EDENDE ÖZÜMIZI AÇMAK
Gelip çykyş köplenç Mukaddes Kitabyň tohum meýdany hökmünde suratlandyrylýar. Bu ilkinji kitapda gozgalan temalar soňky kitaplarda ösdürilýär. «Gelip çykyş» adynyň özi «gelip çykyş» diýmegi aňladýar – birnäçe möhüm başlangyçlary açýan kitap üçin laýyk at. Adamyň öz gelip çykyşy hem bu kitapda, şeýle hem onuň ykbaly açylýar.
Gelip çykyşyň asyrlar boýy Şeýtanyň rehimsiz hüjümleriniň obýekti bolandygy we häzirki wagtda köp sanly alymlaryň ony mifler kitaby hökmünde ret edýändigi geň däldir. Eger Gelip çykyş harplaryna görä kabul edilse, ol gumanistik antropolog üçin we ewolýusion ylmyň taglymatyny kabul edýänler üçin gaty ýakymsyz okalýar. Öz garaýyşlaryny saklamak üçin, olar Gelip çykyşy harplaryna görä däl-de, başgaça okamalydyrlar. Emma, eger biz Gelip çykyşy harplaryna görä okamasak, Täze Ähtde her hili meselelere duş gelýäris. Biziň Reb Isa Mesih Gelip çykyşy açyk-açyk taryhy waka hökmünde düşündi, we Pawlusyň Rimlilerdäki Hoş Habar baradaky giňişleýin gürrüňi hem Gelip çykyşyň harplaryna görä okalmagyna baglydyr.
Biz Gelip çykyşy harplaryna görä okamakdan gorkmaly däl. Aslynda, ol häzirki wagtda durmuşyň köp meselelerine jogap berýär – esasanam Adam bilen Howanyň durmuşyny göz öňünde tutanymyzda.
ÝARADYLAN JANLY
Gelip çykyş bize ynsan taryhynyň başlangyjyny görkezýär. Biz millionlarça ýyl ösýän jandara däl-de, takmynan 6000 ýyl mundan ozal Reb Hudaýyň adamy ýeriň topragyndan ýasap, onuň burun deşiklerine jan üflän pursatyna gaýdyp gelýäris (Gelip çykyş 2:7). Adam Hudaýyň öz keşbinde we meňzeşliginde ýaradylan (Gelip çykyş 1:26), haýwanlardan ýokary derejeli janly ruh boldy. Hudaý adamy ýerleşdiren Eden bagynda adam bilen gatnaşykdan lezzet aldy. Adam ýaradylandan soň Hudaýyň ýaradan ähli zadynyň «gaty gowy» (Gelip çykyş 1:31 KJV) diýlip görülendigine üns beriň. Adamyň ýaradylmagyndan öň ähli zat diňe «gowy» diýlip suratlandyryldy.
Adam jogapkär ahlakly janly hökmünde ýaradyldy. Adam baga seretmelidi (Gelip çykyş 2:15) we ähli beýleki janly görnüşlere höküm sürmelidi (Gelip çykyş 1:28). Ol rasional saýlawlar etmäge hem ukyplydy. Reb Hudaý adamyň ýagşylyk we ýamanlyk bilimi agajyndan başga bagyň her bir agajyndan erkin iýmegini açyk-açyk aýtdy (Gelip çykyş 2:16-17). Adam Hudaý tarapyndan doly dolandyrylýan robot hökmünde ýaradylmady. Gaýtam, onuň Öz Ýaradyjysyna jogap bermek ukyby bardy we soňky taryh görkezişi ýaly, bu jogaplar ýalňyş bolup bilerdi. Hudaý bilen gatnaşykdan lezzet almak bilen bir hatarda, adam sosial janly hökmünde ýaradyldy. Reb Hudaý Adamyň ýeke bolmagynyň gowy däldigini bildi we Adamyň öz bedeninden bir gapyrga aýryp, ondan ilkinji aýaly, Howany ýasady (Gelip çykyş 2:18-23).
Bu faktlaryň hemmesi möhüm we bize birnäçe sapak öwredýär. Howa «ähli janly zatlaryň enesi» (Gelip çykyş 3:20) bolany üçin, her birimiz öz neslimizi Adam bilen Howa çenli yzarlap bileris. Olar ýaly, biz jogapkär ahlakly janlylar, Hudaý bilen gatnaşykdan lezzet almak üçin ýaradylan. Biz başga ynsanlar bilen jemgyýetde ýaşamak üçin ýaradylan, ýekelikde däl. Olar ýaly, biz Öz Ýaradyjymyza boýun bolmaga jogapkärdiris, we Ol biziň Onuň ýollaryna razylygymyzy isleýär.
Ilkinji nika hem Adam bilen Howanyň durmuşynda görünýär. Fiziki taýdan tapawutly, ýöne sosial taýdan laýyk, Howa Adamyň durmuşyny paýlaşmak we oňa kömekçi bolmak üçin ýaradyldy (Gelip çykyş 2:18). Bu ilkinji iki ynsanyň arasyndaky gatnaşykdan biz soňky nikalar üçin esasy görkezilýär: bir erkek öz ene-atasyny terk edip, täze gatnaşykda aýalyna birleşmelidir, şeýdip ikisi «bir beden» bolar (Gelip çykyş 2:24). Bu söz Reb Isa we Pawlus resul tarapyndan (Matta 19:4-6; Markus 10:8; 1 Korintoslylar 6:16; Efesliler 5:31) Hudaýyň nika üçin niýetiniň çözülmez bolmalydygyny öwretmek üçin sitata getirilýär. Bu gün köp ýurtlarda nika öňküsinden hem köp hüjüm astynda, statistika aýrylyşmalaryň sanynyň howsalaly artmagyny görkezýär.
JOGAPKÄR
Adam bilen Howa bilen baglanyşykly esasy bölüm Gelip çykyş 3-dir. Köpler tarapyndan mif hökmünde ret edilýän bu meşhur bölüm, ilkinji günäniň nädip edilendigini aýdýar. Adam bilen Howa, Hudaýyň lezzet almagyny niýetlenen kämil we ýakymly gurşawa (Gelip çykyş 2:9) ýerleşdirilip, olaryň aňynda şübhe tohumyny eken hilegär jandar bilen ýüzbe-ýüz boldular. Ol Hudaýyň hakykatdan-da olara şol agaçdan iýmegi gadagan edendigini sorady (Gelip çykyş 3:1). Howanyň doly ünsüni çekenden soň, ýylan Hudaýyň aýdanlaryny açyk-açyk inkär etdi. Onuň ýumşak gürrüňi bilen doly aldanan Howa, agajyň miwesinden iýdi we ony adamsy bilen paýlaşdy – olaryň uly ýitgisine.
Şeýtan henizem aldamagyň ussady. Ol biziň iň az garaşýan wagtymyzda yşyk perişdesi hökmünde gelýär (2 Korintoslylar 11:14) we bizi Hudaýa boýun bolmazlyga höweslendirýär. Günä hakykatdan-da olaryň gapysyndady (Gelip çykyş 4:7) we tizden bir giriş tapdy. Howanyň Şeýtan tarapyndan aldanandygy we adamsy bilen maslahatlaşman onuň haýyşlaryna jogap berendigi görünýär. Adam bolsa, gadagan edilen miwäniň nireden gelendigini bilýärdi we aýaly oňa hödürläninde ony bilkastdan aldy. Bu Täze Ähtde 1 Timoteos 2:14-de açyk-açyk düşündirilýär. Käwagt biz hem Şeýtan tarapyndan aldanýarys, Howa ýaly. Başga wagtlar biz Hudaýyň buýruklaryna bilkastdan boýun bolmazlygymyz mümkin, Adam ýaly. Başga bir meňzeş aýratynlyk, biz köplenç öz ýalňyşlarymyzy boýun almak ýerine, öz ýalňyşlyklarymyz üçin başga birini günäkärleýäris – Adam «aýaly» günäkärleýär we Howa «ýylany» günäkärleýär (Gelip çykyş 3:12-13).
H. R. Palmer (1834-1907) bu sözler bilen başlaýan bir aýdym ýazdy: «Synaga boýun egme, sebäbi boýun egmek günädir.» Synaga duş gelmek ýalňyş däl, ýöne oňa boýun egmek ýalňyşdyr. Kain soňra aýdylyşy ýaly, günä bizi isleýär, ýöne biz oňa höküm sürmelidiris (Gelip çykyş 4:7). Bu öz güýjümiz bilen etmek mümkin däl zatdyr. Palmeriň aýdymy ýeňişiň syryny berýär: «Halasgärden kömek sora, teselli ber, güýçlendir we seni sakla; Ol saňa kömek etmäge taýýar, Ol seni alyp geçer.»
BÖWET
Adam bilen Howa günä eden badyna täze düşünje gazandylar we Hudaýyň huzurynda özlerini oňaýsyz duýdular. Olaryň Ýaradyjysy bilen gatnaşygy bozuldy we günäkär jübüt ýaşan ajaýyp bagdan kowuldy (Gelip çykyş 3:23). Şol bir boýun egmezlik hereketi Pawlus tarapyndan Rimliler 5:12-de gozgalýar. Onuň elhenç netijeleri boldy, sebäbi onuň bilen dünýä günä girdi we onuň yzyndan ölüm geldi. Adam bilen Howa Set atly bir ogul dünýä indirdiler, ýöne Adam ilkinji bolşy ýaly Hudaýyň keşbinde bolmak ýerine, Set atasynyň, Adamyň keşbini göterdi (Gelip çykyş 5:3). Hudaýyň keşbi bulaşdy.
Günä bu gün hemişe bar bolan hakykatdyr, we ölüm adamyň ýeňip bilmeýän duşmanydyr. Ynsan ene-atadan doglan her bir adam günäkär tebigat bilen durmuşyny başlaýar. Bu tebigat Hudaý bilen duşmançylykdadyr (Rimliler 8:7) we tizden açyk-açyk ýollar bilen özüni görkezýär (Galatýalylar 5:19-21). Günä adam bilen Hudaýyň arasynda ömürboýy böwet döredýär (Işaýa 59:2), we eger çözülmese, ebedi ölüme we Hudaýyň huzuryndan kowulmaga sebäp bolar (Rimliler 6:23). Emma Gelip çykyş bize Hudaýyň Täze Ähtde doly açyljak planlaryna bir garaýyş berýär.
KEŞP DIKELDILDI
Hudaýa boýun bolmazdan soň, Adam bilen Howa ýalaňaçdyklaryny bildiler we Onuň huzuryndan gizlendiler (Gelip çykyş 3:10). Hudaý olaryň ikisine-de boýun egmezlikleri üçin nälet okasa-da we olary bagdan kowsa-da, olaryň ýalaňaçlygyny ýapmak üçin haýwan derilerinden eşikler berdi (Gelip çykyş 3:21). Bu Mukaddes Kitapda gurbanlygyň ilkinji görkezijisidir, Müsürden Çykyş we Lewiler kitaplarynda jikme-jik beýan edilen köp sanly haýwan gurbanlyklaryna ýol açýar.
Täze Ähtde biz «ikinji Adam» (1 Korintoslylar 15:47), täze tertibiň ilkinji adamy bilen tanyşdyrylýarys. Ýitirilen ynsanlygy halas etmek üçin, Hudaýyň Öz Ogly ynsan bedenini Öz üstüne aldy we bu dünýäde doguldy. Adam ýaly, ýöne her bir başga adamdan tapawutlylykda, Onuň ynsan atasy ýokdy. Ol Mukaddes Ruh tarapyndan gudrat bilen göwrelendi (Luka 1:35) we bu dünýäde mukaddes tebigat bilen, günäkär tebigat bilen däl-de geldi. Biziň ýerimizi alyp, Ol haçda öldi, biziň günämizi kabul etdi we biziň mynasyp bolan ölüm jezasyny çekdi. Biziň günämiz Onuň üstüne ýygyldy, şeýdip Ol bizi Öz dogrulygy bilen geýdirsin (2 Korintoslylar 5:21). Injir ýapraklary Adam bilen Howanyň özlerini geýdirmek üçin eden synanyşyklaryny aňladýardy we doly ýetersiz boldy. Şol bir ýagdaýda, biziň iň gowy synanyşyklarymyz bizi Hudaýyň öňünde dogry we kabul ederlikli görkezip bilmez. Gaýtam, iman edenler halas ediş eşikleri bilen geýdirilýär we Mesihiň öz dogrulygy bilen örtülýär (Işaýa 61:10). Nikolaus Ludwig Zinzendorfyň (1700-1760) aýdymynyň sözleri nähili dogry: «Hiç bir ýaş onuň şöhratly reňkini üýtgedip bilmez, Mesihiň eşigi hemişe täzedir.»
Biz diňe bir Mesihde dogry edilmän, eýsem Adamyň günäsi arkaly ýitirilen Hudaýyň keşbi Reb bilen gatnaşyk arkaly dikeldilýär (Koloseliler 3:10; 2 Korintoslylar 3:18). Hudaýyň iň soňky maksady, Mesihe Halasgär we Reb hökmünde ynanýanlaryň hemmesiniň ebedilik üçin Onuň öz keşbini götermegidir (Rimliler 8:29). Gelip çykyşda bize açylan hakykatlar şeýlelik bilen Täze Ähtde doly açylýar. Robert Hawker (1753-1827) muny öz aýdymlarynyň birinde şeýle beýan etdi:
Tebigatymyzyň Adamda ýykylmagy bizi Hudaýdan aýran ýaly görünse-de, Şeýlelik bilen Onuň maslahaty bizi Isa gany arkaly has ýakynlaşdyrdy; Çünki Onda biz halas bolduk, Oglunda merhemet we şöhrat tapdyk; Eý! merhemetiň beýikligi we çuňlugy! Mesih we biz, merhemet arkaly, birdiris.
EBEDI HAKYKAT
Gelip çykyşdaky Adam bilen Howanyň hekaýasy mif däl. Gaýtam, hakykatdan-da bolup geçen bu wakalar bize bu gün dünýädäki günäniň barlygyny we onuň täsirini düşündirýär, we Mesihiň uly bahadan getiren halas ediş ýoluny tanadýar. Günä arkaly Hudaýdan aýrylan adam, Isanyň haçdaky ölümi arkaly Oňa dikeldilip bilner. Ölen Hudaýyň Guzusy Mesih, ölümden direldi we täze adamlar nesliniň Baştutanydyr – Oňa arkaly Hudaý bilen ýaraşanlar we Onuň Ruhy arkaly janlananlar. Edende başlaýan Mukaddes Kitap, başga bir bag, başga bir agaç we Hudaý bilen Onuň halas edilen halkynyň arasynda ebedi gatnaşyk bilen gutarýar (Ylham 22). Şeýle hakykatlary göz öňünde tutmak, Mukaddes Kitabyň nähili ajaýyp kitapdygy we Hudaýyň nähili ajaýyp halas ediş plan düzendiginiň diňe kiçijik bir görkezijisini berip biler.
