Ykbal we öwünjeňlik
Güýjiň nädogry ulanylmagy
Günäkär ynsan arzuwlarynyň çägi ýok, gowşak jandarlaryň dünýäniň gözünde özlerini beýik görkezmek üçin edýän küpürliklerine hiç hili çäklendirme ýok. Patyşa Ahaswerus (bu adyň manysy “beýiklik” ýa-da “şazadanyň beýikligi”) gowşak, günäkär we ölümli adamdy – Lord Aktonyň “güýç zaýalaýar, we mutlak güýç mutlak zaýalaýar” prinsipiniň mysaly. Bir adamyň mutlak güýje eýe bolmagy mümkin boldugyça, Ahaswerus ony dogabitdi eýe boldy – we ol ony zaýalady. Beýiklik we şöhrat Hudaýyň häsiýetleridir; biriniň özüne raýatlarynyň öňünde ýere ýykylmaly ady bermegi, peslik we däliçilikdir (1 Hronikalar 29:11; Eýýup 37:22, 40:10; Ýewreýler 1:3, 8:1; Çykyş 15:7; 2 Korinfliler 4:7).
Ahaswerus Parsyň 127 welaýatyna höküm sürdi. Rimliler 13 hökümetiň jogapkärçiliklerini beýan edýär. Bu mutlak monarhda biz onuň inkärini görýäris. Pawlus Rimlilere şeýle ýazdy: “Hökümdarlar gowy işlere däl-de, ýaman işlere gorky salýarlar ... Çünki ol seniň üçin Hudaýyň hyzmatkäri, gowylyk üçin. Emma eger sen ýamanlyk etseň, gork, çünki ol gylyjy ýöne ýere götermeýär: çünki ol Hudaýyň hyzmatkäri, ýamanlyk edýäne gazap etmek üçin öç alýan” (Rimliler 13:3-4). Şonuň üçin hökümet raýatlaryň howpsuzlygy we abadançylygy, şeýle hem olary daşarky duşmanlardan we içerki jenaýatçylardan goramak bilen gyzyklanmalydyr.
Jogapkärçiliksizlik
Rimliler hökümetleri gowylygy sylaglamaga we ýamanlygy jezalandyrmaga çagyrýar. Munuň ýerine, Ahaswerus wagtyny öz dostlary üçin mejlisler gurmak bilen geçirdi. Näme üçin, biz bilmeýäris. Bilýän zadymyz, garyplar hemişe biziň bilen bolany üçin (Matta 26:11), onuň patyşalygynda köp mätäç adam bardy. Emma olaryň kynçylygy bu özüne çekilen hökümdary gyzyklandyrmady. Görünýän ýaly, onuň lezzeti we käwagt gahar-gazaby ony iň köp gyzyklandyrýardy. Munuň tersine, Zeburlar we Kanuny gaýtalamak hökümetiň garyplara, ýetimlere we dul aýallara hakyky alada etmelidigini aýdýar: “Ol ýetimleriň we dul aýallaryň hökümini ýerine ýetirýär we ýat ýerlini söýýär, oňa iýmit we eşik berýär” (Kanuny gaýtalamak 10:18, 14:29, 15:1-11; Zebur 10:14, 68:5).
Aslynda, Ahaswerus iki mejlis gurdy. Birinjisi, onuň administrasiýasynyň şazadalary üçindi; olar diňe ýokary derejeli döwlet gullukçylarydy. Ikinjisi, köşgüň içindäki adamlar üçindi – garyndaşlar, ýaranlar we pes derejeli işgärler. Bu ýerde biz hökümetiň hökümdaryň islegi boýunça özüni şatlanyşyny görýäris, ol olary şonça-da aňsatlyk bilen ölüme höküm edip bilýärdi.
Zalym hökümdarlyk
Ahaswerusyň özüni alyp barşy irrasionaldy – Gitleriň, Idi Aminyň we Saddam Huseýniňki ýaly – we hakykatdan gaty daşdy. Ilki ol Hamany hiç hili sebäpsiz ýokary göterdi, we Haman öz ýokary wezipesini ýewreýlere garşy şahsy öç almak üçin ulandy. Ol imperiýanyň dürli raýatlarynyň abadançylygy bilen gyzyklanmady. Munuň ýerine, onuň energiýalary öz zaýalanan patyşasyny begendirmek we ganly arzuwlaryny amala aşyrmak üçin ulanyldy.
Hamanyň ýykylmagy Mordekaý we Ester (manysy “ýyldyz”) gatnaşýan köşgüň dildüwşügi netijesinde boldy, olar patyşanyň üýtgeýän häsiýetini göz öňünde tutmaly boldular we baş weziriniň ýaman meýilnamasyny açmazdan ozal ony naharlara çagyrmak bilen ýumşatmaly boldular. Mordekaý näçe akylly bolsa-da, Hamanyň hilekärligine ýa-da güýjüne deň gelip bilmedi. Bu diňe patyşa ýüz tutmak bilen amala aşyrylyp bilnerdi.
Mundan öň, biz bu üýtgeýän häsiýetiň hereketde bolandygyny hem görýäris, ol köşgüň ýazgylaryny okandan soň, Mordekaýy şa eşiklerinde geýdirip we ony paýtagtyň daşyndan aýlap hormatlamagy karar etdi. Kommentatorlar munuň adaty däp bolandygyny aýdýarlar, ýöne bu şol medeniýetiň zaýalanandygyny we özbaşdak häsiýetini görkezýär. Bu haýran galarlyk bir tejribe däl. Munuň ýerine, biz şol Pars ýokary gatlagynyň güýjüň alamatlaryna we açyk sarp edişe bolan höwesini görýäris.
Ähli ýewreýleri ýok etmek üçin şeýtanyň tassyklan meýilnamasyny amala aşyrmak üçin, Haman patyşany ýumşatmaly boldy. Ilki ol patyşanyň imperiýasyndaky agzalalyk gorkularyny oýnatdy: “Seniň patyşalygyňyň ähli welaýatlarynda halklaryň arasynda dargan we ýaýran bir halk bar ... olar patyşanyň kanunlaryny hem berjaý etmeýärler. Şonuň üçin olara döz gelmek patyşanyň peýdasyna däl” (Ester 3:8. “Halklar” sözi bilen imperiýadaky dürli etnik garyşygy belläň). Soňra ýumşadyjy, ýewreýlerden alnan oljany şa hazynasyna tölemekdi. Bu ýerde biz Hudaýyň ýerdäki halkyny yzarlamakdan we talanmakdan baýlaşan Nazi liderleri bilen meňzeşligi görýäris. Ýewreýleri kabul eden hiç bir ýurt ejir çekmedi; gaýtam olar ösüş gazandylar. Muňa garamazdan, ýewreýler gettolara sürüldi we çar Russiýasynda bolşy ýaly hökümet korrupsiýasy üçin günäkär edildi, we olar hiç hili sebäpsiz ynanmazlyk we ýigrenç bilen garşylandy.
Bu adalatsyz kanunçylygy aýlamak üçin kanuny ýol tapmagyň ýerine, ýewreýlere özlerini goramak hukugy berildi. Patyşanyň öz raýatlaryna ynsanperwerlik aladasynyň ýoklugy şeýle bir derejededi, ol hatda raýat urşuny kanunlaşdyrdy we ondan peýdanyň bir bölegini aldy. Öz imperiýasyndaky etnik we dini toparlaryň arasyndaky gapma-garşylyklara salgyt salmak üçin başga haýsy hökümdar däli boldy? Bu, neşe we ahlaksyzlyk söwdasynyň peýdasyndan guramaçylykly jenaýatçylyk tarapyndan maliýeleşdirilýän demokratik hökümet ýaly. Ahyrynda bu aşa zaýalanma, ýokary Şahsyýetiň öz wagtynda gatyşmagy bolmasa, betbagtçylyga sebäp bolardy, bu bolsa Mordekaýyň we Şa zenany Esteriň has parahat we adalatly administrasiýasyna getirdi.
Şa zenany
Bu zatlar ýeterlik derejede ýaman, we iň erbet zalymlygy görkezýär. Şa zenany Waştiniň (manysy “gözellik”) meselesinde we uly banketiň serhoş häsiýetinde, biz bu hökümdaryň we onuň hökümetiniň ahlaksyzlygynyň başga bir tarapyny görýäris. Ilki ol patyşanyň serhoş ýaranlarynyň gözüne “öz gözelligini görkezmäge” buýruldy, soňra serhoş monarhyň islegi boýunça aýrylyşdy we işden boşadyldy. Köşk işgärleri tarapyndan berlen maslahat akylly däl-di. Bu zaýalanan köşgde akyllylyk kabul edilmeýärdi. Munuň ýerine, patyşanyň öwünjeňligine ýüz tutuldy. Biz şeýle hökümetiň öz ilatyna, aýratynam aýallaryna bolan gatnaşygynda onuň häsiýetini görýäris. Aýallar, eger öňem şeýle bolmadyk bolsa, erkekleriň emlägi hökmünde açyk-açan edilýär. Teklip edilen kanunçylygyň sözleri, adaty bolan zadyň kanun bolmalydygyny açyk görkezýärdi. Şa zenany Waşti häsiýetli aýaldy, ýöne bu ony hormatly etmedi. Diňe monarhyň pikiri ähmiýetlidir. Onuň ýaran köşk işgärleri öz güýç we täsir ýerlerini saklamak üçin onuň her bir islegine boýun egdiler.
Netijede, bu ägirt uly imperiýanyň ähli serişdeleri herekete getirildi – haýsydyr bir ýokary reformalar üçin däl, eýsem diňe zaýalanan hökümdaryň nebsini kanagatlandyrmak üçin. Şa zenany bolmaly aýalyň häsiýetleri diňe onuň gözelliginiň patyşany kanagatlandyrmagyndan ybaratdy. Onuň akylly we mertebeli bolmagy ähmiýetsizdi. Ol diňe nebsi patyşa ýakymly bolmalydy. Bu ýerde biz teniň iň erbet görnüşini görýäris.
Paradoks
Bu kitapda Hudaýyň agzalmazlygy geň galdyryjy ýaly görünýär. Emma, baş wezir wezipesine göterilen Haman Amaleýk bolandygy, Şeýtanyň Hudaýyň halkyny ýok etmek üçin işde bolandygyny açyk görkezýär (Çykyş 17:16).
Kitabyň öwrülişik nokady, Ysraýylyň ykbalynyň iň pes derejede bolan ýeri, Mordekaýyň öz ýegenini Esteri yrmagy bilen hem gabat gelýär: “Özüňi patyşanyň öýünde ähli ýewreýlerden has köp gaçyp biljekdigiňi pikir etme. Çünki eger sen şu wagtda doly dymsaň, onda ýewreýlere başga ýerden giňelme we halas bolma dörär. Emma sen we seniň ataň öýi ýok ediler. We kim bilýär, belki-de sen şu wagt üçin patyşalyga geldiň?” (4:13-14). Mordekaý Hudaýyň ýewreýler üçin meýilnamasyndan bihabar däldi. Emma, Daniel ýaly käbirleri imanlaryny diri saklasalar-da, beýlekiler umydy ýitiripdiler. Mordekaýda umyt bardy, ýöne onuň Hudaý bilen şahsy gatnaşygy barada agzalmaýar. Ester, patyşa täsir etmäge bolan gowşak ukybyny bilip, öz halky üçin janyny töwekgelçilige salmagy karar etdi.
“Şu wagt üçin” sözleri Ester kitabynyň esasy sözleridir. Hudaý agzalmasa-da, Onuň ebedi söýgi bilen söýýän Ysraýylyň ykbalyna çuňňur gatnaşmadykdygyny pikir etmek akyla sygmaýar. Ol şol ýerde, hemişe bolşy ýaly. Ol Öz halkyny hiç haçan terk etmeýär ýa-da taşlamaýar. (Hakykatdan hem, Çak Missler öz “Kosmiki kodlar” atly kitabynda Hudaýyň adynyň Esterde kodlanan görnüşde üç gezek duş gelýändigini ýazdy.) Möhüm zat, Hudaýyň açyk-açan işde bolmagydyr. Ysraýylyň iň pes nokadynda, halas bolma we gutulma, bir despotyň islegi boýunça wezipede bolan we aýratyn ýaman köşgüň işgärine garşy duran bir aýal arkaly amala aşyryldy. Ýöne gowşaklyk Hudaýyň ýaman hilekärligi ýumşak, ýöne yzyna gaýtaryp bolmaýan akyllylyk bilen ýeňip bilýän ukybyny görkezýär.
Öz täsiriniň iň ýokary nokadynda – diýabolik meýilnamalarynyň amala aşyrylmagyna golaý – Haman maşgalasyna we dostlaryna “öz baýlygynyň şöhraty ... we patyşanyň ony nädip ýokary göterendigini, we ony patyşanyň şazadalaryndan we gullukçylaryndan nädip öňe geçirendigini” öwündi (Ester 5:11). Diňe bir zat oňa elýeterli däldi, ol hem “patyşanyň derwezesinde oturan” Mordekaýdan dynmakdy. Zereş, onuň aýaly, oňa ýakymly bolan bir çözgüt teklip etdi – Mordekaýyň masgaraly we köpçülikleýin jezalandyrylmagy. Belki-de Haman “dar agajynda asylan her bir adam näletlidir” diýen ýewreý kanunyny bilýärdi (Galatýalylar 3:13; Kanuny gaýtalamak 21:22-23).
6-njy bap, zatlar nädogry gidende Hudaýyň nädip işleýändigini görkezýän ajaýyp bir beýanat bilen başlaýar. Bir döwrüň başlangyjyndan tapawutlylykda, Ol “alamatlar we gudratlar” ulananda (Kanuny gaýtalamak 6:22; Zebur 105:5, 27), Hudaý bu ýerde zatlary ynsan ellerine berýär, şeýlelikde zatlar nädogry gidýär. Bu bolanda, göni gatnaşyklaryň ýerine, Hudaý ynsan jogapkärçiligine päsgel bermezden wakalaryň gidişini üýtgetmek üçin sahna arkasynda işleýär: “Şol gije patyşa ukusyz boldy” (Ester 6:1). Göni manysynda, onuň ukusy “gaçdy” – we tötänlikden däl. “Bütin dünýä ýamanlykda ýatsa-da” (1 Ýahýa 5:19), Hudaý wakalary dolandyrýar, we Ol Öz halkyna hemişe alada edýär. Patyşadan ukusy gaçdy; baýlyk we güýç bir sagat dynç beriji ukyny satyn alyp bilmedi. Ol Hudaýa degişlidi (Zebur 127:2), Ol onuň ukusyny bir sebäpden aldy: oňa “hronikalar ýazgylar kitabyny” okatmak üçin. Mordekaýyň onuň janyna kast etmek meýilnamasyny açan ýazgyny eşitmegi hem tötänlik däl-di (Ester 6:1-3), just Haman arzuwlaryny amala aşyrmaga golaý bolanda.
Bu ýerde Ester kitabynyň häsiýeti we maksady bar. Häzirki wagtda köp adam Hudaýyň güýjüniň subutnamasyny gözleýär. Olar alamatlar we gudratlar gözleýärler, ýöne olar ýok. Olar: “Bize täze ýaglanma gerek” diýýärler. Bize täze zat gerek däl, sebäbi bizde hemişe bolşy ýaly şol bir güýç bar: “Ylahy güýç bize durmuşa we dindarlyga degişli ähli zatlary berdi” (2 Petrus 1:3). Bize ýene näme gerek? Biz arzuw edýän gudratlarymyzy görmeris. Munuň ýerine, biz hakyky Hudaýa iman etmäge eltýän tötänleýin duşuşygyň we söhbetdeşligiň gudratyny gözlemeli. Hudaýyň eli ähli bu zatlarda dälmi? Men bilýän bir hristian her gün Rebden ony adamlar bilen duşuşdyrmagy üçin doga edýär. Ol her gün bir nätanyş adam bilen ebedi hakykatlar barada söhbetdeşlik etmezden geçmeýär.
Jemleýji pikirler
Bu ýerde ýeňiş bar, ýöne tragediýa hem bar: “Ýewreýlerde ýagtylyk we şatlyk, we begenç we hormat bardy ... her welaýatda we her şäherde ... We ýurduň köp adamlary ýewreý boldular, çünki ýewreýlerden gorky olaryň üstüne düşdi” (8:16-17). Köp adamyň ýewreý bolmagy ýeňiş ýaly görünýärdi, ýöne olar hakykatdan hem Hudaýa öwrüldilermi? Tekstde “Rebden gorky” däl-de, “ýewreýlerden gorky” diýilýär, bu bolsa “akyldarlygyň başlangyjy” (Süleýmanyň tymsallary 9:10). Belki-de biz muny Esteriň öz milletini açmak islemänligine baglap bileris. Hamanyň döwründe ýewreý bolmak açyk-açan meşhur däldi. Şonuň üçin sarkaç beýleki tarapa öwrülende, ýewreý bolmak peýdaly boldy. Bu ähli hili meseleleri açýar. Biz häzirki wagtda hristianlygyň meşhur däldigine gynanýarys, ýöne köplenç şeýle döwürlerde – biz şaýatlygymyzda batyrgaý bolanymyzda – Hudaý halas bolmadyklaryň ýüreklerinde iň täsirli işleýär.
Ester kitaby rahatsyzlandyryjy kitapdyr. Ol hem ünsden düşürilen kitapdyr. Ýöne ol biziň ýaşaýan döwrümiz barada köp zat öwredýän kitapdyr, bu ýerde biziň liderlerimiziň ahlagy ýokary wezipäniň talap edişinden has pesdir. Biz Pawlusyň sözlerini ýatda saklamaly: “Şonuň üçin men ündäýärin ki, ... ähli adamlar üçin, patyşalar üçin, we ähli häkimiýetdäkiler üçin dilegler, dogalar, ýalbarşlar we şükürler edilsin: şeýlelikde biz ähli dindarlykda we dogruçyllykda parahat we asuda durmuş geçirip bileris” (1 Timoteos 2:1-2).
