Gam gaty hakyky zat we biz hemmämiz ony haçanda bir wagt başdan geçirýäris. Käwagtlar özüňizi doly ezilen ýaly we durmuşyňyzyň düýbüniň sarsýan ýaly duýup bilersiňiz, ýöne Hudaýyň Öz Sözünde bize wada beren zadyna gulak asyň:
Reb ýüregi döwülenlere ýakyn we ruhy ezilenleri halas edýär (Zebur 34:18 ESV).
«Daglar ýerinden gozgalyp, depeler aýrylyp bilner, ýöne Meniň mizemez [bozulmaz] söýgim senden aýrylmaz we Meniň parahatçylyk ähtim aýrylmaz» diýip, saňa rehim edýän Reb aýdýar (Işaýa 54:10).
Gam näme?
Gamyň kesgitlemesini almakdan başlalyň. Gam – bu agyr gynanç, agyry, ökünç we gaýgy duýgusydyr. Biz ýüregimiz döwülen ýaly, hiç zadyň öňküsi ýaly bolmajak ýaly ýa-da bagtyň hiç haçan mümkin bolmajak ýaly duýýarys. Gam – bu biziň üçin ähmiýetli bolan islendik adamyň, zadyň ýa-da islenen mümkinçiligiň ýitirilmegine adaty jogapdyr. Gamy döredýän käbir ýagdaýlar şulardyr:
Söýgüli adamyň ölümi Haýwanyň ölümi Aýrylyşmak Iş ýitirmek Ybadathanadaky gatnaşygyň üýtgemegi Maliýe kynçylyklary Çagalaryň öýden gitmegi
Gam biziň pikirlenişimize, özümizi alyp barşymyza, duýgularymyza, gatnaşyklarymyza we saglygymyza täsir edip biler. Adamlar ukusyzlyk, ýadawlyk, iýmit siňdiriş bozulmalary, iýmit isleginiň azalmagy ýa-da ýatkeşlik ýitgilerini başdan geçirip bilerler. Biz ähmiýetli birini ýa-da bir zady ýitirenimizde, käbirleriniň «ikinji derejeli ýitgiler» diýip atlandyran zatlary bilen hem ýüzbe-ýüz bolýarys. Durmuş tersine öwrüldi. Biz öz şahsyýetimizi ýitiren ýaly duýup, «Söýgüli adamym bolmasa men kim?» diýip sorap bileris. Howpsuzlyk ýitgisi hem duýulýar: «Men özbaşdak nädip ýaşaryn?»
Gam köplenç bulaşyk, çak edilmeýän we belli bir tertibe eýermeýän zatdyr, ýöne ol ýitgiden gutulmaga mümkinçilik berýän bir prosesdir. Biri «Gam öz-özünden derman» diýdi. Başga biri gam çekmek prosesini tupanly deňizden ýüzüp geçmek bilen deňeşdirdi. Biz ilkinji gezek uly ýitgini başdan geçirenimizde, duýgularyň tupanly ummanyna düşýäris, garaňkylyk we agyr azap tolkunlary bilen gurşalan ýaly duýýarys. Teselli sözleri gynançly şemal sesleri bilen ýuwulýar. Biz täze durmuş ýoluna süýşürilýänimizde özümizi ýalňyz we gözegçilikden çykan ýaly duýýarys.
Biz özümize gam bilen ýüzbe-ýüz bolmaga we ony başdan geçirmäge wagt bermelidiris, şonda sagalma ýoluna başlap bileris, çünki gam zerur we sagalmagyň şertidir. Reb Isa şeýle diýdi:
Gynanýanlar bagtlydyr, çünki olar teselli taparlar (Matta 5:4).
Bu aýata görä, bir adam teselli tapmazdan ozal gynanç döwri bolmalydyr. Eger siz gam çekýän ýagdaýda bolsaňyz, özüňize gynanmaga we gam çekmäge wagt bermelisiňiz.
Munuň gowy Injil mysaly Ýusubyň kakasy Ýakup ölen wagtydy. Bu ogul
kakasynyň ýüzüne ýykyldy, onuň üstünde aglady we ony öpdi (Barlyk 50:1).
Ýusup kakasynyň ölümi sebäpli içinden agyrýardy we ol gam çekmek prosesiniň ähmiýetini bilýärdi. Kakasy öleninde, ol özüni gyssanmady, duýgularyny hem inkär etmedi. Aslynda, Injil Ýusubyň we Müsürlileriň 70 günläp gynanandygyny aýdýar (3-nji aýat).
Sagalma prosesi näçe wagt dowam edýär? Ol aýlar ýa-da ýyllar dowam edip biler, ýa-da bir adam söýgüli adamyň ölüminden doly gutulmazlygy mümkin.
Gamyň Tapgyrlary
Adamlar gam çekende, köplenç köp tapgyrlardan geçýärler, ýöne hemişe bir tertipde ýa-da ähli tapgyrlardan däl. Biziň okuwymyz üçin biz birinji tapgyry inkär etmek ýa-da şokdiýip atlandyrarys. Bu duýgusyzlygy ýa-da bolup geçen zadyň hakyky däldigi duýgusyny öz içine alýar. Biz ýitginiň hakykatyndan gaça durmaga synanyşýarys. Adatça bu tapgyr gaty uzak dowam etmeýär.
Indiki tapgyr köplenç gahardyr we oňa aladagoşulýar. Içdäki agyry şeýle bir çuňňurdyr welin, siz gaharlanýarsyňyz. Siz ölen adama, aýtmazlygyňyz gerek zatlar üçin özüňize ýa-da etmeli zadyňyzy etmändigiňiz üçin gaharlanyp bilersiňiz. Siz hatda Hudaýa-da gaharlanyp bilersiňiz (Zebur 13:1-4).
Gamyň üçünji tapgyry depressiýadyr. Bu ýitginiň hemişelikdigini düşünen wagtyňyzdyr. Bu aşa gynanç, boşluk we ýalňyzlyk bilen netijelenýär. Siz hiç ýere gitmek, başgalary görmek ýa-da adaty işlere gatnaşmak islemeýän bolmagyňyz mümkin. Bu tapgyrda günä duýgusy adatça peýda bolýar. Siz «Näme üçin men ... etmedim?», «Näme üçin men ... etdim?» ýa-da «Eger men ... eden bolsam» diýip başlaýarsyňyz.
Käbirleri üçin gamyň başga bir tapgyry söwda etmekbolup biler. Bu biz ýitirilen zady ýa-da adamy yzyna almaga synanyşýan wagtymyzdyr – ony yzyna alyp bolmaz.
Iň soňky tapgyr kabul etmekdir. Bu biz ýitgi bilen ýaşamagy öwrenen wagtymyzdyr. Zatlar öňküsi ýaly bolmaýar – hiç haçan bolup bilmez – ýöne Reb bize durmuşymyzda öňe gitmegiň ýoluny tapmaga kömek edýär. Bu käwagtlar «täze adaty» tapmak diýlip suratlandyrylýar.
Gam Adatydyr
Wagyzçy 3:1,4 şeýle diýýär:
Her bir zadyň öz wagty bar, gögüň astyndaky her bir işiň öz wagty bar: ... aglamak wagty we gülmek wagty; gynanmak wagty we tans etmek wagty.
Köp Injil hekaýalary Hudaýyň Öz halkyny gynanç we ýitgi döwürlerinde nädip teselli berýändigini görkezýär. Eýýup betbagtçylykly ýitgilere we peýdasyz dostlara garamazdan Hudaýa berk ýapyşdy. Dawut, Hudaýyň ýüregine laýyk adam, oglunyň ölümine açykdan-açyk gynandy.
Reb Isa, Ýahýa 11:1-45-de görkezilişi ýaly, iman bilen gamy birleşdirmegiň iň gowy mysalydyr. Ol Merýemi we Martany doganlary Lazarosyň ölümi sebäpli azap çekýänlerini göreninde, aglady we inledi. Isa Lazarosy direltjekdigini bilse-de, ol özüni ynsan gynanjynyň çuňlugyny duýmaga we beýan etmäge rugsat berdi.
Biz Isanyň ähli agyrylarymyzy, ýitgilerde, ret edilmelerde, dönükliklerde ýa-da ölümde başdan geçirendigini bilip teselli tapyp bileris. Halasgärimiz we Güna geçijimiz hökmünde, Ol ähli günälerimizi haça aldy (1 Petrus 2:24) we biz soranymyzda bizi bagyşlaýar (1 Ýahýa 1:9). Gowy Çopan bolup, Ol bizi howpsuzlyk bilen alyp barýar
ölüm kölegesiniň jülgesinden (Zebur 23:4).
Ýadyňyzda saklaň, kölege beýleki tarapda yşygyň bardygyny görkezýär!
Mesihe bolan çuňňur iman, imanly adam öleninde gamyň öňüni almaýar, ýöne ol gamy umyt bilen doldurýar ýa-da siňdirýär! Mesihçiler üçin ölüm ebedi ýaşaýşa geçelgedir (seret Ýahýa 5:24). Pawlus şeýle diýdi:
Ýaşamak Mesihdir, ölmek bolsa gazançdyr (Filipililer 1:21).
Ol ýene şeýle diýdi:
Doganlar, biz sizi uklaýanlar barada habarsyz goýmak islemeýäris, şonda siz umydy bolmadyk başgalar ýaly gynanmazsyňyz. Çünki biz Isanyň ölüp direlendigine ynanýan bolsak, şeýle hem, Isa arkaly, Hudaý uklaýanlary Özü bilen getirer (1 Selanikliler 4:13-14).
Niýeti gowy adamlar imanlylar barada «Isa söýgüli adamyňyzy alyp gitdi» diýip bilerler, ýöne bu söz adamlar, esasanam çagalar, Hudaýa gaharlanmagyna sebäp bolup biler. 1 Korinfliler 15:26-da ölüm biziň iň soňky duşmanymyzdyr diýilýär. Şonuň üçin biz «Ölüm söýgüli adamymyzy bizden aldy, ýöne Isa söýgüli adamymyzy ölümden aldy!» diýip bileris.
Eger biz söýgüli adamymyzyň Isa iman edendigini bilmesek, biz diňe Hudaýa ynanmalydyrys. Injil şeýle diýýär:
Reb Öz wadasy barada haýal etmeýär, käbirleri haýallyk hasaplaýşy ýaly, ýöne bize sabyrlydyr, hiç kimiň heläk bolmagyny islemeýär, eýsem hemmeleriň toba gelmegini isleýär (2 Petrus 3:9 NKJV).
Isa bilen haça çüýlenen bir ogry ömrüniň soňky sagatlarynda Oňa iman bilen ýüzlendi (Luka 23:39-43). Biz adamyň ömrüniň soňky pursatlarynda, durmuş ölüme ýol berende näme bolýandygyny bilmeýäris, ýöne Hudaý bilýär we Ol Öz jennetine girýänleriň hemmesini bilýär.
Mukaddes Ruh
Teselli beriji (Ýahýa 14:26 JND)
diýlip atlandyrylýar we bize azabyň ortasynda-da Hudaýyň parahatçylygyny berip biler. Filipililer 4:6-7 bize şeýle diýýär:
Hiç zat üçin alada etmäň, ýöne her bir zatda doga we ýalbarma bilen, şükür etmek bilen, dilegleriňizi Hudaýa bildiriň; we Hudaýyň parahatçylygy, ähli düşünjeden ýokary bolan, ýürekleriňizi we aňyňyzy Isa Mesih arkaly gorar (NKJV).
Hudaýyň parahatçylygy biziň ýagdaýlarymyzdan gelmeýär eýsem biziň Atamyza ýakynlaşmakdan gelýär, Ol bizi
ähli aladalaryňyzy Oňa taşlamaga çagyrýar, çünki Ol size alada edýär (1 Petrus 5:7).
Ol bizi Öz söýgüli gujagyna gelmäge çagyrýar, şonda Ol biziň ýaraly ýüreklerimizi sagaldyp biler. Ol kynçylykda bolanlara rehim edýär (Zebur 31:9).
Öňe Ädimler
Gamyň tapgyrlary bolşy ýaly, Rebde-de bu gam çekmek prosesi diýilýän jülgeden geçýänimizde biziň üçin öňe ädimler bar. Bu tejribe hiç haçan gutarmajak ýaly duýulyp biler, ýöne garaňkylyk hemişelik dowam etmeli däl! Bizi teselli etmegi isleýän ähli tesellileriň Hudaýynda yşyk bar. Gam jülgesiniň çuňluklaryndan geçýänimizde, Ol bizi nädip teselli berýändiginiň we patalaýandygynyň bäş usuly bar:
- Ol ähli tesellileriň Hudaýydyr! 2 Korinfliler 1:3-4 bize ýatladýar:
Rebbimiz Isa Mesihiň Hudaýy we Atasy, rehimdarlyklaryň Atasy we ähli tesellileriň Hudaýy mübärek bolsun, Ol bizi ähli kynçylyklarymyzda teselli berýär, şonda biz Hudaý tarapyndan özümiziň teselli tapýan tesellisi bilen islendik kynçylykda bolanlary teselli edip bileris.
Ähli tesellileriň Hudaýy hökmünde Ol ähli gözýaşlarymyzy Öz çüýşesine salýar (Zebur 56:8), bu Ol biziň ähli agyrylarymyzdan, gynançlarymyzdan we depressiýamyzdan doly habardardygyny aňladýar. Zebur 147:3 şeýle diýýär:
Ol ýüregi döwülenleri sagaldýar we olaryň ýaralaryny daňýar.
- Ol we diňe Ol biziň ýüklerimizi aýryp, bizi ýokary göterip biler. Gam hemişe özümiz bilen göterýän uly agram bolup biler. Ýöne Reb ony Oňa tabşyrmaga çagyrýar! Matta 11:28-de Reb Isa şeýle diýdi:
Meniň ýanyma geliň, ähli zähmet çekýänler we agyr ýükli bolanlar, men size dynç bererin.
Zebur 55:22 şeýle diýýär:
ýüküňizi Rebbe taşlaň.
- Hudaý güýç berýär. Gam we gynanç duýgy taýdan, fiziki we ruhy taýdan gaty ýadadyjy bolup biler. Dawut gam çekdi we Hudaýyň özüne zerur güýji berjekdigini bilýärdi, ol şeýle gygyrdy:
Meniň janym agyrlykdan [ýa-da gamdan] eräp barýar; meni Siziň sözüňize görä güýçlendiriň (Zebur 119:28).
Işaýa 41:10-da Reb bizi ruhlandyrdy:
Gorkma, çünki men seniň bilen; alada etme, çünki men seniň Hudaýyň. Men seni güýçlendirin, heý, men saňa kömek ederin, men seni Öz adalatly sag elim bilen goldaryn.
- Reb bizi täzelemegi wada berýär, bu öňki nokada ýakyn baglanyşyklydyr. Işaýa 40:31-de biz okaýarys:
Rebbe garaşýanlar güýçlerini täzelärler; olar bürgütler ýaly ganatlar bilen ýokary galarlar, olar ylgar we ýadamazlar; olar ýörär we ysgynsyz bolmazlar.
- Hudaý biziň aglamagymyzy şatlyga we gynançlarymyzy tans etmäge öwürýär (Zebur 30:5,11). Gam hemişelik dowam etmez!
Başgalara Gam Çekmekde Kömek Etmek
Her kim dürli usulda gam çekýär. Bu şahsyýete, dini ynançlara, ýetişenlige, duýgy durnuklylygyna we medeni däp-dessurlara baglydyr. Onda, gam çekýänlere nädip kömek edip bileris?
Birinjiden, ol ýerde boluň! Gam döwürlerinde köp adamlar olara aýdan sözleriňizi ýatlamazlar, ýöne siziň ol ýerde bolandygyňyzy ýatlarlar. Gamyň döwründe biriniň ýanynda bolmagyň güýjüni hiç haçan peseltmäň. Ol ýerde boluň. Munuň olara näçe ähmiýet berýändigini hiç haçan bilmersiňiz.
Ikinjiden, diňläň! Gam çekýän adama edip biljek iň gowy zatlaryň biri diňe diňlemekdir. Gam çekýän adama öz başdan geçirýän duýgulary, ölümiň jikme-jiklikleri, jaýlanyş we söýgüli adamyň geçmişdäki ýatlamalary barada gürleşmek zerur. Şahsyýeti duýgularyny paýlaşmaga höweslendiriň. Gowy diňleýji boluň we aýdylan zatlary höküm etmäň. Rimliler 12:15 şeýle diýýär:
Aglayanlar bilen aglaň.
Gam çekýän adama gahary, agyryny we gynanjy duýmagyň gowudygyny we Hudaýyň olaryň duýgularyny düşünenini aýdyň, çünki Ol gamy başdan geçirmegiň nämedigini bilýär.
Üçünjiden, gürlän wagtyňyz Rebden ýolbaşçylyk soraň. Adaty we aşa köp ulanylýan sözlerden gaça duruň. Adamyň gynanç duýmagyna rugsat beriň, «şatlanmaly» ýa-da «Rebde şatlanmaly» diýip aýtmazdan, çünki bu adamyň ruhy ýagdaýyny sorag astyna alýan ýaly täsir galdyryp biler. Şol wagt Rimliler 8:28-i sitirlemek wagty bolmazlygy mümkin. Olara siziň açyk ýüregiňiz gerek!
Dördünjiden, Hudaýyň Sözüni paýlaşyň. Gam çekýän adama hiç haçan söýgüli adamyňyzyň alynmagy Hudaýyň islegidi diýip aýtmaň; bu söz adamyň ölümine ähmiýetini peseldýär. Zorlamaň ýa-da wagyz etmäň, ýöne eger adam açyklygy görkezse, doga ediň we ähmiýetli Injil aýatlaryny paýlaşyň.
Iň soňky, soralmazdan ýönekeý zatlary ediň, mysal üçin nahar getirmek, gap-gaç ýuwmak, çaga seretmek, ot biçmek ýa-da abatlaýyş işlerini etmek. Bu amaly zatlary etmek bilen biz ähli tesellileriň Hudaýynyň rehimdarlygyny görkezýäris.
Gam hemmämize täsir edýär we töwerekdäkilerimize-de täsir edýär. Ýöne Reb biziň bilen – Öz halky bilen – hemişelik bolmagy wada berýär, hatda iň garaňky sagatlarymyzda-da. Ol bizi hiç haçan terk etmezligini ýa-da taşlamazlygyny wada berdi! Ruhlananyň. Gam geçer, ýöne Ol biziň bilen galmak üçin bar!
Gamyň ortasynda dynçlyk bar — Çünki Onuň gamy söýginiň subutnamasydy; Eý, şol söýgüde indi teselli tapmak nähili süýji, Ýer ýüzüniň gynançlaryny başdan geçirenimizde. —Jon N. Darbi (1800-1882)
