Rebbimiz Isa Mesihiň dogluşy Luka boýunça Hoş Habaryň ikinji babynda gürrüň berilýär, ýöne Hudaý bu ajaýyp waka üçin Köne Ähtde ünsli esas goýdy. Geliň, Hudaý Ogly Özüni çäksiz peseldip, hakyky Ynsan bolmak üçin egleninde, bu özboluşly we haýran galdyryjy waka alyp barýan käbir wakalara we pygamberliklere seredeliň. Şeýle etmek bilen, Ol 33 ýyl soňra günäkärleriň halas bolmagy üçin ölüp, Hudaýa şöhrat getirip biljekdi. Ýewreýler 2:9 bize şeýle diýýär: «Isa … ölüm azaby üçin perişdelerden birneme pes edildi» (NKJV).
Hudaý hökmünde Ol ölüp bilmez, ýöne hakyky Ynsan hökmünde Onuň jany we ruhy ölümde bedeninden aýryljakdy. Şonuň üçin Ol ölüp bilmek üçin Ynsan bolmalydy. Biz dogluş arkaly ynsan bolýarys, şonuň üçin Ol hem doguldy we hakyky Ynsan bolup ulaldy, şonda-da Hudaý Ogly bolup galdy.
Ilkinji görkezme
Hekaýa Barlyk 3-de başlanýar. Aýala heniz Howa ady berilmezden ozal, ol ýylanyň (Şeýtanyň) synagyna boýun bolup, Hudaýyň gadagan eden miwesinden iýdi. Ol adamsy Adama berdi, we ol iýdi, Hudaýyň göni buýrugyna boýun bolmady we şeýlelik bilen dünýä günä getirdi (Rimliler 5:12-19). Bu mesele bilen meşgullanyp, Hudaý ýylana aýalyň «Tohumynyň» (Barlyk 3:15) onuň kellesini ezjekdigini, ýylan bolsa bu Wada edilen Kişiniň ökjelerini ezjekdigini aýtdy. Şeýlelik bilen, Wada edilen Tohum aýal arkalygelmelidi, adaty är-aýal gatnaşygynyň netijesi hökmünde däl. Şeýlelik bilen, Hudaý Şeýtanyň heläk boljakdygyny oňa göni yglan etdi, şol bir wagtyň özünde ynsanlara geljek Halasgärleri barada bagtly ynam berdi.
Onuň ynsan ata-babalary
Barlyk kitabyny dowam etdirip, bize Halasgäriň ynsan ata-babalarynyň atlary aýdylýar. Tupandan öň ýaşanlar Barlyk 5-de sanalýar, tupandan soňky nesil bolsa 11-nji bapda dowam edýär. Ýeşuw 24:2 bu adamlaryň käbirleriniň butparaz bolandygy baradaky gynançly hakykaty goşýar. Şeýle-de bolsa, bu geçmişden Hudaý ähli ýeriň Onuň Tohumy arkaly patalanjak bir adamy öz hökümdarlygynda çagyrdy.
Ybraýym öz ýurduny, maşgalasyny we kakasynyň öýüni terk edip, Hudaýyň oňa görkezjek ýerine gitmäge çagyryldy. Ol köp milletleriň atasy boldy, ýöne Hudaýyň wadasy «wagtyň dolulygynda» (Galatýalylar 4:4) onuň ogly Yshak we Yshagyň ogly Ýakup, ady Ysraýyl diýlip üýtgedilen Ýakup arkaly ýerine ýetirildi.
Ýakubyň ogly Ýahuda bu nesil yzygiderliliginde indiki boldy. Bu nesil yzygiderliligi Injiliň iki kitabynda Isanyň dogluşyna çenli yzarlanýar. Matta 1-däki nesil yzygiderliligi Dawudyň tagtyna bolan hukugyny kesgitleýän şa nesil yzygiderliligidir. Luka 3-de biz Rebbimiziň ejesi Merýemiň, Ýusubyň aýalynyň nesil yzygiderliligini tapýarys, Ýusup Hudaý Ogly ýerde bolanda Onuň öweý ýa-da kanuny kakasydy. Merýem hem, Ýusup hem Dawut patyşanyň nesilleridi. Bu ata-babalaryň köpüsiniň durmuşlary we işleri baradaky hekaýalar Köne Ähtde tapylýar. Hudaý olary diňe şahsy taýdan olardan öwrenýän sapaklarymyz üçin däl, eýsem Rebbimiz Isanyň nesilbaşy bolan ynsan nesil yzygiderliliginde bolandyklary üçin hem ýazga aldy.
Onuň dogulmagyna päsgel bermek synanyşyklary
Şeýtanyň aýalyň Tohumynyň dünýä dogulmagyna we hatda soňra ýaşamagyna päsgel bermek üçin eden köp synanyşyklaryny görmek gyzyklydyr. Tapawutlanýan käbirleri şular:
Kaýyn Hudaýyň kabul eden gurbanlygyny getiren dogany Habyly öldürdi. Set Habyly nesil yzygiderliliginde çalşyrdy (Barlyk 4).
- Nuhuň döwrüne çenli Şeýtan ynsanlary şeýle bir zaýalamagy başardy welin, Hudaý Nuhy we onuň maşgalasyny goşup, ähli jany ýok etdi. «Nuh Rebbiniň gözünde merhemet tapdy … [Ol] adalatly adamdy, öz nesillerinde kämildi. Nuh Hudaý bilen ýöredi» (6:8-9).
- Müsürden Çykyş 1:15-16-da biz Müsür faraonynyň Ysraýyl aýallaryndan doglan ähli oglanlary öldürmegi buýurýandygyny görýäris.
- 1 Şamuwel 18–19-da biz Şawul patyşanyň Dawuda iki gezek naýzasyny zyňandygyny okaýarys. Indiki bölümlerde biz Şawulyň Dawudyň janyna kast etmek üçin eden köp synanyşyklaryny görýäris.
- Erbet Ataliýa agtyklaryny, Ýahudanyň şa mirasçylaryny öldürmäge synanyşdy. Diňe Ýoş halas edildi. Ol ybadathanada gizlendi we ahyrsoňy çykarylyp patyşa edildi (2 Patyşalar 11).
- Haman, Ester 3-de, ähli Pars imperiýasyndaky ähli ýewreýleri ýok etmek barada perman çykarmaga rugsat aldy. Hudaý bu synanyşygy hem puja çykardy.
Onuň dogluşy baradaky pygamberlikler
Şol bir wagtyň özünde, Hudaý Öz pygamberleri arkaly Rebbimiz Isanyň dogluşy barada anyk görkezmeler berýärdi. Mika pygamber Onuň nirede dogulmalydygyny aýtdy:
«Emma sen, Efrata Betlehem, Ýahudanyň müňlerçesiniň arasynda kiçi bolsaň-da, senden maňa Ysraýylda Hökümdar boljak Kişi çykar, Onuň çykyşlary gadymdan, ebedilikdendir» (Mika 5:2). Onuň döwürdeş pygamberi Işaýa geljek Mesih barada, şol sanda Onuň ady we Onuň gyzdan doguljakdygy barada köp zat aýtdy we ýazdy: «Ine, gyz göwreli bolar we Oglan dograr, we Onuň adyny Ymmanuwel diýip atlandyrarlar» (Işaýa 7:14). Bu pygamberler öz pygamberlikleri ýerine ýetirilmezden 700 ýyldan gowrak öň pygamberlik etdiler. Hoşea hem Onuň çaga wagty Müsüre äkidilmelidigi barada pygamberlik etdi, şeýle diýip: «Müsürden Men Oglumy çagyrdym» (Hoşea 11:1).
Pygamberler köplenç «Mesihiň azaplary we soňundan geljek şöhratlar» (1 Petrus 1:11) barada ýazanlarynda Mukaddes Ruhyň olara näme diýýändigini düşünenokdylar, ýöne olar olary düşunmek üçin öz ýazgylaryny gözleýärdiler (10-njy aýat). Biz Danyýeliň munuň mysaly bolandygyny görýäris, çünki ol garry adam hökmünde Ýermeýanyň kitabyny okady, yhlasly doga etdi we geljekki wakalar barada bilim aldy (Danyýel 9).
Perişde yglanlary
Zakarýa.
400 ýyllap hiç hili pygamberlik sesi eşidilmedi. Rebbimiz Isanyň dünýä gelmegi barada başga hiç hili ylham bolmady. Soňra asman hereket etdi. Hudaýdan habarçy hökmünde eýýäm görülen Jebreýil perişde ybadathanada tütetgi hödürleýän garry ruhany Zakarýa göründi. Bu dindar ruhany we onuň deň dindar aýaly Ýelizaweta, bu nokada çenli çagasız, Ýahýa atly oglanjygyň ene-atasy bolmalydy, ol «Rebbe taýýarlanan halky taýýarlamalydy» (Luka 1:17). Ýahýa Mesihiň öňünden ylgarjysy bolardy. Perişdäniň sözüne derrew ynanmandygy üçin, Zakarýa ogly dogulýança gürlemek ukybyndan mahrum edildi. Soňra biz onuň çaga ogluna gürläninde ýene bir pygamberlik sözüni eşidýäris.
Merýeme.
Zakarýa görünenden alty aý töweregi soň, Jebreýil perişde Dawut patyşanyň neslinden bolan, Jelileýadaky Nazaretde ýaşaýan Merýem atly ýaş gyza iberildi. Ol Ýusup atly agaç ussasy bilen nişanlydy, ol hem bu patyşanyň neslinden gelýärdi. Jebreýil oňa salam berdi we Hudaýdan merhemet tapandygyny aýtdy: ol Oglunyň ejesi boljakdy, ony Isa diýip atlandyrmalydy. Reb Hudaý Oňa kakasy Dawudyň tagtyny bererdi we Ol Ýakubyň öýüne ebedilik höküm sürerdi. Onuň Patyşalygynyň soňy bolmazdy. Merýem haýran galdy we munuň nähili bolup biljekdigini sorady. Perişde Mukaddes Ruhyň oňa inýändigini we çaganyň Hudaý Ogly diýlip atlandyryljakdygyny düşündirdi. Ol oňa ýene-de garyndaşy Ýelizawetanyň, uzak wagtlap çagasız bolan, häzir göwreliliginiň altynjy aýynda bolandygyny aýtdy. Merýem soňra Luka 1:38-de özüni «Rebbiň hyzmatkäri!» diýip atlandyryp, sessiz razylaşdy.
Merýem bu garry garyndaşlaryna baryp görmek üçin Ýahuda gitmäge howlukdy. Ol gapydan girende, Ýelizaweta ony patalady we onuň göwresiniň miwesini hem patalady we sorady,
«Rebbimiň ejesiniň maňa gelmegi maňa näme üçin berildi?» (43-nji aýat). Ýelizaweta Merýemiň salamyny eşidende, göwresindäki çaganyň şatlykdan bökýändigini aýtdy. Soňra ol Merýemiň göwreliligini gutlap, Hudaýa öwgü aýdymyny aýtdy, bu wagtda hiç kim üçin asla bildirmezdi. Merýemiň sapary üç aý dowam etdi, soňra ol ýene öýüne gaýtdy.
Ýusuba.
Merýemiň göwreliligi Ýusuba mälim boldy, bu ony, garaşylşy ýaly, biynjalyk etdi. Ýöne ol nişanlylygy bes etmegi göz öňünde tutýarka, «Rebbiň perişdesi oňa düýşünde göründi we şeýle diýdi: ‘Dawudyň ogly Ýusup, aýalyň Merýemi özüňe almaga gorkma, çünki onda göwrelenen Mukaddes Ruhdandyr. Ol Oglan dograr, we sen Onuň adyny Isa diýip atlandyrarsyň, çünki Ol Öz halkyny günälerinden halas eder’» (Matta 1:20-21). Perişde munuň Işaýa 7:14-de bellän pygamberligimiziň ýerine ýetirilendigini görkezdi. Ýusup hem oňa berlen görkezmelere boýun boldy, Merýemi öz aýaly edip aldy, ýöne çagasy dogulýança onuň bilen adaty är-aýal jynsy gatnaşyklary etmedi. Nähili asylly, boýun bolýan, özüni gurban edýän jübüt!
Imperator permanı
«Patyşanyň ýüregi Rebbiň elindedir, suw derýalary ýaly; Ol ony islegine görä öwürýär» (Süleýman 21:1). Biz indi bu aýatyň hakykatynyň başga bir mysalyny görýäris. Beýik Rim imperatory Sezar Awgust, hut şu wagtda, ähli imperiýasynyň salgyt maksatlary üçin hasaba alynmagyny buýurdy. Ünsli taryhçy Luka, bu ilat ýazuwynyň bolup geçen Siriýa häkiminiň adyny agzady. Ilat ýazuwy işgärleri öýden-öýe gidip, ýaşaýjylaryny hasaba almak ýerine, ähli adamlar öz ata-babalarynyň şäherine gitmelidiler. Perman boýun bolup, Ýusup Merýemi, bu wagtda göwreliliginiň soňky döwürlerinde, öz ata-babalarynyň şäheri, Dawut patyşanyň şäheri Betleheme äkitdi (Luka 2:1-5). Syýahat aňsat ýa-da rahat däldi. Onuň dogluşy üçin sahnanyň indi taýýardy.
Isanyň pes dogluşy
Şeýlelik bilen, olar şol ýerde bolanlarynda, onuň dogurmak üçin günleri doly boldy. Ol ilkinji oglyny dogurdy, ony çaga ýapgyçlaryna dolady we ony ahyrda ýatyrdy, çünki olara myhmanhanada ýer ýokdy (6-7-nji aýatlar). Hudaý Ogly Öz şöhratynyň ähli daşky subutnamalaryny bir gyra goýdy, Özüni hiç hili abraýsyz edip, Ynsan boldy. Hudaý Ata Ol şeýle diýdi: «Maňa bir beden taýýarladyň … Ine, Men geldim – kitabyň tomunda Men barada ýazylgydyr – Seniň islegiňi ýerine ýetirmek üçin, Eý Hudaý» (Ýewreýler 10:5,7).
Ne Ýusup, ne-de Merýem Onuň bu sözlerini eşitdiler. Olar şübhesiz özleriniň görünýän ejiz Çagasynyň dogluşyndan örän şatdylar we Onuň rahatlygy we abadançylygy üçin ellerinden gelenini etdiler. Olaryň garyplygy açyk-aýdyňdyr. Bu kiçijik maşgala üçin myhmanhanada ýer ýokdugy köp zady aýdýar: Rebbimiz ýerdäki durmuşynyň iň başyndan ret edildi!
Asman habary paýlaşmaga şatlandy
Ýer ýüzüniň beýik we güýçli adamlarynyň öz meýilnamalary we işleri bardy we Hudaýyň ajaýyp maslahatlarynyň, wagtyň asyrlaryndan öň niýetlenen, hut şol gije ýerine ýetirilýändigini bilseler, örän biynjalyk bolardylar, ýöne pesräk ruhlar bardy, olara hoş habar mälim edildi.
Hudaý bedende görkezildi … perişdeler tarapyndan görüldi! (1 Timoteos 3:16). Nähili şöhratly habar! Bu paýlaşylmalydy, mälim edilmelidi!
Meýdanlarda ýaşaýan çopanlar, gijelerine sürülerine gözegçilik edýänler, birden Rebbiniň perişdesiniň öz öňlerinde durandygyny we Rebbiniň şöhratynyň olaryň daş-töwereginde şöhle saçýandygyny gördüler. Olar haýran galdylar, örän gorkdylar!
Soňra perişde olara şeýle diýdi: «Gorkmaň, çünki ine, men size ähli halklar üçin uly şatlyk boljak hoş habary getirýärin. Çünki bu gün size Dawudyň şäherinde Halasgär doguldy, Ol Mesih Rebdir. We bu size alamat bolar: Siz çaga ýapgyçlaryna dolanan, ahyrda ýatan Çagany taparsyňyz» (Luka 2:10-12). Birden, has köp perişde bardy. Ýer ýüzüniň esaslary goýlanda, we irdenki ýyldyzlar aýdym aýdanda we Hudaýyň ogullary şatlykdan gygyranda bolşy ýaly, bu asman goşuny «Hudaýy öwüp we aýdyp [köp aýdym ýazyjylarynyň ýalňyş aýdanlary ýaly aýdym aýtman]: Iň ýokarda Hudaýa şöhrat, we ýerde adamlara parahatçylyk, hoşniýetlilik!» (13-14-nji aýatlar).
Çopanlar habary ýaýratdylar
Rebbiň özlerine mälim eden zatlary bilen meşgullanan çopanlar howlukmaçlyk bilen Betleheme gitdiler. Olar Merýemi we Ýusuby we ahyrda ýatan Çagany tapdylar. Olar Ony görenlerinde, bu Çaga barada özlerine aýdylan zady ýurduň daş-töwereginde mälim etdiler, bu bolsa çopanlaryň aýdan zatlaryny eşidenleriň ählisini haýran galdyrdy (15-19-njy aýatlar). Ýöne biz başga hiç kimiň perişdeler tarapyndan mälim edilen bu ajaýyp zady görmäge gelip jogap berendigini tapmaýarys. Diňe Merýem bu zatlaryň ählisini ýadynda saklady we ýüreginde oýlandy.
Akyldarlar nirede?
Mukaddes Ýazgylaryň şol gije çopanlar bilen birlikde akyldarlaryň gelendigi barada hiç zat aýtmaýandygyny bellemek gowudyr. Matta hoş habarynda bize görkezilen, ýewreýleriň Patyşasy bolup doglan Kişä sežde etmäge gelen akyldarlaryň sahnasy, ähli ähtimallyk bilen, aýlar soň, bir ýyl ýa-da ondan hem köp wagt soň bolup geçen bir zatdyr. Matta 2-de biz akyldarlaryň Gündogardan Ony sežde etmek üçin gitmezden ozal, ýewreýleriň wada edilen Patyşasynyň doglandygyny bilendiklerini bilýäris (2-nji aýat). Olar ýaş Çagany Merýem ejesi bilen bir öýde tapdylar (11-nji aýat). Ýusup Ony we Merýemi Müsüre äkitmezden ozal (13-14-nji aýatlar), bu bölümde Isa üç gezek «ýaş Çaga» diýlip atlandyrylýar, we maşgala Müsürden gaýdyp gelip, Jelileýadaky Nazaretde ýaşamaga ýerleşende hem üç gezek şol bir zat diýlip atlandyrylýar (19-23-nji aýatlar). Şeýle hem, Isany öldürtdirmek üçin, Hirodes Betlehemde we töwerekdäki etraplarda «iki ýaşdan kiçi» ähli oglan çagalaryny öldürtdi (16-njy aýat). Akyldarlar düýşlerinde berlen duýduryşa akyllylyk bilen boýun boldular we erbet Hirodes patyşanyň ýanyna gaýdyp barmadylar (12-nji aýat).
Sünnet we hödürleme
Ýusup we Merýem dindar ysraýyllylar hökmünde Hudaýyň kanunyna boýun boldular, bu kanun her bir oglan çagasynyň doglandan sekiz gün soň sünnet edilmegini talap edýärdi. Bu prosedur talap edilşi ýaly ýerine ýetirildi we «Çaga … göwrede göwrelenmezden ozal perişde tarapyndan berlen ady, ISA diýlip atlandyryldy» (Luka 2:21). Maşgala Betlehemde, ýa-da iň bolmanda Ýahudada galdy, çünki biz Ýusubyň we Merýemiň Onuň dogluşyndan 40 gün soň, öz Çagalaryny, Merýemiň ilkinji oglan Çagasyny, Rebbe hödürlemek üçin Iýerusalime gelýändiklerini görýäris. Kanuna görä, her bir ilkinji oglan çagasy «Rebbe mukaddesdi» (23-nji aýat; Müsürden Çykyş 13:2-ä serediň).
Onuň ejesi Merýem, Lewiler 12-de berlen kanuna laýyklykda şol wagt arassalanmalydy. Munuň üçin ýakylýan gurbanlyk üçin guzy we günä gurbanlygy üçin kepderi ýa-da ýaş kepderi getirmek zerurdy. Örän garyp adamlar guzy üçin ikinji kepderi ýa-da kepderi bilen çalşyp bilýärdiler. Ýusup we Merýem şeýle etdiler, we mundan biz olaryň çuň garyplygyny görýäris. Hakykatdan hem Rebbimiz Isa Özüni şeýle mätäç maşgalada ýerini almaga peseltdi.
Şimeýun
Biz indiki bir adamy, Şimeýuny görýäris, «adalatly we dindar, Ysraýylyň tesellisine garaşýan, we Mukaddes Ruh onuň üstündedi» (Luka 2:25). Aslynda, Mukaddes Ruh oňa Rebbiniň Mesihini görmänkä ölmäjekdigini açyp görkezdi. Ýusup we Merýem Isany ybadathana getirenlerinde, bu garry keramatly adam hem Ruh tarapyndan ybadathana gelmäge ýolbaşçylyk edildi. Ol Çaga Isany gujagyna aldy we Hudaýa Öz halasgärligini, ähli halklar, butparazlar we Ysraýyl üçin taýýarlan halasgärligini görmäge rugsat berendigi üçin alkyş etdi. Ol Ýusuby we Merýemi patalady we oňa şeýle diýdi: «Ine, bu Çaga Ysraýylda köpleriň ýykylmagy we galmagy üçin, we garşysyna gürlenjek bir alamat üçin niýetlenendir (hawa, seniň öz janyňdan hem gylyç geçer), köp ýürekleriň pikirleri açyk görkeziler ýaly» (34-35-nji aýatlar).
Garry pygamber Anna
Malaki pygamber, halkyň bir bütewi hökmünde Onuň zatlaryny kemsiden bir günde Rebden gorkanlaryň biri-birleri bilen köplenç gürleşjekdiklerini aýtdy (Malaki 3:16-18-e serediň). Biz bu ýerde Luka kitabynyň irki bölümlerinde, Rebbimiz Isanyň dogluşy bilen baglanyşykly wakalar bilen baglanyşykly käbirlerini görýäris. Biziň ünsümize gelýän iň soňkusy, Luka 2:36-38-de, Aşer taýpasyndan bolan pygamber Anna, onuň halkynyň köpüsi köp wagtlap Assiriýalylar tarapyndan ýesirlige äkidilipdi. Ol ýedi ýyllyk nikadan soň dul galypdy we iň azyndan 84, mümkin 105 ýaşyndady (teksti nähili düşündirmelidigine baglylykda), ybadathanada ýaşaýardy we «Hudaýa gije-gündiz agyz beklemek we doga etmek bilen hyzmat edýärdi» (37-nji aýat). Ol hem Şimeýun gürläp gutaran pursatynda geldi, şükür etdi we Malakiniň pygamberliginiň hakyky ýerine ýetirilişinde, Iýerusalimde halas bolmaga garaşýanlaryň ählisine bu Çaga barada gürledi. Ol olaryň ählisi bilen açyk-aýdyň tanyşdy. Rebden gorkýanlar bilen gatnaşmak we Ol barada eşitmekden we gürlemekden lezzet almak nähili gowy!
Netije pikirler
Isanyň dogluşy bilen baglanyşykly ähli bu faktlardan soň, Mukaddes Ýazgylar Ol barada diňe birnäçe zat aýdýar, 30 ýaşynda Öz jemgyýetçilik gullugyna başlaýança. Luka 2:39 bize Ýusuby we Merýemi görkezýär, Rebbiniň kanunyna laýyklykda ähli zatlary ýerine ýetirip, Jelileýadaky Nazaret şäherine gaýdyp gelýärler. Biz Ýusubyň we Merýemiň her ýyl Pasha baýramynda Iýerusalime gidendiklerini okaýarys (41-nji aýat).
Akyldarlaryň sapary Isanyň dogluşyndan soň we olar Betlehemde bir öýde bolanlarynda bolup geçendigi açyk-aýdyňdyr, bu Iýerusalimden gysga aralykdadyr. Müsüre gaçmak yzyndan geldi, we soňra olaryň ýaş Çagasyna bolan howp gutaranda, Matta 2:23-e görä, maşgala Nazarete ýaşamaga gaýdyp geldi. Bu ýerde «Çaga ulaldy we ruhda güýçlendi, akyldarlyk bilen doldy; we Hudaýyň merhemeti Onuň üstündedi» (Luka 2:40).
«Gorkmaň» (Luka 2:10 KJV). Gaýta-gaýta, asman titräp duran günäkärlere gürläninde öz sözlerini gaýtalaýar. Olary gereksiz sözler hökmünde geçirmäň. Garyp çopanlaryň olara nähili haky bardy, siziň we meniň ýok? Olar günäkärdiler, ýöne iman olara bu haky berdi. We perişde şeýle diýdi: «Size … Halasgär doguldy» (11-nji aýat) – kazy ýa-da kanun beriji däl. Hudaýyň merhemeti halasgärlik getirýär (Titus 2:11). Perişdeler halasgärlik barada gürleşdiler. Mukaddes Kitabyň başyndan ahyryna çenli, halasgärlik ýükdir. Şeýle hem Luka 2-de: «We bu size alamat bolar; Siz çaga ýapgyçlaryna dolanan, ahyrda ýatan Çagany taparsyňyz» (12-nji aýat). Bu Mesihe ähli zadyň bahasyna düşdi, we Ogly Atadan beden bolmaga getirdi. Onuň gynançlarynyň hekaýasynyň başlangyjy bu ýerde, ahyrda ýatyr! Onuň günleriniň nähili boljakdygy baradaky hekaýa özüni aýdyp başlady. —J. G. Bellett, Häzirki Şaýatlykdan uýgunlaşdyrylan, 1866
