel 20:32-34). Ol şeýle hem Dawudyň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin oňa möhüm maglumatlary berip, elinden gelenini etdi (1 Samuel 19:2). Dawut bolsa, olaryň dostlugyny ösdüren Rebbiň ony dolandyrýandygyny hem ykrar etdi (1 Samuel 20:8,12).
Bu wakadan biz iki adamyň arasyndaky dostluk barada gymmatly düşünje alýarys. Öň hem görşümiz ýaly, eger dostluk üstünlikli bolmaly bolsa, ol ynamyň we beýleki adama özüňi pida ediji söýginiň üstünde gurulmalydyr. Wepalylyk we alada hem öz roluny oýnaýar, we hemişe beýleki adama kömek etmegiň ýollaryny gözlemelidir.
IŇ GOWY DOSTLUK
Dawut bilen Ýonatanyň arasyndaky dostluk adam derejesindäki dostlugyň ajaýyp mysalydyr. Olar doganlar ýalydy. Hakykatdan hem, Dawut Ýonatanyň ölüminden habar tapanda, ony dogany üçin ýas tutan ýaly ýas tutdy (2 Samuel 1:26). Emma has çuňňur dostluk mümkindir, çünki bize şeýle diýilýär: «dogandan has ýakyn dost bar» (Süleýman pygamberiň nakyllary 18:24).
Ybraýym uly imanly adamdy. Ýewreýler 11-de başga hiç bir adam barada ondan köp ýazylmandyr. Ýakup, imany seljerende, bize «Ybraýym Hudaýa ynanýardy ... we ol Hudaýyň dosty diýlip atlandyryldy» (Ýakup 2:23) diýende gyzykly beýanat edýär. Biz onuň Iňlis Kitabyndaky durmuşynyň ýazgysyny göz öňüne getirenimizde, Ybraýymyň Hudaýy gowy tanaýandygyny bilýäris. Reb oňa köplenç gürleýärdi, bir gezek iki perişde bilen onuň ýanyna geldi (Barlyk 18), we Öz niýetlerini Ybraýymdan gizlemezligini aýtdy (Barlyk 18:17). Ol Hudaýyň dosty hasaplanmak üçin hakykatdan hem artykmaç hukuklydy.
Biz Täze Testamenta ýüzlenenimizde, bize-de şeýle gatnaşygyň mümkindigini görýäris. Reb Isa Öz şägirtlerini gullukçylar däl-de, dostlar hökmünde görýärdi (Ýahýa 15:15). Dostlar hökmünde, Ol olara Öz meýilnamalaryny açdy – edil asyrlar öň Hudaý Ybraýyma eden ýaly. Mundan başga-da, Isa şeýle diýdi: «Eger Meniň buýruklarymy ýerine ýetirseňiz, siz Meniň dostlarymsyňyz» (Ýahýa 15:14). Ybraýym Öz boýun egijiligi bilen Hudaý tarapyndan tanalýardy (Barlyk 18:19), we eger biz hem onuň ýaly, Öz Halypamyza soragsyz boýun egsek, Ol bizi Öz dostlary diýip atlandyrýar. Bir adamyň dostlary üçin janyny bermeginden uly söýgi görkezilip bilinmez (Ýahýa 15:13). Dawut üçin öz howpsuzlygyny töwekgelçilige salan Ýonatan ýaly, Reb Isa Özüni alada etmedi. Ol biziň üçin ähli zadyny höwes bilen berdi we haçda janyny berdi. Hakykatdan hem, mundan uly söýgi ýokdur!
Ýer ýüzündäki durmuşynda Isa «salgytçylaryň we günäkärleriň dosty» (Matta 11:19) hökmünde tanalýardy. Jemgyýetden çetleşdirilen we ýokary gatlak raýatlary tarapyndan ýigrenilen adamlar Ol tarapyndan garşylanýardy. Oňa gelýänleriň hiç haçan kowulmajagyny bilmek nähili şatlykly (Ýahýa 6:37). Köp ajaýyp aýdymlar dostluk temasyny öz içine aldy. Gul söwdasyndan dönen Jon Nýuton öz tejribesinden şeýle ýazdy: «Hemmelerden ýokarda birisi bar, dost adyna mynasyp.» Jonson Oatman, Jr. şeýle ýazdy: «Pespäl Isa ýaly dost ýokdur.» Jozef Skriweniň «Isada nähili dostymyz bar» atly aýdymy köp ýyllar bäri iň söýgüli aýdym bolupdyr.
Biz beýle sözleri aýdym aýtmakdan lezzet alyp bilsek-de, eger biz Rebbiň dostlary bolsak, bize degişli jogapkärçiligi unutmalydyrys: Ol bizden hemişe Öz buýran zatlaryny etmegimizi garaşýar (Ýahýa 15:14).
GAÇMALY HOWPLAR
Pul dostluk satyn alyp bilmez. Süleýman pygamberiň nakyllarynda «baýlyk köp dost edinýär» (Süleýman pygamberiň nakyllary 19:4) diýen beýanat görkezme däl-de, duýduryşdyr. Men Luka 15-däki isripçi ogul köp «dost» edinendigine ynanýaryn, ýöne pulunyň gutaranda we mätäç bolanda, hiç kim kömek etmäge ýokdy. Bizi öz maksatlary üçin «ulanýan» adamlar hemişe bolar.
Käwagt dostlar bizi ýalňyz goýup biler. Dawut ynanan «ýakyn dostunyň» oňa garşy dönmeginiň nähili bolandygyny bilýärdi (Zebur 41:9; şübhesiz 2 Samuel 15:12-däki Ahitofele degişli). Reb Isa bu Iňlis Kitabyndaky aýaty alyp, ony Ýahýa 13:18-de Ýahudanyň elinden Öz dönükligine ulandy. Dost bolup görünýän – şägirtleriň kiçijik toparynyň ynamdar hazynaçysy bolan we umumy gapjyk saklan – Öz Halypasyna garşy dönük boldy. Başga bir Iňlis Kitabyndaky pygamberlik Rebbiň ret edilmeginde ýerine ýetdi. Zakarýa ellerinde ýaralary bolan we «Meniň dostlarymyň öýünde ýaralanan» birisi barada ýazypdy (Zakarýa 13:6). Rebbiň dostlary bolup görünýänlerden gören muamelesini göz öňüne getirenimizde, özümizi pes duýup bileris. Belki, biz öz wepalylygymyzyň käwagtlar bolmaly derejesinden pes bolandygyny boýun almaly bolarys.
Gymmatly dostluklar goralmalydyr. Dostlaryň bize garşy dönmegi üçin hemişe biz jogapkär bolmasak-da, käwagtlar biz günäkär bolup bileris. «Günäni ýapýan söýgi gözleýär; ýöne bir zady gaýtalaýan iň ýakyn dostlary hem aýyrýar» (Süleýman pygamberiň nakyllary 17:9). Gybat howpludyr. Oňa gatnaşýanlar ot bilen oýnaýarlar. Berlen maglumatlar degişli adama ýetip biler, we bozuk dostluk döräp biler. Biziň günäkär tebigatymyzyň bir bölegi başgalaryň günälerini we gowşaklyklaryny açmakdan lezzet alýar. Biz olaryň kemçiliklerini gürrüň berenimizde köplenç özümizi gowy duýýarys, çünki olary peseltmek bilen özümizi ýokary göterdik. Hakyky dostluk başgalaryň günäleri barada gybat etmeýär we olara guwanmaýar. Gaýtam, olary gizleýär.
YZA EÝERMELI KADALAR
Göz öňünde tutulmaly iň möhüm esasy düzgünlerden biri Süleýman pygamberiň nakyllarynda beýan edilýär: «Dostlary bolan adam özüni dostana görkezmelidir» (Süleýman pygamberiň nakyllary 18:24). Eger biz dost edinmek islesek, özümiz dostana häsiýetli bolmalydyrys. Özümizi ýapmak we öz ýalňyzlygymyzy saýlamak örän ýalňyz durmuş üçin reseptdir. Şonuň ýaly-da, eger biz dostlary saklamak islesek, özümizi dostana görkezmelidiris. Biz dostlaryň ýanynda bolmagy islemeli, olaryň zerurlyklaryny özümizden öňde goýmaly we hemişe olaryň iň gowy bähbitlerini gözlemeli.
Dostluk gymmatlydyr – we dostluk agyrdyr! Süleýman pygamberiň nakyllary 27:6 şeýle diýýär: «Dostuň ýaralary wepalydyr; ýöne duşmanyň öpüşleri aldawçydyr.» Dost hakykaty aýdar, we käwagtlar biziň iň soňky gowulygymyz üçin boljakdygyny bilende, biziň barada ýakymsyz bir zat aýtmaga mejbur bolup biler. Hakykaty aýdylmak (hatda agyrsa-da) aýdýan zadyny aňlatmaýan biriniň ýaranjaňlygyny almakdan has gowudyr. Emma, eger biziň düzediş sözüne mätäç dostymyz bar bolsa, biz beýle «ýaranyň» mähirlilik, söýgi we pespällik bilen berilýändigine göz ýetirmelidiris.
Dostluk süýjüdir – ol ýüregi şatlandyrýar, we ol bizi akyl taýdan ýitileşdirip biler (Süleýman pygamberiň nakyllary 27:9,17). Ýöne biz dostlarymyzdan peýdalanmaly däldiris. Biz ýadaw wagtymyzda dostdan irki-säherki sapary kim gowy görýär? (Süleýman pygamberiň nakyllary 27:14). Oýlanmak dostlugyň düzüm böleklerinden biridir. Iň soňunda, hakyky dost terk etmek islemeýän adamdyr (Süleýman pygamberiň nakyllary 27:10).
UTGAŞYKLYK
Dostluk baradaky ýokardaky teswirler köp babatda umumydyr. Soňunda, tapawut goýulmalydyr. Ybraýymyň «Hudaýyň dosty» bolandygy barada ýazan Ýakup, «dünýä bilen dostluk Hudaý bilen duşmanlykdyr» (Ýakup 4:4 NKJV) diýip belleýär. Bular güýçli sözlerdir! Emma, olar ýalňyş ulanylmaly däldir. Ýakup 4-däki öňki aýatlar öz-özüni söýýän we materialistik garaýyşly, we Hudaýyň pikirine eýermeýän adamlary beýan edýär. Biz imansyzlar bilen dostlugymyzda seresap bolmalydyrys. Biz 2 Korinfliler 6:14-de olaryň bilen deň bolmadyk boýunduruğa girmeli däldigimiz barada duýduryş alýarys.
Bu aýatyň yşygynda, imansyz bilen nikaha alyp baryp biljek dostluk ösdürmek akylsyzlykdyr. Halasgärimiz bize hudaýsyzlary söýmekde mysal görkezen bolsa-da, imansyzlar bilen işlere gatnaşmakda seresap bolmalydyrys. Hristian Mukaddes Kitap tarapyndan gadagan edilen ýa-da şübheli häsiýetli bir zada gatnaşmak üçin çakylygy ret etmekden gorkmaly däldir.
Özüňi howpsuz duýup bilýän dostuň bolmagy, Jorj Eliot aýdyşy ýaly, ajaýyp zatdyr. Rebbiň Dost bolmagy bolsa ähli zatdan iň gowusydyr.
