Ýunus: Islegine garşy pygamber
Ýunusyň ady «kepderi» diýmegi aňladýar, bu bolsa Mukaddes Ýazgylarda parahatçylyk habaryny ýa-da habarçysyny alamatlandyrýar. Bir wagtlar Hudaý bu pygamberi Ysraýylyň içinde bir wezipä iberipdi (2 Patyşalar 14:25). Bu Mesihden takmynan 800 ýyl öň bolupdy we Onuň halky üçin bereket getiripdi.
Biz haçan bolandygyny anyk bilmeýäris, ýöne başga bir wagtda Hudaý Ýunusy Ninewiýa, Gündogarda dünýäniň uly böleklerini eýelän butparaz millete iberdi. Reb oňa şeýle diýdi: «Tur, ol uly şäher Ninewiýa git-de, oňa garşy wagyz et; çünki olaryň erbetligi Meniň öňüme geldi» (Ýunus 1:2 NKJV). Bu ägirt uly şäheriň ilaty gaty köpdi, olaryň arasynda takmynan 120,000 sany kiçijik çaga bardy. Hudaý Ninewiýalylaryň hemmesine we olaryň mallaryna alada edýärdi (Ýunus 4:11), hatda olaryň ýolbaşçylary Oňa we Onuň halkyna garşy bolsalar-da.
Ýunus bolsa, Hudaýyň olara yglan etmeli habary barada ikinji gezek oýlandy, ýagny 40 günüň içinde höküm geljekdigi barada (Ýunus 3:4). Biz Ýunusyň gitmäge taýýar boljakdygyny pikir ederdik, ýöne ol ret etdi, sebäbi ol habaryň Ninewiýalylary toba getirmegine sebäp boljakdygyna ynanýardy. Şol pursatda Ýunus olaryň heläk bolanyny görmegi makul bildi! Ýunusyň öz maksatnamasy bardy. Hudaýyň pygamberi Ysraýyla howp salan millete bolan duýgulary sebäpli Rebiň sözçisi bolmak islemeýärdi. Aslynda, takmynan 150 ýyl soň, Assiriýalylar Ysraýyla çozup, köp adamy ýesir aldylar, ýöne şonda-da Hudaý olara Iýerusalimi almagyna rugsat bermedi.1 Ýunusyň öz halkyna bolan milletçilik duýgulary we Assiriýalylara bolan ýigrenji Hudaýyň oňa Ninewiýa getirmegi tabşyran wezipesini ret etmegine sebäp boldy (Ýunus 1:2). Pygamber muny soňra düşündirdi (Ýunus 4:2).
Ýunusyň kiçijik kitaby, ähtimal şol bir atly pygamber tarapyndan ýazylan, 12 kiçi pygamberiň arasynda. Köp wagt mundan öň ýazylan bu kitap Hudaýyň ylhamlanan ýazmaça Sözüniň bir bölegi bolup, häzirki wagtda-da ähmiýetli we peýdalydyr (2 Timoteos 3:16-17). Mysal üçin, biz kitapda Hudaýyň dogrulygy we mukaddes ölçegleri bilen Onuň ýaradanlarynyň wepasyzlygy we Ysraýylyň ýalňyşlyklarynyň arasyndaky tapawudy görýäris. Bu ýazgy Hudaýyň adamzat üçin, şeýle hem ýewreýler üçin bolan habaryny beýan edýär. Gynansak-da, Hudaýyň habarçysy, Ysraýyl milleti ýaly, ilki On taýpa, soňra Iki taýpa pitne turuzdy. Soňky ikisi häzirki wagtda ýewreýler hökmünde tanalýar, olar Özlerini olara görkezenlerinde hakyky Mesihi ret etdiler (Ýahýa 1:11). Muňa garamazdan, Hudaý Öz ýer ýüzündäki halkyny ýene-de ulanar, edil dikeldilen Ýunus bilen eden ýaly.
Häzirki wagtda biz näme? Biz ýalňyşan bolsak-da ýa-da ýalňyşýan bolsak-da, Hudaýyň ýalňyşýan adamlary ulanýandygyny bilmelidiris, eger olar öz günälerini boýun alsalar we ykrar etseler, özlerini peseltseler we Hudaýa ynanýan bolsalar. Şeýle adamlar Hudaýyň ulanyp bilýän we ulanýan adamlarydyr – belki sizem şeýlemi?
Reb Isa – Mesih – Öz ýer ýüzündäki gullugy döwründe Ýunusyň hekaýasyny Özüne degişli etdi. Ol Ýunusy, balygyň garnynda «üç gün we üç gije» (Matta 12:40) bolan Ýunusy Öz ejirleri bilen deňeşdirdi, Ol şol bir wagt möhletinde gabyrda bolanda.
Biz «üç gün we üç gije» diýen jümläniň ýewreýleriň wagt aňlatmasydygyny bilmelidiris. Ony matematiki taýdan, Rebiň gabyrda takyk üç sany 24 sagat bolandygyny aýdýan ýaly düşünmeli däldir. Ýewreýleriň düşünjesinde, günüň islendik bölegi bütin gün hasaplanýar. Isa anna güni agşam, gün ýaşmazdan öň gabyra goýuldy we ol şenbe güni bütin gün şol ýerde galdy, ýekşenbe güni ir bilen direldi. Bu döwür «üç gün we üç gije» hasaplandy.
Hudaý bizi çagyran wagty biz elýeterlimi?
Bu her bir imanly üçin möhüm bir synagdyr. Hudaý çagyran wagty biz gitmäge taýýarmy, ýa-da biz öz isleglerimize ýa-da pikirlerimize eýerýärismi? Ysraýyl millet hökmünde köp gezek ýalňyşdy, edil Ýunus öz islegi we özüne rehim etmegi bilen eden ýaly. Biz näme? Biziň şeýle ýalňyşlyklarymyza garamazdan, Hudaý Öz merhemeti bilen şeýle tejribeleri ulanar. Şeýlelik bilen Ýunus bütin dünýä üçin bereket boldy.
Mundan başga-da, Hudaý köplenç galan bölegini ulanýar, edil Babelde Daniel we onuň dostlary bilen eden ýaly (Daniel 1–6). Ýunus Hudaý tarapyndan taýýarlanan dindar galan böleginiň suratydyr, Ol Öz halky we ähli milletler üçin bereket bolmak üçin ulanar, Onuň wagty gelende. Ýöne, ilki bilen, Ýunusda hakyky Hudaýyň işi gerekdi, çünki ol Hudaýdan gaçýardy. Pygamber gämide «çuňňur uklap»2, Hudaýyň gitmegini islemän ýerine ters ugra gidýärdi (Ýunus 1:5).
Kapitan ony oýadan wagty, Ýunus tupan sebäbiniň Rebdan gaçýandygyndadygyny bildi, muny ol gämä münende yglan edipdi. Indi tupan wagtynda, ol muny ýene-de boýun aldy. Şonda-da, tupana kim günäkärdigini bilmek üçin bije atyldy we bije Ýunusa düşdi (Ýunus 1:7). Pygamber öň Rebiň huzuryndan gaçýandygyny yglan edipdi (Ýunus 1:3). Ikinji gezek ol bu Hudaýyň asmanyň Hudaýydygyny we deňziň we gury ýeriň Ýaradyjysydygyny goşdy (Ýunus 1:9).
Ýunusyň şaýatlygy, tupanyň özüniň sebäplidigini aýtmagy deňizçileriň arasynda uly gorky döretdi. Pygamber özüni deňze zyňmalydygyny aýtdy, ýöne deňizçiler muny her näme etseler-de gaçmaga synanyşdylar. Ýöne tupan has-da erbetleşýärdi (Ýunus 1:11-13), we deňizçiler Rebe bigünä gan üçin olary jogapkär etmezligini haýyş etdiler. Soňra, olar Ýunusy göterip deňze zyňdylar, şondan soň deňiz derrew «gazabyny bes etdi» (Ýunus 1:15). Deňizçiler Hudaýdan gaty gorkdular, gurban berip we kasam etdiler (Ýunus 1:16). Ýunus özüni deňze zyňmaga beren wagty gämidekilere bereket boldy. Uly asudalyk geldi we ol deňizçileri hem köşeşdirdi.
Reb Ýunusy, Hudaý tarapyndan dogry pursatda berlen ägirt uly balyk tarapyndan ýuwutdyryp gorady. Ýunus balygyň garnynda üç gün we üç gije galdy (Ýunus 1:17). Şol ýerde Hudaý Öz gullukçysynda we onuň bilen Öz işini etdi.
Ýunus kynçylykda Rebe aglady (Ýunus 2:1-2) we Reb Isanyň Öz halky üçin we biziň gutulyşymyz üçin çeken ejirlerini ýatladýan sözleri ulandy. Hudaý Ýunusa Özüniň ony eşidendigini ruhunda ynandyrdy (Ýunus 2:7), we henizem balykda wagty, pygamber Öz Hudaýyna gurban we kasam etdi. Ýunus dogasyny «Halas bolmak Rebdendir» (Ýunus 2:9) diýip tamamlady. Şol pursatda, «Reb balyga sözledi we ol Ýunusy gury ýere gaýtarýan etdi» (Ýunus 2:10). Ýunus şondan soň Hudaýyň oňa beren wezipesine gitmäge islegli boldy.
Haçan siz Ussadyň ulanmagyna laýyk gural bolmaga taýýar bolarsyňyz?
Ýunusyň täze tabşyrygy we wezipesi
«Rebiň sözi Ýunusa ikinji gezek geldi: ‘Tur, ol uly şäher Ninewiýa git-de, saňa aýdýan habarymy wagyz et’» (Ýunus 3:1-2). Indi Ýunus Rebiň iberen ýerine gitdi we Ninewiýanyň ýakyn wagtda ýykyljakdygyny yglan etdi.
Ýunusyň paýlaşan Hudaýyň habarynyň täsiri ägirt uly boldy. Ol ony yglan edeninden soň, hemmesi Hudaýa ynanýardylar, oraza tutmaga çagyryp we hakykatdan-da toba etdiler. Hudaýa bu öwrülişik Ninewiýanyň buýsançly patyşasyny we onuň asylzadelerini hem öz içine aldy, olar özlerini Hudaýyň eline tabşyryp, şeýle diýdiler: «Hudaýyň öwrülip, rehim etjekdigini kim bilip biler?» (Ýunus 3:9).
Ýunusyň yglan eden habary, takmynan bir million adam bolan bütin ilata çuňňur täsir etdi! Güýçli habar, şeýle dälmi? We hemmesi toba edensoň, ol gaty çalt ýaýrady. Soňra Hudaý bu erbet şähere we onuň halkyna rehim etdi, sebäbi olar Oňa öwrülipdiler. Haýran galdyryjy merhemet!
Hudaýyň häzirki we ýakyn geljek üçin habary bar
Biz Hudaýyň merhemetiniň hoş habarynyň bütin dünýäde yglan edilýän günlerinde ýaşaýarys. Köp ýurtlarda san-sajaksyz adamlaryň şol habar bilen ýetilen ýa-da ýetilýän bolmagy nähili bereket. Rebe şükürler bolsun! Ýöne, halas bolan adamlaryň umumy sany henizem gaty az. Munuň tersine, Ýunusyň hekaýasynda dünýä ilatynyň uly bir böleginiň adyndan Hudaýa haýran galdyryjy öwrülişik bolup geçýärdi, we bu gaty gysga wagtda.
Reb Isa Özüniň asmandan yzyna gelip, bizi Öz ýanyna aljakdygyny wada berdi (Ýahýa 14:3). Ol şol wagt gelende, merhemet döwrüniň ähli imanlylaryny alyp gider. Siz hem şolara goşuljakmy? Alyp gitme pursatynda, Resullaryň Işleri 2-de Kilise başlamazdan öň ýaşan imanlylar gabyrlaryndan çagyrylar we bir pursatda üýtgediler, merhemet gününde Hudaýyň halas bolmak teklibini kabul edenler bilen bilelikde alnarlar (1 Korinfliler 15:51-52; 1 Selanikliler 4:16-17; 2 Selanikliler 2:1-3). Ýöne, Kainyň günlerinden bäri ölen ähli imansyzlar (Barlyk 4–5) uly ak tagt hökümi üçin direldilýänçä ölüm dünýäsinde galarlar. Soňra – ruh, jan we beden bilen – olar ot kölüne zyňylar (Ylham 20:6-15). Nähili elhenç!
Alyp gitmeden gysga wagt soň, Hudaý «patyşalyk hoş habaryny» (Matta 24:14) iberer we Ýunusyň günlerinde bolşy ýaly, bütin dünýäde uly köpçülikler gysga wagtda halas bolar. Ine bir mysal: «Şonda ýaşululardan biri jogap berip, maňa şeýle diýdi: ‘Ak donly bu adamlar kimler we olar nireden geldiler?’ Men oňa diýdim: ‘Jenap, siz bilýärsiňiz.’ Şonda ol maňa diýdi: ‘Bular uly kynçylykdan çykanlar we donlaryny Guzyň ganynda ýuwup, ak edenler. Şonuň üçin olar Hudaýyň tagtynyň öňündedirler we Onuň ybadathanasynda gije-gündiz Oňa hyzmat edýärler. We tagtda oturan Ol olaryň arasynda ýaşar. Olar indi ne aç bolar, ne-de suwsuz; gün olara urmaz, ne-de hiç hili yssy; çünki tagtyň ortasyndaky Guzy olara çopançylyk eder we olary ýaşaýyş suwlarynyň çeşmelerine elter. We Hudaý olaryň gözlerinden her bir ýaşy süpürer’» (Ylham 7:13-17).
Uly kynçylygyň netijesinde, Hudaý bütin dünýä täsir etjek ägirt uly hasyl alar! Ýunusyň günlerinde, ol birnäçe günüň içinde uly köpçüliklere ýetdi. Ylham kitaby Hudaýyň we Onuň habarynyň güýjüni görkezýär, bu bolsa köp sanly adamyň toba etmegine we ynanmagyna sebäp bolýar. Hudaý tarapyndan bütin dünýä iberiljek 144,000 habarçynyň netijelerini göz öňüne getiriň! Bu ýakyn wagtda boljak alyp gitmeden gysga wagt soň bolar (1 Selanikliler 4:16-17). Soňra, toba etmäge täze çagyryş ýaýrar we köp adam geljek Patyşanyň hoş habaryna ynanar, şondan soň Onuň hökümdarlygy ýer ýüzünde açyk şöhrat bilen gurular. Bu bereketli hökümdarlyk 1,000 ýyl dowam eder (Ylham 20:4), şondan soň uly ak tagt hökümi bolar (Ylham 20:11-15). Nähili dabaraly!
Hudaý häzir çagyrýar Takmynan 4,000 ýyl mundan öň, Hudaý imanlylaryň atasy Ybraýymy çagyrdy: «Ýurduňdan, maşgalaňdan we ataň öýünden çykyp, saňa görkezjek ýerime git. Men seni uly millet ederin; men saňa bereket bererin we adyňy uly ederin; we sen bereket bolarsyň. Men saňa bereket berenlere bereket bererin we saňa nälet edenlere nälet ederin; we sende ýer ýüzüniň ähli maşgalalary bereketlenjekdir» (Barlyk 12:1-3). Hudaýyň çagyryşy we wadalary Ysraýyl üçin henizem ähmiýetlidir we biziň üçin köp sapaklary öz içine alýar, edil Ýunusyň tejribeleri ýaly. Hatda üstünlikli wezipesinden soň hem, Ýunus öz pikirlerine eýermegiň ýerine Hudaý bilen doly sazlaşykda bolmak üçin möhüm sapaklary öwrenmeli boldy (seret Ýunus 4).
Ýunusyň Hudaýyň islegini ýerine ýetirmäge we Ninewiýalylara wagyz etmäge taýýar bolmagy üçin tupan we balygyň garnynda bolmak tejribeleri gerekdi. Soňra, Hudaýyň höküminiň Ninewiýanyň üstüne düşmegine garaşýarka, Ýunus öz ähmiýetini, öňünden çykaran pikirlerini we öz islegini höküm etmeli boldy. Soňra Hudaý ony häzirki wagtda biziň üçin bu hasabaty ýazmak üçin ulandy!
Siz näme? Hudaýyň guraly bolmak üçin size näme gerek? Hudaýyň her bir imanly üçin meýilnamasy bar, muny biz Pawlusyň öwrülişiginden, çagyryşyndan we wezipesinden öwrenýäris (Galatýalylar 1:15–2:21 okap görüň). Resul Hudaýyň guraly bolmak üçin merhemet aldy, şeýlelik bilen ol köp adam üçin ynanmak we Hudaýyň gullukçysy bolmak üçin mysal bolsun (1 Timoteos 1:12-16). Tarsusly Sauluny çagyran Reb Isa Mesih (Resullaryň Işleri 26:12-16), «dün ýa, bu gün we ebedi» (Ýewreýler 13:8) Şol bir, we Ol sizi hem enjamlaşdyryp biler! Munuň bolmagy üçin, men size Ýunus kitabyny gaýta-gaýta okap, Rebdan size gerek sapaklary öwrenmäge kömek etmegini haýyş etmegi maslahat berýärin.
SOŇKY BELLIKLER
- Pygamberlik öwrenijileri, demirgazyk patyşasynyň geljekki hüjüminiň, Assiriýalylaryň geçmişde edenine meňzeş boljakdygyny bilýärler. Iýerusalimde henizem gurulmaly bolan üçünji ybadathanada boljak butparazlyk sebäpli, Hudaý ýykyjy hüjüme we çozuşa rugsat berer (2 Selanikliler 2:3-12; Daniel 9:27; Ylham 13:14). Netijede, çozuşçy heläk bolar (Daniel 11:40-45; Daniel 12:12). Bu ssenariýa Ezekiýel 38–39-da beýan edilen hüjümden tapawutlanýar, şondan soň müňýyllyk hökümdarlyk döwründe baý bereketler üçin dördünji ybadathana gurlar (Işaýa 56:7; Ezekiýel 40-48).
- «Çuňňur uklap» diýip terjime edilen söz ýewreý Injilinde ýedi gezek duş gelýär. Ilki bilen, serkerde Sisera bilen (Kazylar 4:21), iki gezek Ýunus bilen (Ýunus 1:5-6) we bir gezek Ysraýylyň duşmanlaryna degişli (Zebur 76:6-7). Şol bir söz hasyl ýygym möwsüminde işlemek ýerine uklap ýatan adam üçin ulanylýar (Süleýman 10:5), we ol Danieliň tejribeleri bilen baglanyşykly ýene iki gezek duş gelýär (Daniel 8:18, Daniel 10:9).
Ýunus bize sözleri bilen däl-de, täsirli hekaýasy bilen az zat öwredýär. Öň ol Ysraýylyň serhediniň dikeldiljekdigini pygamberlik edipdi: öz ýurtdaşlary üçin hoş habar (2 Patyşalar 14:25). Ýunusda biz ony has az kabul edip bolýan wezipe bilen tabşyrylan görýäris: Hudaýyň nazarynda gaty günäkär bolan uly butparaz metropol Ninewiýanyň jezalandyrylmagyny yglan etmek. Ýunus yzyna öwrülip, «Rebiň huzuryndan» gaçdy (Ýunus 1:3 KJV). Bu öz isleginiň ýoludy; Hudaýyň gullukçysy ne öz habaryny, ne-de iş ýerini saýlap bilmez! Şol bir wagtda, nähili manysyz hereket! Adam Ondan nädip gaçyp biler? Biz Ýunusyň ýolunyň yzygiderli aşaklygyna gidendigini görýäris. Pygamberlik taýdan, bu hekaýa bize Ysraýyly, öz wezipesine wepasyz bolan, Hudaýyň jezalandyrmagynyň obýekti bolan we milletler deňzine zyňylan (bir wagt üçin we) butparazlaryň halas bolmagy üçin görkezýär (Rimliler 11:5). —Jean Koechlin, Day By Day Volume 5 (uýgunlaşdyrylan)
