Filemon we peýdaly dogan «Olaryň hemmesi bir bolsun; Sen, Ata, Meniň içimde, Men-de Seniň içinde bolşum ýaly, olar hem Biziň içimizde bir bolsunlar, şonda dünýä Sen Meni ibereniňe ynanar». —Ýahýa 17:21 KJV
Filemon kitaby mesihçileriň beýleki imanlylar bilen gatnaşyklarynda özlerini dogry alyp barmaklary üçin dogry ýoly görkezýär. Men köplenç imanlylaryň biri-biri bilen gatnaşyklarynda kynçylyk çekýändigini görýärin. Bu bir bölümden ybarat kitabyň öwredýän zatlary bize Rebbiň ähli adamlary bilen gatnaşykda parahatçylyk we ynamly bolmagy öwredýär. Bu, esasanam, kynçylyk çekenlerimiz bilen işleşende dogry. Bu hakykatlary öwrenip we durmuşa geçirenimizden soň, biz köplenç gatnaşyklarymyza päsgel berýän dürli şahsyýet aýratynlyklaryndan ýokary galyp bileris. Mukaddes Kitapda kalby Halasgärimiziň söýgüsi bilen doldurylan adamlaryň Onuň halkyna iň köp alada edýänlerdigini görýäris.
Filemondan sapaklary göz öňüne getirenimizde, Rebbiň Musa ilkinji öwreden sapagyny ýatlamalydyrys. Hudaýyň dosty Musa Müsürden çykyp, çölüň aňyrsyna, ýa-da uzak tarapyna alyp baryldy. Şol ýerde Reb oňa Özü barada öwredip başlady. Şol boş we çöllük ýerde, ünsi sowýan zatlardan daşda, Hudaý Öz dostuna (Müsürden Çykyş 33:11) ýanýan gyrymsy agajy (3:2) görkezdi. Musa gyrymsy agajyň näme üçin ýanmaýandygyny bilmek üçin bir gyra çekildi. Biz Hudaýyň Öz halkynyň arasynda ajaýypdygyny we Onuň mukaddesligi bilen ýanmaýandygymyzyň gudratdygyny bilýäris. Bu Hudaýyň eli bilen Musa öwredilen ilkinji sapakdy we bu onuň ömrüniň ahyryna çenli onuň häsiýetini kesgitlärdi. Men Mukaddes Kitapdaky uly sapaklaryň biriniň, mesihçi hökmünde, Hudaýyň saýlan halky üçin doga etmegim we olaryň ýüklerini çekmegimdigine ynanýaryn. Biziň wezipämiz Hudaýymyzyň Öz halkynyň arasyndaky gudratyny hemişe gymmat saýmak bolmalydyr.
Pawlus resul, belki-de Täze Ähtdäki iň meşhur imanly, Halasgäri bilen her günki we yzygiderli ýöriş edipdi. Bu adam Reb oňa görünmezden ozal ýigrenç we gahar-gazap bilen doludy. Resullaryň Işleri 8:1-3-de biz onuň Hudaýyň saýlan az sanly adamlaryna nähili çemeleşendigini görýäris. Reb Damask ýolunda Saulany halas edeninde, Oňa şeýle diýdi: «Saul, Saul, näme üçin Meni yzarlaýarsyň?» (9:4 ESV). Musa bilen bolşy ýaly, Pawlus resula öwredilen ilkinji sapak Hudaýyň häsiýetini Onuň saýlan halky bilen baglanyşdyrdy.
Mukaddes Ruh, Filemon kitaby arkaly, Rim imperiýasynda şol wagtky gulçulygy we ýürekleri gyýýan ýagdaýlary ulanyp, biziň ýüreklerimize we ynsaplarymyza sözleýär. Kitap bize Hudaýymyza nähili ýakyn bolmalydygymyzy we gündelik ýörişimizde Onuň barlygyny duýmagy jikme-jik düşündirýär. Ol Pawlus resulyň beýleki mesihçileriň özüniňki ýaly bereketlenendigini görmek üçin Hudaý tarapyndan berlen islegini açyp görkezýän hereket edendigini görkezýär. Reb Pawlusda beýleki imanlylara bolan bu aladany işledi, men muny onuň Mesih bilen ýakyn ýörişiniň çeşmesi hasaplaýaryn. Reb her birimizde dogan-uýalarymyzyň bereketlenendigini – olaryň ösüş edendigini we Hudaýyň merhemetinde ösýändigini görmek üçin hemişelik islegi işlesin.
Filemon kitabyndaky sapaklary göz öňüne getirenimizde, Reb bize Mesih esasly islegi bersin, ähli zatdan el çekmek üçin adam dogan-uýalarymyza goýýan talaplarymyzdan. Süleýmanyň Tymsallary 6-da açyk görkezilen zady ýatda saklalyň:
«Rebbiň ýigrenýän alty zady bar, ýedi zady bolsa Oňa ýigrençdir» (Süleýmanyň Tymsallary 6:16).
Şol sanawdaky ýedinji zat bolsa:
«doganlaryň arasynda agzalalyk döredýän» (Süleýmanyň Tymsallary 6:19).
Filemon 1-3: Giriş sözleri
Mukaddes Ýazgylar barada Pawlus Timoteosa şeýle diýdi:
«bu zatlar barada oýlan; özüňi olara doly bagyşla; şonda seniň peýdaň hemmelere aýan bolar» (1 Timoteos 4:15 KJV).
Şonuň üçin Filemonyň giriş sözleri barada oýlanmak gowudyr. Resul zalym Rim imperiýasynyň adalatsyz ýesiridi we bu Pawlusyň ähli hatlarynda diňe bir gezekdi, ol açdy özüniň ýesirdigini aýdyp. Ýesir bolmak, belki-de, gulyňkydan hem pes ýerdi. Pawlus Rimde, ýewreý ýolbaşçylarynyň elinde ýesirdi we haça çüýlenmek howpy bardy.
Iň kyn ýagdaýlara duçar bolanymyzda, ýagdaýdan ýokary galmagyň amaly ýoly Filipililer 1:28-de görkezilýär. Aýatda şeýle diýilýär: «Garşydaşlardan hiç zatdan gorkmaň, bu olara heläkçiligiň, size bolsa halas bolmagyň subutnamasydyr, we bu Hudaýdandyr» (JND). Reb Pawlusa öňündäki zatlara garşy durmak üçin zerur merhemeti berdi we türmä basylmagy oňa Täze Ähtdäki birnäçe kitaby, şol sanda Filemona hatyýazmaga mümkinçilik berdi.
Bu hat bir maşgala ýüzlenýär: Filemon ata, Appiýa aýal we Arhippus olaryň ogly, şeýle hem ybadathana – şol ýerdäki imanlylar – olaryň öýünde ýygnanýardy. Resul salamlaşmada Timoteosy, Pawlusyň imandaky ogluny (Filemon 1; 1 Timoteos 1:2) agzap geçdi, şonuň üçin biz Pawlusyň ony nähili söýendigini we özüni bu ýaş adama ruhy taýdan kömek edýän uly mesihçi hökmünde görýändigini göz öňüne getirmäge mejbur bolýarys. Bu hatyň bir maşgala ýüzlenýändigini görsek, biz Rebbiň halkyny Hudaýyň maşgalasy hökmünde ýatlamaga mejbur bolýarys. Bu Mukaddes Ruha biziň ýüreklerimize degmäge we Onuň özüne bolan söýgimizi oýarmaga mümkinçilik berýär. 3-nji aýatdaky salamlaşmada «rehimdarlyk» sözi ýok, sebäbi bu hat ýygnaga hem ýüzlenýär, ol tertibi saklamak we zerur bolanda günä bilen meşgullanmak üçin jogapkärdir.
Filemon 4-7: Mähirli salamlaşma
4-7-nji aýatlarda Pawlus mesihçiligiň amaly taýdan nähili bolmalydygyny açyp görkezýän şekilde sözledi. Ol beýleki imanlylary Hudaýyna dogada «hemişe» agzap geçdi. Resul Filemonyň beýlekilere bolan söýgüsine we imanına ünsi çekip bildi we Filemonyň imanlylaryň arasynda hereket edeninde Hudaýyň olaryň arasynda edýän ähli gowy işleri barada netijeli bilim bolmagy üçin doga etdi. Soňra ol Filemonyň söýgüsi baradaky bilimden alan şatlygy we tesellisi barada ýazdy. Şeýle ruhy derejedäki mesihçilik ähli imanlylar üçin açykdyr. Reb biziň ýüreklerimizi Ony we Onuň halkyny söýmek üçin baýlaşdyrsyn.
Pawlusyň ähli hatlaryndaky giriş sözleri barada oýlanmak ruhlandyryjy we maglumat beriji öwrenişdir. Rimlilerden Filemona çenli biz Hudaýyň resulyň durmuşynda eden çuňňur işini we onuň minnetdarlygyny, Musanyň ýanmaýan ýa-da ýanmaýan gyrymsy agaja bolan minnetdarlygy ýaly, görüp bileris. 2 Korinfliler 11-de resul Rebbiň halky barada şeýle diýdi:
«Men sizi Hudaýyň gabanjaňlygy bilen gabanýaryn» (2 Korinfliler 11:2 KJV).
Şol bölümden soň ol Mesihyň hyzmatkäri hökmünde çeken köp zatlaryny jikme-jik düşündirdi.
Filemon 8-13: Amatlylyk ýa-da söýgi üçin
Onesimus – onuň ady «peýdaly» diýmegi aňladýar – Rebbiň işinde peýdaly adamdy. Rim imperiýasyndaky köp gullar Rim esgerleri tarapyndan basylyp alnan ýerlerden ýesir alnan adamlardy. Mysal üçin, 2 Patyşalar 5-däki kiçijik ýewreý gyzyny ýatlaýarsyňyzmy, ol Ysraýyla çozuşdan soň Siriýa alyp gidilipdi? Ol Naamanyň aýalyna Mesihyň ýazgaryşyny kabul etmek bilen sagalyp biljekdigini aýtdy. Ol Ysraýyldaky Iordan derýasynda ýuwunmagy aýdan Ýelişa görmäge gitmeli boldy.
Gul Onesimusyň ýagdaýynda, ol mümkin bilimli adam ýa-da ussat hünärment bolup bilerdi. Nähili bolsa-da, ol bize peýdaly adam hökmünde görkezilýär. Bu bize adamlaryň ýurtlary basylyp alnanda we daşary ýurda alyp gidilende köplenç öz durmuşlarynyň ähli zatlaryndan el çekmäge mejbur bolandygyny ýatladýar. Ondan alnan zatlaryň ýatlamalary we soňra pes gul hökmünde hyzmat etmäge mejbur edilmegi Onesimus üçin agyr bolardy.
Filemon kitabynyň bu bölüminde biz Pawlus resulyň Onesimusdan Filemona dolanyp gelmegini we gul hökmünde durmuşyny dowam etdirmegini sorandygyny görýäris. Meniň pikirimçe, Onesimusyň resulyň haýyşyny ýerine ýetirmegi üçin Rebbiň islegini kabul etmegi we beýlekileriň hukuklaryny öz isleglerinden ýokary goýmagy talap ederdi. Ol Mukaddes Ruh tarapyndan şol pikire ýetirilenden soň, ol hakykatdan-da peýdaly adam boldy.
Rim ýesiri Pawlusyň Onesimusy öz ýanynda saklamak üçin sebäpleri bardy. Ol Filemona şeýle ylalaşygyň gowy we sagdyn zatdygyny dogry aýdyp bilerdi. Filemon Pawlus resulyň Onesimusyň imana gelendigini we Rebbiň işine kömek etmek üçin resulyň ýanynda galýandygyny habar berýän hatyny alsa näme ederdi? Filemona şeýle tabşyrylan bolsa, garşy çykmak kyn bolardy. Adamlaryň pikiri şeýle, ýöne bu mukaddes Hudaýyň Öz halkynyň arasyndaky ýoly däl. Mukaddes Kitabyň uly öwredişleriniň biri-de, biz biri-birimizi söýmeli. Ýahýa 13:34-de şeýle diýilýär:
«Size täze tabşyryk berýärin, biri-birinizi söýüň: Men sizi söýşüm ýaly, siz hem biri-birinizi söýüň» (Ýahýa 13:34 ESV).
Pawlus şol ýörelge boýunça hereket etdi.
Filemon 14-19: Seniň pikiriň bolmazdan
Işde şeýle bir aňlatma bar: «Çalt gitmek isleseň, ýeke git, uzak gitmek isleseň, beýlekileri özüň bilen al.» Meniň tejribäm çalt gitmegiň stres getirýändigini, beýleki imanlylary goşmagyň bolsa adamyň ýüregini dogada saklamak üçin gural bolup hyzmat edýändigini aýdýar. Filemon kitabynyň bu bölüminde biz özümizi synap, dogan-uýalarymyzdaky Mesihyň işini näderejede gymmat saýýandygymyzy soramaly. Pawlus resulyň Täze Ähtdäki hatlaryny nähili aladaly we hormatly açandygyny göz öňüne getiriň. Pawlus imanlylara nähili seretmelidigini we Hudaýyň olara beren sowgatlaryny we Mesihyň olardaky işini nähili görmelidigini bilýärdi.
Soňra Pawlus Onesimusyň ýygnan ýa-da toplan islendik bergini tölemegi teklip etdi. Resul şeýle bergi tölemäge ukyplydy, ýöne gul däl. Biz Matta 18:23-den başlap beýan edilen wakalary ýatlap bileris. Ol ýerde biz bir patyşa we onuň hyzmatkärleri barada okaýarys. Bir hyzmatkär ömründe töleg edip bilmejekden has köp bergi borçludy, bu günäkär adamyň ýagdaýy. Mähirli patyşa bu adamyň ähli bergilerini bagyşlady. Bu merhemet bilen halas bolan günäkäre meňzeşdir, sebäbi Reb biziň töleg edip bilmejek bergiimizi bagyşlady! Emma bu hyzmatkär soňra öwrülip, özüne birnäçe günlük aýlyga deň bolan bir hyzmatkäri türmä basdy. Bu öwrediş bize köp zat aýtmalydyr: Biz beýlekilere garşy ýaman duýgulary saklaýarysmy we gahar-gazap saklaýarysmy
«Mesih kim üçin öldi» (Rimliler 14:15).
Filemon 20-25: Öňdäki günler, merhemetde hereket etmek
Filemon we Onesimusyň Rebde dogan hökmünde işlemegiň gaty kyn boljakdygyny açyk görüp bileris, biri beýlekiniň eýesi bolanda. Filemon bu doganyň üstündäki öz hukuklaryndan el çekmeli boldy. Biz onuň göreldesine eýermeli we beýlekileri dolandyrmak synanyşyklarymyzdan el çekmeli, we Rebbiň hyzmatkärleri hökmünde olaryň bereketlenendigini görmäge çalyşmaly.
Ahlak täsiri köp zat aýtmalydyr. Men näçe gezek öz islegim boýunça hereket edýärin we beýleki imanlylara garşy öz hukuklarymy saklamak islegimde özümi gaharlandyrýaryn? Beýlekileriň näme diýýändigini ýa-da nähili hereket edýändigini dolandyrmak zerurlygym bolanda, men durmuşyma we gatnaşyklarymyza stres getirýärin. Eger beýleki tarapdan meniň maksatlarym bu imanlylary şeýle gözegçilikden azat etmek, olary söýmek we olaryň bereketlenmegini gözlemek bolsa, men öz pikirlerime dogaçyl ruhy we hudaýçy tertibi getirerim. Beýlekileriň bereketlenendigini görmäge we olara Mesihyň zatlarynda ösüş etmäge kömek etmäge çalyşanymda, men synag döwrüni, ýöne ösüş döwrüni hem başdan geçirip bilerin. Men 2 Selanikliler 3:13-i ýatlamalydyryn:
«Emma siz, doganlar, gowy iş etmekden ýadamaň» (2 Selanikliler 3:13 KJV).
Pawlus Filemona şeýle diýdi:
«Seniň tabynlygyňa ynanýaryn, men saňa ýazýaryn, seniň aýdanymdan hem köp zat etjekdigiňi bilýärin» (Filemon 21 ESV).
Garry Pawlus bilen Filemonyň arasyndaky gatnaşyk meni Filemonyň dogry hereketiniň bu mesihçi dogany öz ynsan gulçulygyndan azat etmek boljakdygy netijesine getirýär.
Filemona hat ... hiç hili ýörite açyşy öz içine almaýar, ýöne ol Pawlusyň we onuň ýoldaşlarynyň hatlarda beýan edilen nesihatlary nähili ulanandygyny görkezýär:
«Hudaýyň saýlanlary, mukaddes we söýgüli hökmünde, mähirli rehimdarlygy, mähirliligi, kiçigöwünliligi, ýumşaklygy, sabyrlylygy geýiň» (Koloseliler 3:12 NKJV).
—Žan Koeçlin, Gün
