ÝUSUP Aýratyn ogul
Ýusup Mesih görnüşinde
Adatça, Rebbimiz Isanyň «görnüşleri» ýa-da «nusgalary» – mysal üçin, «Gaýa», «Oňat Çopan», «manna» we «sütün üstündäki ýylan» – Täze Ähtde tassyklanýar. Ýusup «görnüş» hökmünde bu ýörelgäniň kadadan çykmasydyr. Emma Mesih Ýusupda, Gelip çykyşyň soňky 14 babynda görkezilişi ýaly, aýdyň suratlandyrylýar. Belki, Ýusubyň Mesihiň şahsy tipologiýasy bilen bäsleşip biljek ýeke-täk beýleki Köne Äht gahrymanlary Yshak we Ýeşuw bolardy.
19-njy asyryň hormatly Mukaddes Kitap teswirçisi C. H. Mackintosh şeýle ýazdy: «Mukaddes Ýazgylarda Ýusupdan has kämil we owadan Mesih görnüşi ýokdur. Biz Mesihi Atanyň söýgüsiniň obýekti, ‘Öz halkynyň’ göripliginiň obýekti hökmünde görsek-de – Onuň peselmeginde, ejir çekmeginde, ölüminde, beýgelmeginde we şöhratynda – ählisinde, biz Ony Ýusup arkaly aýdyň suratlandyrylan görýäris.» 1 Başga bir Mukaddes Kitap mugallymy, William MacDonald, şeýle diýip ylalaşdy: «Ýusup Köne Ähtde Rebbimiz Isa Mesihiň iň owadan görnüşlerinden (simwollaryndan) biridir, ýöne Mukaddes Kitap ony hiç haçan görnüş hökmünde atlandyrmaýar.» 2 Hudaýyň Sözi Ýusup we Rebbimiz Isa barada näme diýýändigini ünsli öwrenen käbir adamlar 100-den gowrak meňzeşlik tapdylar.3
Aýratyn dogluş
Ýakupynyň aýaly Lea birnäçe çaga dogran bolsa-da, onuň aýaly Rahyl, Leananyň uýasy, gaty çagasydy.4 Emma Hudaý Rahyly unutmandyr. Ol onuň dogalaryna üns berdi we onuň göwresini açdy. Ahyrynda, on iki-on üç ýyllyk nikadan soň, Rahylyň öz aýratyn ogly boldy. Onuň ady Ýusupdy. Mesihiň dogluşy hem uzak garaşylan we özboluşlydy; Hudaýyň Ogly, ten alan, gyzdan doguldy (Matta 1:23; Galatýalylar 4:4).
Aýratyn at
Ýusubyň ady «goşmak» manysyny berýär we ol pygamberlikdi, sebäbi Reb Rahyla ýene bir ogul, Benýamin, Gelip çykyş 35-de ýazylşy ýaly, ol ölmezden ozal goşdy. Benýaminiň ady «Sag elimiň ogly» manysyny berýär. Ýusubyň ady hem pygamberlikdi, sebäbi ol Mukaddes Ýazgylarda Rebbimiz Isanyň iň güýçli «görnüşlerinden» biridir. Rebbimiz Isa «ikinji Adam» ýa-da «soňky Adam» diýlip atlandyrylýar (Rimliler 5:12-21; 1 Korinfliler 15:45-47). Ilkinji Adam aýyran adamdy – ynsan onuň arkaly ýitgi çekdi. Emma Ýusupda suratlandyrylan soňky Adam, ýitirilen zady erkin dikeldjek «Goşýan» bolardy (Zebur 69:4). Rebbimiziň berlen ady «Isa» Onuň missiýasyny sözme-söz suratlandyrýar – Ol «Ýehowanyň halas edişidir». Biz okaýarys: «Ol bir Ogul dograr, sen Onuň adyny Isa goýarsyň, çünki Ol Öz halkyny günälerinden halas eder» (Matta 1:21 NKJV).
Aýratyn gatnaşyk
Rahylyň ölüminden birnäçe ýyl soň, biz Gelip çykyş 37-de Ýakubyň aýratyn ogly Ýusup bilen ýene bir gezek tanyşýarys. Ol bu wagt 17 ýaşyndady. Ýusup doganlarynyň näderejede erbetdigini bilmeýän ýalydy. Göräýmäge, olar Ýusubyň gybatkeşdigini, kakasynyň iň söýgüli çagasydygyny ýa-da düýşleri düşündirijidigini – olaryň öňünde egiljekdiklerini yglan eden düýşleri – halamaýardylar (Gelip çykyş 37:2-8).
Ýakup ilki Ýusup oňa ogluna geljekde hormat goýjakdygyny aýdanda biraz gaharlanan bolsa-da, Ýakup bu meseläni oýlandy we Ýusubyň düşündirişlerine haýran galdy. Ýakup Hudaýyň Öz äht wadalaryny Ýusubyň ömri arkaly bir ýol bilen amala aşyrjakdygyny düşündi. Bu maksat bilen, Ýusubyň ömri Rebbimiz Isa Mesihiň ýere ilkinji gelşindäki ömrüniň we işiniň köp taraplaryny suratlandyrýar. Ýakup bilen Ýusubyň arasyndaky özboluşly gatnaşyk bize Hudaý Atanyň ýeke-täk «ýeke-täk doglan Ogly» bardygyny ýatladýar (Ýahýa 3:16; Ýewreýler 1:5-6). Ýusup Ýakubyň garrylyk döwrüniň söýgüli ogludy. Rebbimiz Isa «Gadymy Günleriň» söýgüli Oglydyr (Daniýel 7:9; Luka 3:22).
Aýratyn ýagşylyk
Ýakup ogluna Ýusuba aýratyn don berip, oňa aýratyn ýagşylyk we söýgi görkezdi. Ol köplenç öwredilişi ýaly we, gynansak-da, Wulgatda (Latyn Mukaddes Kitaby) we Septuagintada (Grek Köne Äht) berlişi ýaly «köp reňkli don» däldi. Köne Ýewreý teksti uzyn ýeňli don ýa-da geýim barada gürleýär, bu aýratyn hormatyň nyşanydy. Ýusup kakasy bilen özboluşly gatnaşykdan lezzet aldy – beýleki ähli dogan-uýalaryň arzuw eden gatnaşygy. Hudaýyň Ogly hem beýleki hiç kimiň gökdäki Atasyndan almaýan aýratyn hormatyny alýar (Matta 17:5; Ýewreýler 1:8).
Aýratyn missiýa
Ýakup Ýusuby Hebrondan Şeheme, Ýakubyň sürülerine seredýän on sany uly doganyny barlamak üçin iberdi. Şonuň ýaly-da, Rebbimiz Isa Ata tarapyndan Ysraýylyň sürüsine seretmek üçin iberildi (Ýahýa 10:14-18). Maglumat alan Ýusup doganlaryny Dotanda tapdy. Olar ony uzakdan, aýratyn dony sebäpli tanadylar we ol gelmezden ozal ony öldürmek üçin dildüwşük gurup başladylar.
Aýratyn ölüm
Reb öz ýewreý doganlary tarapyndan ýigrenildi, edil Ýusup doganlary tarapyndan göriplenip we ýigrenilişi ýaly. Bir manyda, Ruben Pilatusyň bigünä Isany ölüme bermezlik üçin eden synanyşyklaryny suratlandyrýar. Ne Ýusup, ne-de Isa zalym daralga mynasyp bolan hiç hili ýalňyşlyk etmändi. Olar Ýusubyň aýratyn donuny çykardylar we ony ýyrtdylar. Rim esgerleri hem Rebbimiz Isanyň eşiklerini çykardylar. Reb tikinsiz aýratyn don geýenligi üçin, esgerler onuň üçin bije atdylar, ýöne olar Onuň içki keten eşigini ýyrtdylar we paýlaşdylar, Zebur 22:18-de öňünden aýdylyşy ýaly. Ruhy manyda, Ýusubyň doganlary näme edýändiklerine we onuň bahasynyň näme boljakdygyna kördüler. Şonuň ýaly-da, gaty ýürekli we ruhy taýdan kör ýewreýler Pilatusa gygyrdylar: «Onuň gany biziň we çagalarymyzyň üstünde bolsun» (Matta 27:25).
Ýusubyň ysmaýyllaryň eline satylandygy hem bellenilýär. Ysmaýyl Ybraýymyň uly mirasyny gözlän adamdy, ýöne Yshak, onuň ýeke-täk doglan ogly, mirasçydy. Şeýtan bir wagtlar Hudaý ýaly bolmaga we Hudaýyň tagtyny eýelemäge ymtyldy (Işaýa 14). We gysga wagtlyk Hudaýyň Ogly Şeýtanyň we onuň dolandyran dünýäsiniň eline satyldy. Rebbimiz Isa Ýahýanyň hoş habarynda Şeýtany «bu dünýäniň hökümdary» diýip üç gezek atlandyrdy (Ýahýa 12:31, 14:30, 16:11), ýöne Reb Şeýtanyň ýeňiji diýip pikir eden wagtynda Onuň Şeýtany ýeňjekdigini öňünden aýtdy (12:31-32).
Aýratyn gabyr
Onuň doganlary Ýusuby ýerdäki çukura – çukura atdylar. Rebbimiz Isa baý adamyň gabyryna jaýlandy. Doganlar ählisi Ýusuby ysmaýyllara ýigrimi kümüş teňňä satmaga ylalaşdylar. Ýahuda, Rebbimiziň saýlanan şägirtlerinden biri, Ony otuz kümüş teňňä satdy. Kümüş Mukaddes Kitapda «halas ediş» barada gürleýän metal. Şonuň üçin ýubileý ýylynda, her elli ýylda bir gezek ähli emläk asyl eýelerine gaýdyp gelende, günäleri ýuwmak gününde kümüş surnaýlar çalynýardy (Lewiler 25:9). Şonuň üçin Ýusubyň satylmagy we ýakyn ölümi Mesihiň satylandan we haça çüýlenenden soň amala aşyrjak halas ediş işini görkezýär.
Rebbimiz Isanyň ölüminiň we jaýlanmagynyň öňünden suratlandyrylmagy balzam we mirra (jaýlama ysly otlar) bilen güýçlendirilýär. Hudaýyň Ruhy bu gul söwdagärleriniň Müsüre daşaýan ýükleriniň diňe iki zadyny näme üçin ýazga alardy, eger olar ähmiýetli bolmasa?
Aýratyn direliş
Ahyrynda, Ýusup çukurdan diri çykaryldy. Bu Mesihiň direlişiniň owadan suratlandyrmasydyr. Onuň doganlary Ýusuby Müsüriň üstünden höküm sürýänçä görmezdiler, we olar onuň raýatlary bolardylar. Şonuň ýaly-da, ýewreý milleti Mesihi soňky gezek Golgotada gördi, we olar Ony Öz Patyşasy bolýança we olar Onuň raýatlary bolýança görmezdiler – bu geljekki wagt (Zakarýa 12:10).
Aýratyn ökünç
Ýusubyň doganlary öz ýigrenji hereketlerini ýapmak üçin hilegär we ýaman hekaýa döretdiler. Olar bir geçi öldürdiler, Ýusubyň donuny ýyrtdylar we dony haýwanyň ganyna batyrdylar, Ýusubyň haýsydyr bir ýabany haýwan tarapyndan hüjüm edilendigi ýaly täsir galdyrmak üçin. Günäkärlik bilen, bu doganlar soňra dony kakalaryna «ýitirilen we tapylan» zat hökmünde hödürlediler, onuň Ýusuba degişlidigini sorap. Ýusubyň doganlarynyň ýaman dildüwşügi işledi. Ýakup dony tanady we haýsydyr bir ýabany haýwanyň ogluny öldürendigini çaklady. Ýakup ýüregi ýanyp, oglunyň ölümi üçin köp ýyllar aglady. Garyp Ýakup, ol ýene öz käsesinden içdi. Ol bir geçiň çagasyny öldürip, kakasyny aldadypdy (Gelip çykyş 27:1-29); indi onuň ogullary oňa şol bir zady etdiler.
Belki, Ýakubyň ogullary, kakalarynyň aglaýandygyny görüp, öz ýaman işleriniň gaty uly bahasy bolandygyny oýlandylar. Eger olar wagty yzyna öwrüp bilselerdi, belki, Ýusuba başgaça garardylar. Adam ýene-de ýewreýleriň, asyrlar boýy ýürek agyrysyny başdan geçirenlerinden soň, öz Mesihlerini haça çüýlemegiň Onuň halas ediş teklibine paýhasly jogap bolandygyny pikir edýändiklerini oýlanýar. Ýöne ýewreýler Mesihleri ikinji gezek ýere gelýänçä weýrançylyk we uruş çekmegi dowam etdirerler (Daniýel 9:24-27).
Aýratyn beýgelme
Ýusup Müsüre geldi, we Faraonyň ofiseri we gorag serkerdesi Potifar Ýusuby hyzmatkär hökmünde satyn aldy. Hudaý Ýusup bilen birlikde boldy we Ol ony Müsürde bolan wagtynda gorardy we bereketlärdi, ýöne ol Faraon tarapyndan beýgelmezden ozal bu ýurtda 13 ýyl agyr daralga çekerdi.
Faraonyň düýşlerini düşündirmek arkaly, Ýusup hökümdara diňe Müsüri däl, eýsem töwerekdäki milletleri hem elhenç ýedi ýyllyk açlykdan halas etjek bir meýilnama hödürledi. Hatda bu butparaz patyşa, Faraon, Hudaýyň habarçysy Ýusupda aýratyn bir zat gördi, bu ony duýduryşa gulak asmaga mejbur etdi. Faraon ýaşamagy saýlady! Günä garşy duýduryşa gulak asýanlar we Hudaýyň çözgüdini – Mesihi – saýlaýanlar hem ýaşarlar. Mesih her bir adam tarapyndan bir ýa-da başga ýol bilen hormatlanar, ýa Reb we Kazy hökmünde, ýa-da Reb we Halas ediji hökmünde.
Ýusup türmeden ähli patyşalygyň üstünden ikinji ygtyýarly wezipä beýgeldi (Gelip çykyş 41:40). Ol Faraondan «Zafnat-paaneah» (45-nji aýat) diýen beýik at aldy, bu «syrlary açýan» manysyny berýär. Onuň arabasy Müsüriň köçelerinden geçende, bir habarçy onuň arabasynyň öňünden geçip, «Dyzyňyzy egiň» (43-nji aýat) diýip gygyrdy.
Tohum görnüşinde, Ýusubyň ömri Mesihiň ömrüni aýdyň suratlandyrýar. Rebbimiziň ölümine çenli hyzmatkär hökmünde peseldilen pes derejesine laýyklykda, Ol direlişinden soň Atasy tarapyndan gökde beýgeldi. Geljekde, Ol ähli tarapyndan Rebler Rebi we Patyşalar Patyşasy hökmünde tanalar. Hakykatdan-da, Ýusup bize Rebbimiz Isa Mesihi ýatladýar!
SOŇKY BELLIKLER
- C. H. Mackintosh, Gelip çykyşdan Kanuny Gaýtalamaga çenli (Loizeaux Brothers, Inc., Neptune, NJ; 1972), s. 127
- William MacDonald, Imanlynyň Mukaddes Kitap Teswiri (Thomas Nelson Publishers, Nashville: 1989), s. 109
- A. W. Pink 101 meňzeşligi hödürledi, Ada Habershon bolsa William McDonald-a görä 121 sanawyny düzdi.
- Biz Köne Ähtde Ýakup we beýleki erkekleriň birden köp aýaly bolandygyny okaýan bolsak-da, biz munuň Hudaýyň meýilnamasy däldigini bellemelidiris. Ýaradylanda Ol şeýle diýdi: «Adam atasyny we enesini terk eder we aýalyna [ýekelikde] goşular, we olar bir ten bolar» (Gelip çykyş 2:24 NKJV).
