Galatiýalylara ýazylan hat, häzirki wagtda buthanada ruhy ýaşaýşyň iň meşhur ornuny – kanunçylygy açýar. Bu hat, islendik görnüşdäki kanunçylykdan azat bolmagyň beýanydyr. Millionlarça mesihçi, özleriniň etmeýän zatlary sebäpli, ýa-da yzarlaýan ýolbaşçysy sebäpli, ýa-da degişli topary sebäpli ruhy hasaplaýarlar. Mukaddes Ruh Galatiýalylarda olaryň näderejede ýalňyşýandygyny we Oňa özlerini dolandyrmaga rugsat berseler, näderejede dogry bolup biljekdiklerini görkezýär. Ruh ýolbaşçylyk edende, gulçulyk däl-de, azatlyk, bäsdeşlik däl-de, hyzmatdaşlyk, adama öwgü däl-de, Hudaýa şöhrat bar. Bu bolanda, täzeleniş bolýar; günäkärler Mesihiň halas ediji bilimini alýarlar we dünýä hakyky mesihçiligi görýär.
Galatiýalylar Pawlusyň söweşjeň hatydyr; ol kanunçylyga hiç hili çydam etmeýär. Bu, Mukaddes Ýazgylarda iman arkaly aklanmak taglymatynyň iň güýçli goragydyr. Bu, Hudaýyň mesihçi imaniniň iň möhüm hakykaty üçin argumentidir. Günäkär diňe bir merhemet arkaly iman bilen halas bolman, eýsem halas bolan günäkär merhemet bilen ýaşaýar we merhemet bilen öwredilýär. Merhemet ýaşaýyş ýoly we ýaşaýyş usulydyr.
Galatiýalylaryň başyndan ahyryna çenli temasy Hudaýyň merhemeti bilen mesihçi azatlygydyr (1:3,6,15; 2:9; 5:4; 6:18). Azatlygyň tersi bolan gulçulyk bäş gezek agzalýar (2:4; 4:3, 9, 24-25; 5:1). Ýewreýleşdirijiler mesihçileri azatlykdan gulçulyga alyp gitmek islediler. Pawlus Kanuna gulçulygyň, kanunçylygyň, Mesihiň adamlary azat etmek üçin ölen Hoş Habarynyň bir bölegi däldigini bilýärdi.
Mesihdäki iman arkaly halas bolmak baradaky hoş habar dünýädäki iň möhüm habardyr. Ol Pawlusyň durmuşyny we onuň arkaly beýlekileriň durmuşyny üýtgetdi. Emma oňa Galatiýa buthanasyna giren we Kanun bilen merhemeti garyşdyryp öwredýän ýalan mugallymlar hüjüm edýärdiler.
Galatiýalylaryň maksady
Ýewreýleşdiriji mugallymlar merhemet hoş habaryny ýoýup, Mesihe ýönekeý imanyň halas bolmak üçin ýeterlik däldigini we mesihçileriň Musa Kanunyny berjaý etmelidigini öwredýärdiler. Sünnet edilmäge aýratyn üns berilýärdi (5:3; 6:12). Özlerini berkitmek üçin bu ýalan mugallymlar Pawlusyň resullygyny gowşatdylar we onuň ygtyýarlylygyna hüjüm etdiler.
Galatiýalylaryň maksady, Mesihiň Pawlusa açan merhemet hoş habaryny goramakdyr. Muny üstünlikli ýerine ýetirmek üçin, ol ilki bilen öz resuly ygtyýarlylygyny gorady. Soňra ol olary aldan ýaman taglymatlary doly açyp görkezdi we olara diňlän taglymatlarynyň zyýanlylygyny görkezdi. Mesihiň haçdaky işi howp astyndady, şonuň üçin Pawlus şeýle ýazdy: «Eger dogrulyk Kanun arkaly gelse, onda Mesih ýöne ýere öldi» (Galatiýalylar 2:21 NKJV).
Onuň häzirki wagtda ähmiýeti
Galatiýalylaryň birinji asyr buthanasyndaky jedel barada bolup, biziň üçin häzirki wagtda gyzyklanma döretmeýändigi aýdyldy. 21-nji asyrda kim halas bolmak üçin sünnet edilmäge tabyn bolmagy pikir eder? Kim dogrulyk gazanmak üçin Kanunyň düzgünlerini we ýewreý baýramçylyklaryny berjaý eder? Şonuň üçin bu hat köpler tarapyndan biziň döwrümiz üçin az ähmiýetli hasaplanýar. Emma tersi dogrydyr. Bu hat uly amaly ähmiýete eýedir, sebäbi onuň ýazgarylan kanunçylyk hoş habary häzirki wagtda ähli ýerde diýen ýaly wagyz edilýär.
Dini däp-dessurlar Kanun bilen merhemeti garyşdyran we düzgünleriň halas bolmak üçin zerurdygyny öwreden ýewreýleşdiriji mugallymlar bilen başlandy. Mesihiň işiniň ähli ýeterlikligine indi ynanmaýarlar we Mesihiň Özi hormatsyzlandyrylýar. Däp-dessur dini uly güýçli Galatiýa ulgamydyr, «zöhradyň enesi we ýeriň ýigrençleri» (Ylham 17:5).
Galatiýalylar üç bölüme bölünýär, her biri iki bapdan ybarat. 1-2-nji baplar şahsy, olaryň temasy merhemet goraldy. 3-4-nji baplar taglymatlaýyn, olaryň temasy merhemet düşündirildi. 5-6-njy baplar amaly, olaryň temasy merhemet ulanyldy.
Merhemet goraldy – Galatiýalylar 1-2
1-nji bapda Pawlus Mesihiň we hoş habaryň öz tejribesini gözden geçirdi. Onuň ygtyýarlylygynyň gös-göni Rebden gelendigini tassyklanyndan soň (1:1), ol Galatiýa imanlarynyň ýewreýleşdirijileriň ýoýulan hoş habaryna şeýle çalt geçýändiklerine alada bildirdi (1:6-7). 2-nji bapda olary «Mesih Isada bolan azatlygymyzy içalylyk etmek üçin gizlinlikde gelenler, bizi gulçulyga salmak üçin» (2:4) diýip suratlandyrdy. Pawlus Mesihiň we hoş habaryň öz tejribesini gözden geçirdi. Onuň ygtyýarlylygynyň gös-göni Rebden gelendigini tassyklanyndan soň (1:1), ol Galatiýa imanlarynyň ýewreýleşdirijileriň ýoýulan hoş habaryna şeýle çalt geçýändiklerine alada bildirdi (1:6-7). 2-nji bapda olary «Mesih Isada bolan azatlygymyzy içalylyk etmek üçin gizlinlikde gelenler, bizi gulçulyga salmak üçin» (2:4) diýip suratlandyrdy.
2-nji babyň galan bölegi iman arkaly aklanmak we Mesihiň bilen bilelikde haça çüýlenmek barada güýçli taglymat öwredýär (2:16,20). Aklanmak, Hudaýyň iman edýän günäkärleri Mesihde dogry diýip yglan edýän hereketidir. 16-njy aýatda aklap bilmeýän «Kanunyň işleri» jümlesi üç gezek, we aklap bilýän «Mesihdäki iman» jümlesi hem üç gezek gaýtalanýar. Bu hatda üç sany bilelikde haça çüýlenmek hereketi bar. Birinjisi, iman edýäniň Mesih bilen bilelikde haça çüýlenmegi (2:20). Ikinjisi, «bedeniň höwesleri we islegleri» bilen haça çüýlenmegi (5:24). Üçünjisi, dünýäniň iman edýäne we iman edýäniň dünýä haça çüýlenmegi (6:14).
Merhemet düşündirildi – Galatiýalylar 3-4
3-nji bapda Pawlus Kanunyň näme edip bilmeýändigi we merhemetiň iman edýän üçin näme edendigini beýan etdi. Birinjiden, Kanun Ruhy bermeýär. Ruhyň sowgady Kanunyň işleri bilen däl-de, «imanyň diňlenmegi» bilen berilýär (3:1-5). Galatiýalylar Ruhy iman bilen aldylar. Ikinjiden, Kanun dogrulygy berip bilmeýär. Dogrulyk iman bilen berilýär (3:6-9). Üçünjiden, Kanun ýaşaýyş berip bilmeýär. «Çünki eger ýaşaýyş berip biljek bir kanun berlen bolsa, onda dogrulyk hakykatdan-da Kanun arkaly bolmalydy» (3:21). Dördünjiden, Kanun günäkäre gargyşdan başga hiç zat bermeýär (3:10-14). Mesih bizi gargyşdan halas etdi, çünki Ol biziň üçin gargyş boldy, çünki ýazylgydyr: «Agajyň üstünde asylan her bir adam gargyşlydyr» (3:13). Pawlus Kanunyň näme edip bilmeýändigi we merhemetiň iman edýän üçin näme edendigini beýan etdi. Birinjiden, Kanun Ruhy bermeýär. Ruhyň sowgady Kanunyň işleri bilen däl-de, «imanyň diňlenmegi» bilen berilýär (3:1-5). Galatiýalylar Ruhy iman bilen aldylar. Ikinjiden, Kanun dogrulygy berip bilmeýär. Dogrulyk iman bilen berilýär (3:6-9). Üçünjiden, Kanun ýaşaýyş berip bilmeýär. «Çünki eger ýaşaýyş berip biljek bir kanun berlen bolsa, onda dogrulyk hakykatdan-da Kanun arkaly bolmalydy» (3:21). Dördünjiden, Kanun günäkäre gargyşdan başga hiç zat bermeýär (3:10-14). Mesih bizi gargyşdan halas etdi, çünki Ol biziň üçin gargyş boldy, çünki ýazylgydyr: «Agajyň üstünde asylan her bir adam gargyşlydyr» (3:13).
4-nji bapda Pawlus Galatiýalylary mesihçi durmuşyny ýaşamak üçin kanunçylyga mätäç däldiklerine ynandyrmak üçin üç sany çemeleşme ulandy. Olara diňe Isa Mesih gerekdi. Pawlus Galatiýalylary mesihçi durmuşyny ýaşamak üçin kanunçylyga mätäç däldiklerine ynandyrmak üçin üç sany çemeleşme ulandy. Olara diňe Isa Mesih gerekdi.
Birinjiden,
ol olaryň ogul edinilmegini düşündirdi (4:1-7). Täzeden dogulmak (täze dogulmak) bilen ogul edinmek arasynda üç tapawut bar:
Täzeden dogulmak arkaly biz Hudaýyň maşgalasyna dogulýarys we Onuň çagalary bolýarys. Ogul edinmek arkaly biz maşgala doly hukukly we ogullyk hukuklaryna eýe bolan uly ýaşly ogullar hökmünde ýerleşdirilýäris.
Hudaýyň çagalary gullukçylardan tapawutlanmaýarlar (4:1), ýöne «gözegçileriň we dolandyryjylaryň astyndadyrlar» we «dünýäniň elementleriniň astynda gulçulykdadylar» (4:2-3). Tersine, Hudaýyň ogullary azatdyrlar we uly ýaşly adamlaryň azatlygyna eýedirler.
Çagalar mirasçy däl we miras alyp bilmeýärler, ýöne ogullar Mesih arkaly Hudaýyň mirasçylarydyr (4:7).
Ikinjiden,
ol olaryň yza gaýdyp gelmegine gynandy (4:8-11). Galatiýalylar merhemetden Kanuna öwrülende aşakdakylar boldy:
Olar Mesihdäki azatlyklaryny taşlap, Mesihe ynanmazdan ozal ýalan hudaýlara gulluk eden gul ýaly gulçulyga gaýdyp geldiler.
Olar merhemet mekdebinden çykyp, Kanunyň çagalar bagyna ýazyldylar.
Olar Rebbiň Pawlusyň gullugy arkaly olarda eden ähli gowy işlerini ýok etdiler.
Olar hoş habaryň güýjüni Kanunyň gowşaklygyna, hoş habaryň baýlygyny Kanunyň garyplygyna çalşypdylar. Olar muny ählisini Köne Ähtdäki däp-dessur dininiň «günleri we aýlary we möwsümleri we ýyllary» (4:10) bilen kabul edip etdiler.
Üçünjiden,
Pawlus olaryň söýgüsini gözledi (4:12-18). Ol käýinç bilen söýgini deňagramly saklamagy bilýän ajaýyp ruhy ata bolupdy. Ol Galatiýalylara özleriniň oňa bolan söýgüsini we özüniň olara bolan söýgüsini ýatladanda, «urmakdan» «guçmaklyga» geçdi. Bir wagtlar olar onuň üçin islendik zady gurban etmäge taýýardylar; ýöne indi ol olaryň duşmany bolupdy (4:16). Ýewreýleşdirijiler olaryň ýüreklerini ogurlapdyrlar.
Merhemet ulanyldy – Galatiýalylar 5-6
Iman bilen ýaşaýan mesihçi, adamyň ýasan düzgünleriniň daşky düzgün-nyzamdan has gowy bolan Hudaýyň içki düzgün-nyzamyny başdan geçirer. Iman bilen ýaşaýan we Hudaýyň merhemetine bil baglaýan mesihçi «Mesihiň bizi azat eden azatlygyndan» (5:1) lezzet alýar. Iman edýän Mesihde hakyky azatlyga eýedir (5:13) – günä etmek üçin däl, eýsem mukaddeslikde Hudaý bilen ýöremek we Oňa gulluk etmek üçin. Bu, günä garşy güýç berýän täze tebigatyň azatlygydyr. Tersine, kanunçy gulçulykda ýaşaýar, bedene bil baglaýar, özü üçin ýaşaýar we Hudaýyň şöhratyny däl-de, adamlaryň öwgüsini gözleýär. Kanunçylyk howply taglymatdyr, sebäbi ol mümkin bolmadyk zady etmäge synanyşýar – köne tebigaty üýtgetmek we ony boýun egdirmek. Ol gysga wagtlyk üstünlik gazanyp biler, ýöne soň beden pitne edýär.
Kanunçylyk ýaman howply duşmandyr. 5-nji bapda Pawlus iman edýäniň Hudaýyň merhemetinden adamyň ýasan düzgünlerine öwrülende üç zady ýitirýändigini düşündirýär: 5-nji bapda Pawlus iman edýäniň Hudaýyň merhemetinden adamyň ýasan düzgünlerine öwrülende üç zady ýitirýändigini düşündirýär:
Birinjiden,
ol öz azatlygyny ýitirýär (5:1) we gulçulyk boýunturygyny geýen gul bolýar. Tersine, Hudaýyň merhemetine bil baglaýan mesihçi Mesihiň ýeňil we Onuň islegini ýerine ýetirmäge azat edýän azat ediji boýunturygyny geýýär (Matta 11:29).
Ikinjiden,
ol öz baýlygyny ýitirýär (5:2-6). Pawlus mesihçiniň merhemetden Kanuna öwrülende ýitirýän baýlygyny suratlandyrmak üçin dört jümle ulanýar. Birinjisi, «Mesih size hiç hili peýda bermez» (5:2). Ikinjisi, kanunçy «bütin Kanuny ýerine ýetirmäge borçly» bolýar (5:3). Üçünjisi, kanunçy «Mesihden daşlaşýar» (5:4). Dördünji ýitgi bolsa, «Siz merhemetden gaçdyňyz» (5:4) diýen gynançly netijedir. Bu jümle Mukaddes Kitapda diňe bir gezek ulanylýar. Bu, iman edýäniň günä edende Mesihdäki howpsuzlygyny ýa-da Hudaýyň çagasy hökmündäki gatnaşygyny ýitirmegi aňlatmaýar. Merhemetden gaçmak, Kanunyň talaplaryny ýerine ýetirmek üçin hoş habaryň merhemetinden ýüz öwürmek diýmekdir. birinjisi «Mesih size hiç hili peýda bermez» (5:2). ikinjisi kanunçy «bütin Kanuny ýerine ýetirmäge borçly» bolýar (5:3). üçünjisi kanunçy «Mesihden daşlaşýar» (5:4). dördünji ýitgi bolsa, «Siz merhemetden gaçdyňyz» (5:4) diýen gynançly netijedir. Bu jümle Mukaddes Kitapda diňe bir gezek ulanylýar. Bu, iman edýäniň günä edende Mesihdäki howpsuzlygyny ýa-da Hudaýyň çagasy hökmündäki gatnaşygyny ýitirmegi aňlatmaýar. Merhemetden gaçmak, Kanunyň talaplaryny ýerine ýetirmek üçin hoş habaryň merhemetinden ýüz öwürmek diýmekdir.
Üçünjiden,
ol öz ugruny ýitirýär (5:7-12). Pawlus Galatiýalylara: «Siz gowy ylgadyňyz» (5:7) diýdi, tä ýewreýleşdirijiler «olaryň ýoluna çykyp», olary «ruhy aýlaw ýoluna» ugradýança. Hudaý olary «merhemet» diýen zolakda ylgawy ynamly ylgamaga çagyrypdy.
Soňra Pawlus ýewreýleşdirijileriň ýalan taglymatyny hamyrmaýa meňzedýär: «Biraz hamyrmaýa bütin hamyry galdyrýar» (5:9). Hamyrmaýa kiçijik başlaýar, ýöne özbaşdak goýulsa, ösýär we bütin hamyry gurşap alýar. Ýewreýleşdirijileriň ýalan taglymaty Galatiýa imanlaryna kiçijik görnüşde girizildi, ýöne gysga wagtda ösüp, bütin ýygnagy zäherledi. Iman ýaryşynda ýeňiji bolmagyň ýeke-täk ýoly hamyrmaýany – Kanun bilen merhemeti garyşdyrýan ýalan taglymaty – arassalamak we Hudaýyň Ruhuna tabyn bolmakdyr.
5-nji babyň galan böleginde Pawlus Ruhyň üç işini düşündirýär, olar biziň Mesihdäki azatlygymyzdan lezzet almaga mümkinçilik berýär.
Birinjiden,
Ruh bize söýgi kanunyny ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýär (5:13-15). Pawlus Galatiýalylara buýruk berýär: «Azatlygy bedeniň mümkinçiligi üçin ulanmaň, eýsem söýgi arkaly biri-biriňize gulluk ediň» (5:13). Azatlyk goşulan söýgi beýlekilere gulluk etmekdir. Emma azatlyk aýrylan söýgi günä gulçulyk etmekdir.
Ikinjiden,
Ruh bize bedeni ýeňmäge mümkinçilik berýär (5:16-21,24). Yshak bilen Ysmaýyl ylalaşyp bilmedikleri ýaly, Ruh bilen beden (köne tebigat) hem biri-biri bilen söweşýär (5:17). Kanun köne tebigaty üýtgedip ýa-da dolandyryp bilmez; ol haça çüýlenmelidir (5:24). Mukaddes Ýazgylarda beden üçin ýeke-täk çäre ölümdir. Ol bize özümizi haça çüýlemegi aýtmaýar, sebäbi bu mümkin däl. Emma ol bize bedeniň haça çüýlenendigini (5:24) we muny ynanmak we oňa laýyk hereket etmek biziň jogapkärçiligimizdigini aýdýar.
Üçünjiden,
Ruh bize «Ruhyň miwesini» (5:22-23) öndürmäge mümkinçilik berýär – dokuz sany merhemet, olar dokuz sany ylahy (adam däl) häsiýeti aňladýar: söýgi, şatlyk, parahatçylyk, sabyrlylyk, mähirlilik, ýagşylyk, wepalylyk, ýumşaklyk we öz-özüňi dolandyrmak. Bu miwe barada üç nokady bellemek gerek. Birinjiden, miwe diňe Ruh bilen doldurylan iman edýänlerde öndürilýär. Pawlus aýdýar: «Ruhda ýöräň, şonda bedeniň höwesini ýerine ýetirmezsiňiz» (5:16). Ikinjiden, bu ýerde bu dokuz merhemet «miwe» diýlip agzalýar, «miweler» däl, bu dokuz häsiýetiň her bir mesihçi durmuşynda peýda bolmaly bir bitewi bütewiligi emele getirýändigini aňladýar. Üçünjiden, bu Ruhyň miwesi iman edýäniň içinde öndürilýär, iman edýän tarapyndan däl. Mesihçi Ruhyň öndürýän miwesini berýär.
6-njy bap merhemetiň amaly beýanlaryny höweslendirýär. Birinjiden, «islendik ýalňyşlykda tutulan» (6:1) her bir dogana dikeltmek maksady bilen ýumşaklyk bilen garalmalydyr. Soňra bir kanun agzalýar – Musa Kanuny däl, eýsem Mesihiň kanuny. «Biri-biriňiziň ýüklerini göteriň we şeýlelik bilen Mesihiň kanunyny ýerine ýetiriň» (6:2). Beýlekileriň ýüklerini götermekden başga-da, «her kim öz ýüküni göterer» (6:5). Bu, her bir iman edýäniň özü barada hasabat berjek Mesihiň höküm oturgyjyna degişlidir (Rimliler 14:12; 2 Korinfliler 5:10). Soňra ekmek we ormak nygtalýar; biz näme eksek, şony orýarys. Bedene ekmek zaýalanmagy orýar, ýöne Ruha ekmek ebedi ýaşaýşy orýar (6:8). Soňra «ýagşylyk etmegi dowam etdirmäge, çünki öz wagtynda orarys» (6:9) diýen nesihat bar. Ahyrsoňy, biz «ähli adamlara, esasanam iman maşgalasyna degişli bolanlara ýagşylyk etmäge» (6:10) çagyrylýarys.
Pawlus hatyny başlan ýaly – merhemet bilen tamamlaýar: «Rebbimiz Isa Mesihiň merhemeti siziň ruhuňyz bilen bolsun. Amin.» Bu bolsa ähli zady aýdýar.
