Hristian dünýägaraýşyny saklamak Filosofiýa arkaly ogurlanmaň
«Men size muny aýdýaryn, şonuň üçin hiç kim sizi gowy seslenýän argumentler bilen aldamasyn.» Koloseliler 2:4 NIV
«Hiç kimiň sizi boş we aldawçy filosofiýa arkaly ýesir etmezligine serediň, ol adam däp-dessurlaryna we bu dünýäniň esasy prinsiplerine esaslanýar, Mesihe däl.» Koloseliler 2:8
«Şonuň üçin hiç kimiň sizi iýýän ýa-da içýän zadyňyz, ýa-da dini baýramçylyk, Täze Aý baýramy ýa-da Şabat güni barada höküm etmegine ýol bermäň. Bular geljek zatlaryň kölegesi; hakykat bolsa Mesihdedir. Ýalan kiçigöwünlilige we perişdelere sežde etmäge höwes edýän hiç kimiň sizi baýrakdan mahrum etmegine ýol bermäň. Şeýle adam gören zatlary barada gaty jikme-jik gürleýär we onuň ruhy däl aňy boş pikirler bilen özüni ulaldýar. Ol Baş bilen baglanyşygyny ýitirdi, Ondan ähli beden, baglar we siňirler bilen goldanyp we birleşip, Hudaýyň ösdürmegi bilen ösýär.» Koloseliler 2:16-19
Filosofiýa arkaly ogurlanmak barada kim eşitdi? Biz adamlaryň rewolýusion hereketleriň taglymatlaryny ýuwutmak üçin beýnisi ýuwulandygy ýa-da programmalandygy barada eşitdik, ýöne filosofiýany erkin öwrenmek arkaly hiç haçan. Filosofiýa akyldarlygy we bilimi gözlemekdir. Bu gözleg nädip ogurlanmak bilen gutaryp biler? Injil munuň mümkindigini aýdýar. Koloseliler 2:8-däki «ýesir» sözi «ogurlanan» diýip hem terjime edilip bilner. Bu söz olja, aw ýa-da ýesir hökmünde talap etmek we alyp gitmek diýmekdir – edil ogurlamak ýaly!
Şeýlelik bilen, Injil filosofiýa arkaly biriniň hakykatdan ýalňyşlygyň gulçulygyna alyp gidilmeginiň mümkindigini görkezýär. Koloselilerdäki hristianlara şeýle mümkinçilige garşy seresap bolmak üçin berk duýduryş berildi. Ýalan mugallymlar dürli dinleriň elementlerini girizip, gowy seslenýän hristiançylygy döretmäge synanyşýardylar (Koloseliler 2:16-19) – bu gün sincretizm ýalňyşlygy diýilýär. Bize diňe bir hiç kimiň bizi yryp biljek argumentler bilen aldamazlygy üçin seresap bolmagymyz aýdylmaýar (2:4), eýsem hiç kimiň bizi filosofiýa arkaly ogurlamazlygy üçin hem aýdylýar.
Howp
Injil bu Mukaddes Ýazgylaryň böleklerinde filosofiýany tankytlamaýar. Hem-de ähli filosofiki okuwlary ýazgarmaýar. Ol, mysal üçin, hristian talybynyň filosofiýa kursuna ýazylmaly däldigini aýtmaýar. Emma Injil, Mesih merkezli bolmadyk ähli filosofiýanyň boş we aldawçydygyny aýdýar. Şonuň üçin hristian filosofiýany öwrenende hemişe seresap bolmaly, sebäbi ol adatça hristian däl nukdaýnazardan ýazylýar ýa-da öwredilýär – we howp hut şundadyr.
Köp şübhesiz talyplar boş we aldawçy filosofiýalar tarapyndan aldadylar we ogurlandylar. Dini kultlaryň we ekstremist toparlaryň ýalan taglymatlaryny tapmak köplenç aňsat bolsa-da – hatda ortaça hristian däl adam üçin hem – synpda hormatly we ylmy mugallymlar tarapyndan öwredilýän aldawçy filosofiýa logiki we aýdyň, şeýle hem intellektual ýaly seslenip biler. Şeýle şertlerde hristian talyby köplenç deň-duşlarynyň basyşy bilen şübhelenmäge we uýgunlaşmaga synanyşýar we şeýle pikir edýär: «Belki, meniň hristian dostlarym ýalňyşýandyr. Olar gowy niýetli, ýöne olar sada. Elbetde, meniň ajaýyp professorym ähli zady ýalňyş bolup bilmez. Näme üçin hristianlar hakykatyň diňe özlerinde bardygyny pikir edýärler?» Bu size tanyşmy? Geliň, ähli hristianlary bilimsiz hasaplamazdan ozal yzyna gaýdyp, muny ýene bir gezek oýlanyşalyň.
Öň bellenişi ýaly, filosofiki okuw bilen baglanyşykly howp zatlara seredilýän perspektiwada ýa-da nukdaýnazarda ýatyr. Her bir adamyň älem barada bir topar öňünden kabul edilen pikirleri bar. Bu onuň dünýägaraýşy we filosofiýasynyň esasydyr. Bu öňünden kabul edilen pikirler adamyň aňynda ähli synlanan we başdan geçirilen maglumatlaryň kabul edilýän we düşündirilýän bir tor ýaly bir zady emele getirýär! Şeýlelik bilen, adamyň filosofiýasy – ol durmuşy nädip birleşdirýär – onuň esasy öňünden kabul edilen pikirler toplumyna ýa-da toruna doly baglydyr. Hristian dünýägaraýşy biziň ýaşaýan älemimiz baradaky köp dürli öňünden kabul edilen pikirleriň diňe biridir, ýöne hristian dünýägaraýşy Injilde öwredilýän ýeke-täk dünýägaraýyşdyr. Ol Mesih merkezli ýeke-täk dünýägaraýyşdyr. Hakyky hristian, öz dünýägaraýşynyň köp adamlar tarapyndan, hatda hristian diýilýän ýurtlarda-da kabul edilmese-de, onuň ýeke-täk hakyky dünýägaraýyşdygyna ynanýar, sebäbi ol Hudaýyň aňyndan gelýär.
Mysal
Mysal üçin, her bir bölegi hakykatyň bir bölegini aňladýan uly mozaika oýunyny göz öňüne getiriň. Bir-birine baglanyşykly mozaika ýaly, ähli hakykat bir-birine baglanyşykly bolmaly. Hakykatyň beýleki ähli hakykatdan garaşsyz bölegi ýokdur. Matematika, lukmançylyk, ahlak ýa-da başga bir ugurdaky hakykatyň tapawudy ýok – olaryň hemmesi bir-birine baglanyşykly ýa-da birleşen bolmaly. Adatça mozaika oýunyny ýerine ýetirýänimizde, ilki daşky çarçuwany gutarýarys, soňra mozaikanyň beýleki ähli böleklerini şol çarçuwa dogry ýerleşdirýäris.
Bu hem ähli adamlaryň öz filosofiýalaryny dörediş usulydyr. Çarçuwa biziň dünýägaraýşymyz ýa-da öňünden kabul edilen pikirler toplumymyzdyr. Toplan hakykatyň ähli bölekleri we bölümleri şol çarçuwa laýyk gelýär we oňa görä ugrukdyrylýar. Eger biziň çarçuwa ýoýulan ýa-da nädogry ýerleşdirilen bolsa, onda beýleki bölümler, eger biz olary zor bilen salmasak, laýyk gelmez – bu mozaika işçileri üçin «bölekleri urmak» diýlip bilinýär. Filosofiýa ugrunda köp «bölekleri urmak» bolup geçýär. Mysal üçin, ajaýyp hristian däl matematika professory mozaikanyň öz ugrunda ortaça hristianyň hiç haçan umyt edip bilmejek derejesinden has gowy bolup biler. Emma Professor Matematika indi öz hünär ugruny beýleki synlanan maglumatlar bilen birlikde öz öňünden kabul edilen pikirler çarçuwasyna zor bilen salýar. Netijede emele gelen filosofiýa laýyk gelýän ýaly görünip biler, esasanam professoryň öz ugrunda hormatly awtoritetdigini bilýän talyba. Emma, haýsydyr bir ýerde bu professoryň filosofiýasynda zor bilen salnan bölekler – gowşak baglanyşyklar, deşikler ýa-da boş uçlar – bolup biler, olar hakykatda bir-birine baglanyşykly däldir. Ahyrky netijede, onuň filosofiýasy boşdur! Ol bir seretmäge gowy görünip we seslenip biler, ýöne ol aldawçydyr!
Hristian talybynyň hristian däl professoryň beýnisi bolmazlygy mümkin, we mysal boýunça, ol filosofiki «mozaika oýunlaryny» ýerine ýetirmekde gaty gowy bolmazlygy mümkin. Emma onuň dogry çarçuwasy bar, sebäbi onuň öňünden kabul edilen pikirler toplumy Injilden gelýär, öz pikirlerinden däl, olar ýoýulan bolup biler. Ol hakykatyň böleklerini – käbirlerini gaty gowy düşündirip bilmese-de – iň bolmanda hristian dünýägaraýşynyň umumy çarçuwasyna görä mozaikanyň dogry ýerine ýerleşdirip biler. Ol «bölekleri urmak» – ýagny, ýoýmak, zorlamak ýa-da intellektual taýdan hilekär bolmak – zerurlygy ýok.
Hristian dünýägaraýşy hakykatdan hem bir-birine baglanyşyklydyr! Ol boş deşikleri, boş uçlary ýa-da kyn soraglary jogapsyz goýmaýar – mysal üçin, şer, zalymlyk we ejir. Naturalizm ýa-da ekzistensializm dünýägaraýyşlary bu soraglara nädip jogap berýärler? Hristian dünýägaraýşy gudratlar we okkult hadysalar, günä, söýgi, gözellik we dünýägaraýşyň bir-birine baglanyşykly bolmagy üçin düşündirmeli ähli zatlar üçin jogap berýär. Beýleki filosofiýalar bu ugurlarda kanagatlanarly jogap berýärlermi?
Koloseliler 2:8 bize Mesih merkezli bolmadyk filosofiýanyň boş we aldawçydygyny aýdýar, sebäbi ol «adam däp-dessurlaryna we bu dünýäniň esasy prinsiplerine, Mesihe däl-de, esaslanýar.» Adam däp-dessurlaryna esaslanýan filosofiýa adam tarapyndan döredilen filosofiýadyr. We haýsy adamyň dogrudygyny kim aýdyp biler? Beýleki tarapdan, hristian dünýägaraýşynyň ilkinji esasy öňünden kabul edilen pikiri, onuň filosofiýasynyň Hudaýyň aňyndan gelip çykandygyny we Hudaýyň Sözi arkaly adama ýetirilendigini aýdýar. Hristianlar adam tarapyndan döredilen dünýägaraýyşlardan gelip çykýan pikirleri öz dünýägaraýyşlaryna garyşdyrmakdan aýratyn seresap bolmaly, Kolossa şäherindäki mesele şeýledi.
Mysal
Mysal üçin, ewolýusiýa teoriýasyny göz öňüne getiriň. Bu teoriýa naturalizm dünýägaraýşyndan gelip çykýar, ol gaýry tebigy dünýäniň ýokdugyny – ewolýusiýanyň dünýägaraýşynyň öňünden kabul edilen pikiri – öňe sürýär. Ol adamlaryň diňe eonlar boýunça ýönekeý maddadan ösen çylşyrymly jandarlardygyny aýdýar.
Elbetde, ewolýusiýa naturalizm dünýägaraýşyndan gelip çykýar. Emma ewolýusiýa hristian dünýägaraýşyndan tebigy ýagdaýda gelip çykmaýar. Ol teistik ewolýusiýa (ewolýusion ýaradylyşçylyk) düşünjesi arkaly garyşdyrylmalydyr. Ol Injilmi, ýa-da diňe daşary ýurt pikiriniň hristian dünýägaraýşyna gatyşmagymy? Mukaddes Ýazgylardan däl-de, käbir adam däp-dessurlaryndan gelip çykýan filosofiýa tarapyndan aldanmak howpuny çekmezden ozal delillere gowy serediň.
Mesih merkezli bolmadyk filosofiýa boş we aldawçydyr – diňe bir adam tarapyndan döredilendigi üçin däl, eýsem ol «dünýäniň esasy prinsiplerine» (Koloseliler 2:8) esaslanýandygy üçin hem. Bu näme aňladýar? Bu jümle üçin birnäçe düşündiriş bar, ýöne umumy pikir, Mesih merkezli bolmadyk dünýägaraýyşlaryň gaty kiçidigi ýaly görünýär. Olar käbir ugurlarda ýeterlik we dogry bolup bilerler, ýöne olar älemiň ähli maglumatlaryny düşündirmek üçin ýeterlik uly däl, we olar öz içine alýan zatlary düşündirmek ýa-da oňa ýeterlik esas bermek üçin ýeterlik uly däl. Mysal üçin, dünýewi gumanizm dünýägaraýşy adamyň ahlaklydygy faktory üçin ýeterlik filosofiki esas bermek üçin ýeterlik uly däl.
Duýduryş
Koloseliler 2:9 Isa Mesihiň Hudaýdygyny nygtap aýdýar: «Mesihde Hudaýlygyň ähli dolulygy beden görnüşinde ýaşaýar.» Eger şeýle bolsa, onda Ol bu älemiň merkezi we esasy nokadydyr, Rimlikler 11:36-da aýdylyşy ýaly: «Ondan we Onuň arkaly we Onuň üçin ähli zatlar bardyr.» Mesih merkezli bolmadyk islendik filosofiýa boş we aldawçy bolmaga mejburdyr, sebäbi Koloseliler 2:3 bize Mesihde «gizlenendir» diýýär. ähli akyldarlygyň we bilimiň hazynalary.»
Koloseliler 2-de Pawlus iki gezek duýdurýar: «Hiç kimiň sizi höküm etmegine ýol bermäň» we «Hiç kimiň sizi baýrakdan mahrum etmegine ýol bermäň» (16,18), sebäbi siz olaryň dünýägaraýşyny kabul etmersiňiz. Boş we aldawçy filosofiýa arkaly ogurlanmaga ýol berip, özüňizi aldatmaň.
