GAÝTADAN DURMUŞ GURMAK: Maşgala durmuşynyň täze çägi
«Gündiz Reb bulut sütüninde olary ýol görkezmek üçin öňlerinden gitdi, gijesine bolsa ot sütüninde olara ýagtylyk bermek üçin, şeýlelikde olar gündiz ýa-da gije syýahat edip bilerdiler. Gündizki bulut sütüni hem, gijeki ot sütüni hem halkyň öňünden ýerini terk etmedi.» Çykyş 13:21-22 NIV
Gaýtadan durmuş guran maşgalalaryň köpüsi üçin gaýtadan durmuş gurmak tejribesi Ysraýyl çagalarynyňky ýaly, olar nirä gitmelidigini bilýärdiler, ýöne ol ýere nädip baryp biljekdiklerini bilmek üçin çölde 40 ýyl gynançly ýyllary geçirdiler. Ahyrynda olar ol ýere baranlarynda-da, onda ýaşamazdan ozal Wada edilen ýeri goramaly boldular. Gaýtadan durmuş guran hristian maşgalalary üçin hem şeýle ýagdaý.
Hemişe üns bermeli zatlar bar, ýöne Ysraýyl çagalary ýaly, Hudaý hemişe bar – käte bulut sütüninde, käte ot sütüninde – täze maşgalany gaýtadan durmuş guran durmuşyň näbelli çölünden we maşgala dolylygynyň wada edilen ýerine güýçlendirmek, goldamak we ýol görkezmek üçin.
Gaýtadan durmuş gurmagyň çägi
Aýrylyşan ene-atalar gaýtadan durmuş guranlarynda, olar maşgala durmuşynyň täze çägine girýärler, bu çäk henizem ähli amaly maksatlar üçin näbelli. Islendik çäkli başdan geçirme ýaly, iman, häsiýet we batyrlyk hökmanydyr; ýöne köpüsi henizem gaýtadan durmuş gurmak çägine nämä girýändiklerini bilmän girýärler. Gaýtadan durmuş guran maşgala boýunça bir awtor gaýtadan durmuş gurmagyň 70%-iniň hünär kömegi bolmazdan şowsuz boljakdygyny batyrgaýlyk bilen çaklady. Bagtymyza, gaýtadan durmuş guran hristianlar üçin kömek «kynçylykda hemişe bar bolan kömek» (Zebur 46:1), «hiç haçan terk etmez ... ýa-da taşlamaz» (Kanun taglymaty 31:6) we özlerini haýsy ýagdaýda tapsalar-da hemişe serişdeler bilen üpjün etjek Birinden elýeterlidir (1 Korinfliler 10:13).
Gaýtadan durmuş guran maşgalalar barada köp zat ýazylsa-da, bulaşyklyk henizem köp. Netijede, çagaly gaýtadan durmuş guran jübütleriň köpüsi maşgala durmuşyna ýeterlik däl modeller bilen we gaýtalamak isleýän şowsuz maşgalanyň ýatlamalary bilen girýärler. Şonuň üçin olar ýadro maşgala modelini (ene, ata, çagalar) öz gollanmasy hökmünde talap edýärler, ýöne olar eýýäm bolan ýerleriniň ýol kartasyny hiç haçan bolmadyk ýerlerinden geçmek üçin ulanýandyklaryny bilýärler. Bir gaýtadan durmuş guran jübüt maslahatda şeýle düşündirdi: «Bizde Nýu-Hempşiriň Ak daglary üçin ýol kartasy bar, ýöne biz häzir Koloradonyň Gaýaly daglarynda syýahat edýäris.»
Bu makalanyň maksady, bulaşyklygyň käbirini düşündirmäge we gaýtadan durmuş guran maşgalalara Rebbiň kömegi bilen öz ýollaryny kesgitlemäge kömek edip biljek perspektiwany üpjün etmäge kömek etmekdir.
Arasyndaky wagt
Netijeli gaýtadan durmuş guran maşgala durmuşynyň bir açary aýrylyşmak bilen gaýtadan durmuş gurmagyň arasynda bolup geçen zatlar bilen baglanyşykly. Öňki nika bilen baglanyşykly gutarylmadyk işleri, şol sanda ene-atalar we çagalar üçin gaýgy we ýitgi çözmek üçin ýeterlik wagt berildimi? Mysal üçin, çagalar üçin gaýgy prosesi ene-atalaryň biri ýa-da ikisi gaýtadan durmuş gurýança doly ýüze çykmazlygy mümkin. Çagalar ene-atalary aýrylyşanda we aýrylyşanda rahatlyk duýup bilseler-de, olar henizem ene-atalarynyň bir ýol bilen ýene-de birleşjekdigine ýa-da iň bolmanda öz durmuşlarynda galjakdygyna umyt edýärler. Ene-atalaryň biri ýa-da ikisi gaýtadan durmuş guranlarynda, bu umyt ýitýär we çagalar ene-atalarynyň nikasynyň ýitgisini gaýgyrmaga başlaýarlar. Maşgala agzalarynyň prosesi çözmek üçin wagt gerek, şeýlelikde gaýtadan durmuş gurmak öňki nikadan galan gutarylmadyk işler bilen az kynçylyk çekýär.
Başga bir aralyk mesele, ene-atalaryň dikeldiş prosesinde çagalaryň zerurlyklaryna we meselelerine üns berildimi. Öňki är-aýallar üçin bu proses ýa-da ähli energiýasyny çagalara seretmäge sarp etmek, ýa-da ähli energiýasyny özlerini dikeltmäge sarp etmek, ýa-da ähli energiýasyny kariyeralara sarp etmek bilen deňagramsyz bolup biler. Soňky iki ýagdaýda, çagalaryň zerurlyklary we meseleleri gözden düşürilip bilner, bu bolsa soňra gaýtadan durmuş guran maşgalany bozmak üçin ýüze çykjak meseleleri we gutarylmadyk işleri döredýär.
Uýgunlaşma gollanmalary
Aýrylyşmak we gaýtadan durmuş gurmak üçin uýgunlaşmagyň esasy düzgünleri paradoksal ýaly görünip biler, ýöne olar gaty logiki: Çagalara aýrylyşmaga uýgunlaşmaga kömek etmek üçin, olaryň durmuşyny mümkin boldugyça üýtgewsiz saklaň. Uly üýtgeşmeleri we gurbanlary çagalar däl-de, ulular etmeli. Çagalara gaýtadan durmuş gurmaga uýgunlaşmaga kömek etmek üçin, gaýtadan durmuş guran öýde täze däp-dessurlary, adatlary we düzgünleri döretmek üçin bilinçli tagalla ediň. Başgaça aýdylanda, aýrylyşmakda çagalar üçin zatlary üýtgewsiz saklaň we gaýtadan durmuş gurmakda täze bir zat başlaň.
Mundan başga-da, gaýtadan durmuş guran maşgalalarda netijeli uýgunlaşmagy ýeňilleşdirmek üçin üç parametr peýdalydyr:
- Gaýtadan durmuş guran maşgalalar adatça ýadro maşgalalara garanyňda has çeýe serhetleri talap edýärler.
- Gaýtadan durmuş guran maşgalalardaky çagalara iň bolmanda iki öýde ikitaraplaýyn agzalyk berilmelidir.
- Gaýtadan durmuş guran maşgalalar nikany birleşdirmek we maşgalany gatyşdyrmak üçin ikitaraplaýyn ýakynlaşmagy talap edýärler.
Çagalaryň bir ýa-da beýleki ene-atanyň öýüne wepaly bolmagyny talap edýän ene-atalar adatça öňki ýoldaşlar bilen çagalaryň arasynda uzak möhletli bulaşyklyk döredýärler. Ýöne çeýe serhetler we ikitaraplaýyn agzalyk çagalara biologiki ene-atalaryň arasynda päsgelçiliksiz hereket etmäge mümkinçilik berýär. Aslynda, gaýtadan durmuş guran maşgalalary suratlandyrmak üçin has gowy termin «köp ene-ataly maşgalalar» diýlip atlandyrylýar, sebäbi bu hem az negatiw, hem-de biologiki we öweý ene-atalary öz içine alýan gatnaşygy has gowy suratlandyrýar.
Ene-atalaryň ikisiniň hem täze ýoldaşy bolanda dartgynlygyň azalmagy (çylşyrymlylyk artsa-da) tendensiýasy hem bar. Hakykatda, bu gollanmalar bilen iň köp kynçylyk çekýänler çagalar däl-de, ene-atalar bolýar. Çagalar çeýeligi we ikitaraplaýyn maşgala agzalygyny çalt öwrenýärler, emma ene-atalar oňa garşy göreşýärler. Mundan başga-da, bu gollanmalar, beýleki ene-atanyň durmuş ýörelgesinde ýa-da häsiýetinde günäniň bardygyny ýa-da bolandygyny duýýan we bu esasy çeýelik we ikitaraplaýyn agzalyk ýörelgelerine garşy durmak üçin ulanýan hristian ene-atalar üçin kabul etmek aýratyn kyn. Aslynda, öňki är-aýallaryň bagyşlamasy bolmazdan bu gollanmalary durmuşa geçirmek gaty kyn.
Basynç nokatlary
Gaýtadan durmuş guran maşgalalar bilen işimde men bulaşyklygy we kynçylyklary döredýän dört basynç nokadyny belledim:
1. Iki ýyllyk ýyl dönümi:
Gaýtadan durmuş guran maşgalalarda iki ýyllyk möhletde bir zat bolýar. «Bal aýy» döwri gutarýar, sabyr we çydamlylyk gutarýar, gülgün reňkli äýnekler aýrylýar, täze çylşyrymlyklar ýüze çykýar, maşgala täze ösüş basgançagyna geçýär we gynanýar. Gözlegçiler gaýtadan durmuş guran maşgalanyň emele gelmegi, rahatlanmagy we ösmegi üçin bäş ýyl töweregi wagt gerekdigini çaklaýarlar. Iki ýyllyk möhletde maşgala ýarysyndan az ýol geçýär.
Şeýle lapykeçlik Nehemiýanyň Iýerusalimiň diwaryny täzeden gurmakdaky tejribesine meňzeýär (Nehemiýa 4). Ilki höwes bardy: «Şeýlelikde biz diwaryň ýarym beýikligine ýetýänçä täzeden gurdyk, sebäbi halk ähli ýüregi bilen işledi» (Nehemiýa 4:6). Soňra lapykeçlik we ýeňip bolmajak kynçylyklar bardy: «Işçileriň güýji gutarýar we şeýle köp haraba bar welin, biz diwary täzeden gurup bilmeýäris» (Nehemiýa 4:10).
Köp halatlarda, gaýtadan durmuş guran maşgalalara «ortadaky bulaşyklykdan» daşary görmäge kömek etmek üçin daşarky agent gerek bolýar. Olaryň Nehemiýanyň Iýerusalimdäki diwardaky işçilere beren maslahatyna gulak asmagy möhümdir: «Gorkmaň ... Beýik we gorkunç Rebbi ýatlaň, we doganlaryňyz (ärleriňiz), ogullaryňyz we gyzlaryňyz, aýallaryňyz we öýleriňiz üçin göreşiň» (Nehemiýa 4:14).
2. Çagalaryň gitmegi we gelmegi:
Är-aýallaryň biri ýa-da ikisi öňki nikadan çagalary bolany üçin, olaryň hossarlyk, görme we bilelikde ene-atalyk bilen baglanyşykly ýagdaýy çagalaryň bir öýden çykyp, başga bir öýe girmegi bilen baglanyşykly meseleleri döredip biler. Şeýle hereketler – meýilnama, saýlama, haýyr-sahawat, amalylyk, tabşyryk, ýagdaýlar ýa-da krizis bilen bolsun – iki maşgala-da tertipsizlik getirýär. Bu uýgunlaşmalary etmekde köp sabyr, aragatnaşyk, çydamlylyk we dözümlilik gerek.
3. Stresse çalt jogap:
Gaýtadan durmuş guran ýoldaşlaryň biri ýa-da ikisi aýrylyşmagyň bulaşyklygyndan geçeni üçin, olar zatlaryň çözülip biljekdigini görkezýän signallara duýgur. Gaýtadan durmuş guran maşgalalar, ýadro maşgalalardan tapawutlylykda, maslahat almaga has ir ýykgyn edýärler, we bu gaýtadan durmuş guran maşgalalaryň öz meseleleri bilen işlemek üçin has höweslidigini görkezýän oňyn görkezijidir.
4. Maşgala geçişleri:
Gaýtadan durmuş guran maşgalalar sinhron ösmeýändigi üçin (bir maşgala durmuş sikli basgançagy beýlekiniň yzyndan gelýär), haçan-da bir gaýtadan durmuş guran maşgala täze ösüş basgançagyna (esasanam ýetginjeklik döwrüne) geçende, gatyşyk maşgalanyň sinhron däl dinamikasy ýaňadan ýüze çykyp, maşgalanyň howpsuzlygyna howp salýan stress döredýär. Daşarky agent maşgala perspektiwa edinmäge we adatylyk duýgusyny yzyna almaga kömek edip biler. Şeýle ýagdaýlar imany synaýar we ýol görkezmek we güýç üçin Rebbe bil baglamagy talap edýär: «Gorkmaň ... Beýik we gorkunç Rebbi ýatlaň» (Nehemiýa 4:14).
Her bir ýagdaýda basynç nokatlary gaýtadan durmuş guran maşgala üçin möhüm we peýdaly signallar bolup hyzmat edýär, olara nikany birleşdirmek we maşgalany gatyşdyrmak işiniň hiç haçan gutarmaýandygyny ýatladýar we olary bulaşyklyga garşy durmaga we ony çözmäge höweslendirýär. Gaýtadan durmuş gurmagyň gazanyndan başga, Ýakubyň öwgüsiniň hakykatyny başdan geçirmek üçin has uly mümkinçilik ýok: «Arassa şatlyk hasaplaň ... haçan-da köp dürli synaglara duş geleniňizde, sebäbi imanyňyzyň synagynyň dözümliligi ösdürýändigini bilýärsiňiz. Dözümlilik öz işini gutarmaly, şeýlelikde siz ýetişen we doly bolarsyňyz, hiç zat ýetmezliksiz» (Ýakup 1:2-4).
Uly sorag
Her bir gaýtadan durmuş guran maşgalanyň göreşýän esasy soragy «Kim birinji?» Hakykatda bu sorag gaýtadan durmuş guran maşgalanyň köp bulaşyklygynyň möhüm bölegi. Kimleriň zerurlyklary, meseleleri we kynçylyklary ilki gelmeli – çagalaryň, är-aýallaryň, nikanyň, maşgalanyň, öweý gatnaşyklaryň, öňkileriň, atalaryň we eneleriň ýaly giňeldilen maşgala agzalarynyň? Şonuň üçin güýç we ýol görkezmek üçin Hudaýa ýüzlenýän gaýtadan durmuş guran maşgalanyň has gowy binýady we has gowy geljegi bolar. Eger her bir nika ýoldaşy Isa Mesih arkaly Hudaý bilen şahsy we ösdürilen gatnaşykda bolmaga çalyşsa, we eger jübüt Mesih merkezli nika we Hudaýy hormatlaýan maşgala gurmaga karar berse, doly durmuş üçin mümkinçilikler kepillendirilýär.
Günä sebäpli biz hemmämiz Hudaýdan (Atadan) daşlaşdyk, we diňe Onuň Oglunyň sowgadyny kabul etmegimiz arkaly biz Onuň maşgalasynyň kabul edilen agzalary bolýarys – çagalar we Mesih, Hudaýyň Ogly bilen bilelikde mirasçylar derejesine ýetirilýäris (Rimliler 8:16-17; Galatýalylar 3:26-29). Şeýlelikde «Kim birinji?» soragy çözülýär we gaýtadan durmuş guran maşgala bilelikde ýaşamagyň kyn işini dowam etdirip biler.
Aýratynlyklar ýa-da aýratyn
Aýrylyşmadan soňky ähli maşgalalar özleriniň ýadro maşgalasy ýaly doly hakyky we deň gymmatly däldigine belli bir derejede ynanýarlar. Bu duýgy Hudaýyň Adam tarapyndan yglan edilen maşgala kesgitlemesinden gelip çykýar: «Şonuň üçin adam atasyny we enesini terk eder we aýaly bilen birleşer, we olar bir ten bolar» (Gelip çykyş 2:24). Ýöne, söýgi, merhemet we rehimdarlyk bilen Hudaý kemçilik üçin aýratynlyk etdi – ony kabul etmek üçin däl-de, ony düzetmek üçin. Onuň bu hasap boýunça ýazgysy açyk. Köne Ähtde Ol muny Rahabyň (Ýeşuwa 2,6) we Rutuň (Rut 1) ýagdaýlarynda görkezdi, biri jelep, beýlekisi daşary ýurtly, ikisi hem Mesih nesline goşulýar (Matta 1:5). Isa Täze Ähtde Samariýadaky guýynyň ýanyndaky aýal (Ýahýa 4:7-42) we Rim ýüzbaşysy (Matta 8:5-13) bilen duşuşyklary arkaly aýratynlyk ýagdaýyny dowam etdirdi. Her bir ýagdaýda Hudaý diňe aýratynlyklary kabul etmän, eýsem olary aýratynlyga öwürdi.
Hudaýa iman edýän gaýtadan durmuş guran maşgalalar üçin hem şeýle. Olaryň geljegi, olar diňe «salgyt ýygnaýjylar we günäkärler» (Matta 11:19) ýaly aýratynlyklar däl-de, kabul edilen, ýöne maşgala gurluşynda pes ýer berlenler däl. Gaýtam, olaryň geljegi Hudaýyň nazarynda gymmatly, Hudaýyň huzurynda deň we Hudaýyň maksadynda aýratyn bolmakdyr.
