Antarktika häzirki wagtda buz bilen doly diýen ýaly örtülendir, Grenlandiýanyň hem köp bölegi şeýle.
Emma şol uly buz gatlagynyň öňler Günorta Afrika, Italiýa, Tasmaniya (Awstraliýa) we hatda Ogaýo (ABŞ) ýaly köp beýleki ýerlerde bolandygyny bilýärdiňizmi? Şol buz nireden geldi we nirede gitdi? Buz, buz we ýene-de buz.
Takmynan 4500 ýyl mundan ozal, Hudaý adamzadyň günäsini bütin dünýäni suw basan heläkçilik bilen höküm etdi (Barlyk 6-9). Mukaddes Kitaba ynanýan köp alymlar bu tupanyň soňra uly buz gatlagynyň emele gelmegi üçin dogry şertleri üpjün edendigini düşündirýärler.
Tupanyň başlangyjynda «uly çuňlugyň çeşmeleri» açylanda, ýeriň içindäki gyzgyn suw okeanlara akyp, ahyrsoňy ýeri ýapdy.
Tupanyň ahyrynda suwlar ýerden okeanlara akdy. Emma olar «çeşmeleriň» açylmagy we gury ýer massalarynyň hereket etmegi sebäpli ýüze çykan ähli wulkan işjeňliginden häzirki döwürdäkiden has yssydy.
Has yssy bolany üçin, okeanlardaky suw häzirki döwürdäkiden has çalt bugardy. Suw buglarynyň bulutlary emele geldi we gury ýeriň üstünden hereket etdi, häzirki wagtda howa maglumatlarynda görşimiz ýaly. Emma bu bulutlar häzirki bulutlardan has uly bolup, has köp suw göterýärdi, sebäbi okeanlardan has köp bugarma bardy. Şonuň üçin tupandan soňky ýyllarda has köp gar we ýagyş ýagdy.
Şeýle hem, gar häzirki wagtda gar ýagmaýan ýerlerde has uly meýdanyň üstüne ýagdy. Munuň sebäbi wulkanlar howa şeýle bir inçe tozan zyňypdy welin, Günüň ýylylygy ýere ýetmeginiň öňi alnypdy. Şonuň üçin häzirki wagtda yssy bolan ýerler şonda has sowukdy.
Ähli wulkan tozanlary we bulutlar ýeri sowuk saklap, ýerdäki gar tomusda eremedi. Gaýtam, ol buza öwrüldi we kem-kemden galyň buz gatlaklaryny emele getirdi, olar ahyrsoňy ýeriň üçden bir bölegini ýapdy!
Köp ýyllardan soň okeanlar sowady. Şonuň üçin bugarma azaldy; gar ýagmagy azaldy. Şeýle hem, wulkanlar öňküsi ýaly işjeň däldi we tozan arassalandy, Günüň ýylylygynyň her tomusda gary we buzy eretmegine mümkinçilik berdi. Ahyrsoňy «buz döwri» gutardy.
Umuman alanyňda, buz döwri takmynan 700 ýyl dowam etdi - 500 ýyl emele gelmek üçin we 200 ýyl eremek üçin.
Dünýäniň käbir ýerleri, esasanam gar bilen örtülen daglarda we olaryň golaýynda henizem buz bilen örtülendir. Buz köplenç dik eňňitlerden ýuwaş-ýuwaşdan aşak hereket edýär. Bu buzluklar, olar süýşýän gaýalary ýylmanak edýärler, U şekilli jülgeleri oýýarlar, yzynda çyzylan yzlary galdyrýarlar we şeýle hem döwülen gaýalaryň toplumlaryny uzak aralyklara daşaýarlar. Şonuň üçin bizde häzirki döwürdäkiden has uly buz gatlaklarynyň bolandygyny bilýäris. Biz dünýäniň köp ýerlerinde U şekilli jülgeleri, çyzylan yzlary we ownuk gaýalaryň we daşlaryň toplumlaryny görýäris.
Mukaddes Kitap Nuhuň nesillerinden biriniň (Eýýup atly adamyň) buz döwrüniň täsirlerini başdan geçirendigi barada gürrüň berýär. Hudaý Eýýupdan sorady: «Buz kimden çykdy? Asmanyň aýazy kimden geldi? Suwlar daş ýaly gizlenendir we çuňlugyň ýüzi doňandyr» (Eýýup 38:29-30).
