Samuel pygamber
Bu sahypalarda biz Samuel pygamberiň şahsyýeti we gullugy barada pikirlenmek isleýäris. Biz onuň ejesi Hanna bilen başlamaly, onuň ady “merhemet” diýmegi aňladýar – bu Hudaýyň halkyna zatlar erbetleşende aýratyn zerur bolan zat.
Ysraýylyň ýagdaýynyň erbetleşmegi, Hanna dogulmazdan köp ýyl öň hem, Kazylar kitabynda jemlenendir. Ol ýerde biz ýedi sany şowsuzlyk döwri barada okaýarys, esasanam milletiň ýolbaşçylary barada. Ýöne kitap Hudaýyň merhemetiniň dürli ýollar we kontekstlerde täzelenmeleri we dikeldişleri berýändigini görkezýär. Bu tema Kazylar kitabyny biziň üçin şu gün hem ähmiýetli, hatda ruhlandyryjy edýär.
Kazylar kitabynyň yzyndan 1 we 2 Samuel kitaplary gelýär. Bu iki kitap Hudaýyň Öz halkynyň üstünde patyşa bolmagyna taýýarlaýandygyny görkezýär. Patyşa barada, Onuň islegi Kanun taglymaty 17:14-15 (ESV) aýatlarynda açylypdyr, ol ýerde şeýle diýilýär: “Reb Hudaýyň saňa berýän ýurduna geleniňde, ony eýeläp, onda ýaşaýanyňda we soňra ‘Men özüme patyşa goýaryn, töweregimdäki ähli milletler ýaly’ diýeniňde, sen hakykatdan-da Reb Hudaýyň saýlajak patyşasyny özüňe goýup bilersiň. Öz doganlaryň arasyndan birini özüňe patyşa edip goýmalysyň.” Bu, Reb Isa Patyşa hökmünde höküm sürende ýerine ýetiriler.
Hannaň adamsy Elkana, ady “Hudaý satyn aldy” diýmegi aňladýar, Lewi neslinden (1 Hronikalar 6:26,34) bolup, Ysraýyl halkynyň arasynda Hudaýyň gullugy bilen baglanyşyklydy. Şol wagtda, bu gulluk Şilo diýilýän ýerde jemlenipdi, ol “dynçlyk” diýmegi aňladýar, ol ýerde çadyr Ýeşuwanyň ýolbaşçylygynda gurulypdy (1 Samuel 1:3; Ýeşuwa 18:1). Ol ýerde hem pese gaçma bolup geçýärdi, bu baş ruhany Eliň iki gulluk edýän oglunyň sebäpli agyr şowsuzlyklara getirdi. Olar açyk ahlaksyzlykda günäkärdiler (1 Samuel 2:22) we Hudaýyň hakyny hem ogurlap, gurbanlyklaryň iň gowusyny özleri üçin alýardylar. Olaryň özüni alyp barşy adamlaryň Hudaýyň gullugyna, şol sanda Ony hormatlamak üçin getirilen gurbanlyklara-da, ýigrenmegine sebäp boldy (aý. 12-17).
Bu ýyllarda Hanna, Şiloda Rebbe gulluk edip, Ony hormatlamak üçin, ogul edinmek we ony Rebbe terbiýelemek üçin çuňňur alada edýärdi. Emma ol göwreli bolup, çaga edinip bilmeýärdi, şonuň üçin adamsy başga bir aýal alyp biljekdi. Bu adat şol günlerde seýrek däldi, ýöne başdan bu Hudaýyň meýilnamasy däldi (Seret: Barlyk 2:24).
Abram hem Saray, aýaly, Hanna ýaly ýagdaýda bolanda şol bir zady edipdi. Emma Hudaý gatyşdy we olara Yshak atly ogul berdi (Barlyk 16–21). Şonuň ýaly-da, köp ýyllap garaşyp we doga edenden soň, Hanna we adamsy ogul edinip, oňa Samuel diýip at berdi. Onuň ady “Hudaýdan eşidilen” ýa-da “Hudaýdan soralan” diýmegi aňladýar. Dogry wagt gelende, Hanna ýaş ogluny Şilo şäherine Rebbe gulluk etmek üçin, baş ruhanynyň tabynlygynda alyp gitdi (1 Samuel 1:24-28). Hannaň öwgü we sežde aýdymyny (2:1-10) okamak täsirli, şol wagtda onuň ogly Şiloda Rebbe gulluk edýärdi (aý. 11).
Samueliň irki gullugyndan sapaklar
Ýaş Samueliň häsiýeti we onuň durmuşynyň we gullugynyň hili Eliň oglanlaryndan düýpgöter tapawutlanýardy, olar höküm bilen ýüzbe-ýüz bolýardylar (aý. 27-36). Hannaň uly islegi, şol günki erbetleşýän gurşawda oglunyň Rebbe wepalylyk bilen gulluk etmegidi – we ýaş Samuel şony etdi. Ol Rebbe gulluk etdi, Onuň barlygyny duýup, keten efod geýip, we baş ruhany Eliň öňünde, ol öz oglanlary bilen tapawudy görýän ýalydy (2:11,18, 3:1-9).
Ýaş ene-atalar üçin nähili ajaýyp mysal! Geliň, 1 Samuel kitabynyň başlangyjyny ünsli okap, Rebbe bu bölümleriň berýän jikme-jikliklerinden öwrenip biljek sapaklarymyzy görkezmegini sorap ruhlanalyň. Hannaň wepalylygy we dogalary ogluna täsir etdi, ol doga adamy boldy (7:5, 8:6, 12:19-23). Çagalygyndan Samuel Hudaýyň bähbitlerine seretmek üçin terbiýelenen gullukçydy. Hudaýyň mekdebinde okap, ol Hudaýyň sözçisi ýa-da pygamberi boldy, Öz halkyna “gowy we dogry ýoly” öwretdi (12:23).
Hudaý Hannaň dogalaryna jogap berdi we onuň ýaş ogly Samuel wepaly gullukçy boldy. Munuň nazarynda biz Samueliň keten efod bilen guşalmagynyň ähmiýetini belleýäris (2:18). Mukaddes Ýazgylarda keten ýagdaýda we amalda arassalygy aňladýar (seret: Lewiler 16:4). Ol Bire – Reb Isa – arassalyk bilen bellik edilenler bilen gurşalan bolsa-da, hemişe arassa ýöreni görkezýär. Bu, gynansak-da, ýaş Samueliň Eliň oglanlarynyň erbet özüni alyp barşy bilen ýüzbe-ýüz bolan ýagdaýydy. Emma Hannaň ogly erbetlikden saklanmaga, tersine, Hudaýy hormatlamaga terbiýelenipdi. Hudaýy hormatlaýan özüni alyp barşy sebäpli, Samuel Hudaýa Oňa laýyk gelýän görnüşde gulluk edip bildi. Geliň, Samueliň we onuň ejesiniň mysalyna eýereliň!
Samueliň indiki gullugyndan sapaklar
Şol pese gaçma günlerinde hem Hudaý iş başyndady, ilki Hanna, soňra Samuelde, we soňra “gaýratly adamlaryň” ýüreklerinde (1 Samuel 10:26). Samuel Hudaýyň halkyna patyşalygyň hukuklary we borçlary barada öwretdi (aý. 25), Rebiň olar üçin saýlan patyşasyny hormatlamagy: Saul. Tizden Iordan derýasynyň beýleki tarapyndaky Ammonlylar Ysraýyla hüjüm etdiler. Bu, Saul tarapyndan guralan jogaba sebäp boldy, bu Ysraýylyň duşmanynyň uly ýeňlişine getirdi (11:11). Samuel soňra Ysraýyly täze patyşasyny tanamaga we hormatlamaga ýolbaşçylyk etdi.
Emma Hudaý halkyň Patyşa Sauldan lapykeç bolmagyna rugsat berdi. Ol halk bilen deňeşdirilende görnükli bolsa-da, dürli ýollar bilen şowsuzlyga uçrady, bu 1 Samuel 12–15-de jikme-jik beýan edilýär. Hudaýyň merhemeti bilen, Samuel Ysraýyly täzelenmä ýolbaşçylyk etdi, olara ähli şowsuzlyklaryna garamazdan Hudaýyň ýyllar boýy wepalylygyny ýatlatdy (1 Samuel 12). 13-nji bap Patyşa Saul we halk bilen şowsuzlyklary jemleýär, ýöne Saul oglunyň Ýonatan 14-nji bapda ýagty şöhle ýaly ýalpyldady, sebäbi onuň Hudaýa bolan imany Filistlileriň üstünden uly ýeňiş gazanmaga sebäp boldy. Ýöne, şol ýeňişe garamazdan, Saul oglunyň ruhy we ahlak şowsuzlyklary sebäpli umumy surat garaňkydy. Reb Saul oglunyň öňünde ýene bir synag goýdy, ol Hudaýyň hukuklaryna boýun bolmazlygy we olara ähmiýet bermezligi sebäpli agyr şowsuzlyga uçrady. Hudaý soňra Samueli Saul ogluna Hudaýyň ony ret edendigini habar bermek üçin iberdi (1 Samuel 15), hatda Ol oňa belli bir wagt höküm sürmegini dowam etdirmäge rugsat beren bolsa-da.
Şol garaňky fonuň garşysynda biz Hudaýyň Öz ýüregine laýyk patyşa bolmak üçin ýaş ýigidi taýýarlandygyny öwrenýäris: Dawut (1 Samuel 16). Reb ony kakasynyň goýunlaryny bakýarka we ýolbarsyň we aýynyň hüjümlerine garşy göreşýärkä terbiýeläpdi (17:34).
Samuel Rebiň wepaly pygamberi we gullukçysydy, ýöne Saul baradaky lapykeçligi sebäpli oňa düzediş we sazlaşyk gerekdi. Şonuň üçin Hudaý Öz gullukçysy Samuele Saul ogluny ret edendigini we Betlehemde, “çörek öýünde” Ýessaň oglanlaryndan täze patyşa tapandygyny kabul etmegini aýtdy. Hudaý Samueli ol ýere täze patyşany ýaglamak üçin iberdi, şol wagtda maşgala we myhmanlar Samueliň getiren gurbanlygy, sygyry iýmek üçin ýygnanyşypdylar (1 Samuel 16:2). Bu nahar parahatçylyk gurbanlygydy, ony ähli arassa adamlar iýip bilýärdi (Lewiler 7-ni okaň). Ol sygyr tarapyndan berlip, gurbanlyk hökmünde hödürlenipdi. Özlerini mukaddes edenler Samuel tarapyndan çagyrylypdy, şol wagtda Samuel Ýessa we onuň oglanlaryny mukaddes etdi (1 Samuel 16:5).
Emma pygamber ýene-de sapaklar öwrenmeli boldy. Bu sapaklar biziň üçin şu gün – Hudaýyň hukuklaryna we Öz halkyna ähmiýet berýän ähli imanlylar üçin möhümdir. Şol wagt bilen häzirki wagt arasynda uly tapawutlar bar, ýöne biz hem boýun bolmak, wepalylyk, Rebbe we Onuň halkyna söýgi ýaly sapaklary öwrenmeli. Geliň, Hudaýyň şu gün üçin taýýarlan parahatçylyk gurbanlygyna, ýagny Rebiň stolunda Rebiň agşam naharyna gatnaşmaga taýýar bolalyň (1 Korinfliler 10–11; Ýewreýler 13:10-16-ny göz öňüne tutuň).
Hudaýyň gullukçysynyň öwrenmeli bolan başga sapaklary 1 Samuel 16:6-13-de beýan edilýär. Hudaý Samuele Ýessaň oglanlaryndan birini patyşa hökmünde ýaglamak üçin saýlandygyny aýtdy. Onuň sekiz oglundan Hudaý birini, Öz ýüregine laýyk saýlapdy. Ilkinji doglan Eliab, “meniň Hudaýym ata” diýmegi aňladýar, Samueliň Rebiň Öz ýaglanany hökmünde saýlandygyny pikir eden ilkinji adamydy (1 Samuel 16:6). Emma Reb şeýle diýdi: “Onuň daşky görnüşine ýa-da boýunyň beýikligine seretme, sebäbi Men ony ret etdim. Sebäbi Reb ynsan ýaly görmeýär: ynsan daşky görnüşe seredýär, ýöne Reb ýürege seredýär” (aý. 7). Ikinji ogul, Abinadab, “meniň atam höwesli beriji”, Samueliň öňünden geçdi, ýöne Reb Öz gullukçysyna munuň Öz saýlawy däldigini açyk aýtdy (aý. 8). Üçünjisi, Şamma, hem kabul edilmedi (aý. 9), şol üç oglanyň yzyndan gelen başga oglanlaryň hiç biri hem (aý. 10). Indi näme?
“Samuel Ýessa şeýle diýdi: ‘Oglanlaryň hemmesi bärdemi?’ Ol bolsa: ‘Ýene-de iň kiçisi galdy, ine, ol goýun bakýar’ diýdi. Samuel Ýessa şeýle diýdi: ‘Iberip ony getir, sebäbi ol bärde gelýänçä biz oturmarys’” (aý. 11). Ýessa boýun egdi. Dawut gelenden soň, biz onuň “gyzylýüzli, owadan gözli we gelşikli” bolandygyny bilýäris (aý. 12). Samuele “Reb şeýle diýdi: ‘Tur, ony ýagla, sebäbi bu ol’” (aý. 12). Samuel boýun egdi we “ýag şahyny alyp, ony doganlarynyň arasynda ýaglady. Şol günden başlap Rebiň Ruhy Dawudyň üstüne geldi” (aý. 13). Samuel soňra ýaşan ýeri Rama gitdi. Hudaýyň ironiýasynda, Hudaý Dawudyň Saul oglunyň gullugynda terbiýelenmegine we onuň gyzy Mikal bilen öýlenmegine rugsat berdi, hatda ol hem Hudaýyň merhemetine garşylyk görkezse-de we Dawutdan hiç haçan çaga dogurmady.
Saul ogluny we soňra Dawudy ýaglamakdan başga, Samuel Ysraýyl milleti üçin Musa ýaly araçy hökmünde görülýärdi: “Reb maňa şeýle diýdi: ‘Musa we Samuel Meniň öňümde dursa-da, Meniň ýüregim bu halka tarap öwrülmez’” (Ýeremiýa 15:1). Samuel Musa we Harun ýaly ruhanylar bilen hem deňeşdirilýärdi (Zebur 99:6). Diňe merhemet bilen Samuel, Lewi neslinden bolan, ruhany hökmünde gulluk etdi, sebäbi ol Harunyň neslinden däldi. Biz muny Dawudyň durmuşynda hem görýäris. Samuel we Dawut, ýa-da Samueliň gullugy, köplenç bile agzalýar (1 Hronikalar 9:22, 11:3, 26:28, 29:29). Ysraýylyň taryhynda has soňra, Patyşa Ýoşiýanyň Pasga baýramçylygy “Samuel pygamberiň günlerinden bäri” bellenilmedik zat hökmünde beýan edildi (2 Hronikalar 35:18). Bularyň hemmesi Samueliň Ysraýyl milletinde möhüm rol oýnandygyny görkezýär. Emma Samueliň oglanlary kakasynyň yzyna düşen standartlary saklap bilmediler (1 Samuel 8:1-3). Samuel wepaly gullugyň uzak ömründen soň aradan çykdy (25:1).
Sapaklar we netijeler
Pygamber Täze Ähtde üç gezek agzalýar (Resullaryň Işleri 3:24, 13:20; Ýewreýler 11:32). Petrus, Resullaryň Işleri 3-de şeýle diýdi: “Musa şeýle diýdi: ‘Reb Hudaý siziň üçin meniň ýaly bir Pygamberi doganlaryňyzdan galdyrar. Siz Oňa aýdýan ähli zatlarynda gulak asmaly. Şol Pygamberi diňlemeýän her bir jan halkdan ýok ediler.’ Samuelden we ondan soň gelen ähli pygamberler hem bu günleri yglan etdiler. Siz pygamberleriň we Hudaýyň atalaryňyz bilen baglaşan ähtiniň ogullarysyňyz, Ybraýyma şeýle diýip: ‘Seniň nesliňde ýer ýüzüniň ähli maşgalalary patalanylar.’ Hudaý Öz Gullukçysyny galdyryp, ilki size iberdi, siziň her biriňizi erbetligiňizden öwrüp, patalamak üçin” (aý. 22-26).
Saul oglunyň şowsuzlyklarynyň taryhynyň soňuna golaý, Hudaý hatda Patyşa Saul jadygöý bilen maslahatlaşmak islese-de, bu erbetlik bolsa-da, gatyşdy. Jadygöý Hudaýyň gatyşmagyna haýran galdy, sebäbi Ol Samuele görünmeýän dünýäden Saul ogluna gürlemäge rugsat berdi. Hatda bu jadygöý hem muňa öwrenişik däldi, sebäbi adaty iş jyn ruhunyň ölen adamyň ýerine gürlemekdi, ol maslahatlaşmak üçin soralypdy. Emma Hudaý bu ajaýyp gatyşmaga Saul ogluna soňky şaýatlyk hökmünde rugsat berdi (1 Samuel 28). Nähili agyr! Gynansak-da, Saul toba etmedi. Ol tizden Filistliler bilen söweşde, öz janyna kast edip heläk boldy (1 Samuel 31). Geliň, Saul oglunyň durmuşyndan sapak alalyň: Hudaý sabyrly, ýöne Ony aldamak bolmaz!
