Ybraýym: «Hudaý özü üçin ýakylýan gurbanlyk üçin guzy üpjün eder, oglum» diýdi. Şeýdip, ikisi bile gitdiler.Barlyk 22:8
Guzy meselesi Hudaýyň Sözündäki iň owadan temalaryň biridir. Ol Mukaddes Ýazgylaryň ähli ýerinde, Barlykdan Ylhama çenli geçýär. Barlyk 4-de, biz Guzynyň görnüşini görýäris, Habil öz sürüsinden ilkinji doglanlary Hudaýa gurban edende. Ol Hudaýyň ata-enesini geýindirmek üçin bigünä gurbanyň ganyny dökendigini we geljek Guzynyň görnüşini görkezip, bigünä gurbany Hudaýa gurban edendigini düşündi. Barlyk 22-de, biz Guzynyň pygamberlik edilendigini göreris. Hudaý özü üçin Guzyny üpjün ederdi, we ol Guzy adamzat üçin adam bolmalydy. Çykyş 12-de, biz öldürilen Guzynyň we Onuň ganynyň ulanylyşynyň owadan suratyny görýäris. Işaýa 53-de, biz Guzynyň şahsyýetini görýäris; Ýahýa 1:29-da, biz Guzynyň kimdigini görýäris; Ylham 5-de, Guzy ulaldylýar; 22:1-de, Guzy şöhratlandyrylýar.
Mukaddes Ýazgylarda Guzyny yzarlap, biz Barlyk 4-de Guzynyň bir adam üçin, Çykyş 12-de bir öý üçin, Lewiler 16-da Guzy bir millet üçin, we Ýahýa 1:29-da ähli dünýä üçin bolandygyny öwrenýäris. Hudaýyň Guzusy hökmünde, Reb Isa mylaýym, günäsiz we kämil gurbanlykdy. 1 Petrus 1:18-20-de biz okaýarys: «bilýärsiňiz, siz ata-babalaryňyzdan miras galan manysyz ýaşaýşyňyzdan altyn ýa-da kümüş ýaly çüýreýän zatlar bilen halas edilmediňiz, eýsem Mesihiň gymmatly gany bilen, ýalňyşsyz we tegmilsiz guzy ýaly. Ol hakykatdan-da dünýäniň düýbi tutulmazdan öň bellenipdi, ýöne şu soňky döwürlerde siziň üçin görkezildi.»
Barlyk 22-ä üns berenimizde, bu taryhy baby görmegiň köp ýollary bar. Biz onuň synagdan geçen imanyň köp praktiki sapaklaryny ýa-da ata we ogul gatnaşygynyň ajaýyp mysalyny öwrenip bileris. Meniň ünsüňizi çekmek isleýän pygamberlik tarapy bar.
Taryhy maglumat
Bu hekaýa birnäçe bap öň Hudaý Ybraýymy ilkinji gezek çagyryp, onuň nesilleriniň asmandaky ýyldyzlar ýaly köp boljakdygyny wada berende başlaýar. Ybraýym Hudaýa ynanýardy, we bu oňa dogrulyk hökmünde hasaplandy. Ybraýym togsan dokuz ýaşyndaka, Reb oňa ähtiň alamatyny berdi we adyny Ybraýymdan (belent Ata) Ybraýym (köpçüligiň Atasy) diýip üýtgetdi. Munuň kynçylygy şeýle boldy, Ybraýymyň bu wagta çenli çagasy ýokdy! Aýaly Sara meseläni öz eline alyp, hyzmatkär gyzy Hagara çaga edinmek üçin beripdi, ýöne bu iman ýoly däldi, ne-de Hudaýyň ýoly däldi! Bap 21-de, biz Hagar bilen ogly Ysmaýylyň wada edilen ogul Yshak doglandan soň kowlandygyny öwrenýäris. Yshagyň dogulmagy Reb Isanyň dogulmagynyň suratydyr, Hagar bilen Ysmaýyl bolsa kanunyň suratydyr.
Bu bapda Hudaýyň Guzusyna üç pygamberlik suraty görkezýär. Ähli görnüşleriň we mysallaryň öz çäkleri bar, ýöne bu bapda gadyr goýulmaly köp zat bar.
Ybraýym Ata
Biziň babymyz Ybraýymyň Hudaý tarapyndan synag edilmegi bilen başlaýar (1-2 aýatlar), «Şol zatlardan soň Hudaý Ybraýymy synag etdi we oňa: «Ybraýym!» diýdi. Ol bolsa: «Ine, men» diýdi. Soňra Ol: «Ogluňy, ýeke-täk ogluň Yshagy, söýýän ogluňy al-da, Moriýa ýurduna git, we ony ol ýerde saňa aýdjak daglarymyň birinde ýakylýan gurbanlyk hökmünde gurban et» diýdi. Adamçylyk nukdaýnazaryndan, bu synag şahsy, maksatly, agyryly we bulaşykdy. Synagyň dowamynda, biz Ybraýymyň berk tabynlygyny we Hudaýa doly ynamyny öwrenýäris. Ýewreýler 11:19-y okanyňyzda, biz Ybraýymyň «Hudaýyň ony (Yshagy) hatda ölülerden hem direltmäge güýjüniň bardygyna ynanandygyny, ondan ony göçme manyda hem alandygyny» öwrenýäris. Synaglar we kynçylyklar durmuşymyzda bize duş gelýär. Ybraýymdan öwrenýän sapagymyz, zatlar bize düşnüksiz bolanda nähili jogap bermelidigimizdir. Ybraýym Süleýmanyň tymsallary 3:5-6-nyň janly suratydyr: «Rebbe ähli ýüregiň bilen bil bagla, we öz düşünjäňe daýanma; ähli ýollaryňda Ony ykrar et, we Ol seniň ýollaryňy dogrular.»
Ybraýym hem Hudaý Atanyň öz söýgüli Ogluny berýän suratydyr. Atanyň Kalgaryda Reb Isanyň berilmeginiň näme aňladýandygynyň şeýle owadan mysalyny başga nireden tapyp bileris? 4-nji aýatda biz okaýarys: «Üçünji gün Ybraýym gözlerini galdyryp, ýeri uzakdan gördi.» Ýer dört gezek agzalýar (22:3, 4, 9, 14). Moriýa «Hudaý tarapyndan öňünden görülen» ýa-da «Hudaý tarapyndan saýlanan» diýmegi aňladýar. Hudaý Ata Kalgary diýilýän ýerde öz söýgüli Ogly üçin ähli zatlaryň öňünden bilýärdi. Üçünji gün bize direlişi ýatladyp biler. Bu bapda üç gezek biz ata bilen oglyň bile gidendigini okaýarys (22:6, 8, 19), bu bize Hudaý Ata bilen Onuň söýgüli Ogly arasyndaky hemişelik gatnaşygy ýatladýar. Şeýle hem, Ybraýym ody we pyçagy ellerine aldy (22:6). Ot synagy we mukaddes hökümi aňladýar, pyçak bolsa ölümi aňladýar.
Hudaýyň Ybraýymdan Yshagy ýakylýan gurbanlyk hökmünde gurban etmegini sorandygyny agzap geçmek gowy bolar. Barlyk kitabynda ähli gurbanlyk ýakylýan gurbanlyklardyr. Ýakylýan gurbanlyk ähli Hudaý üçindir. Ol hoşboý ysly bolmalydy (Lewiler 1, 7). Möhüm zat, biz goçuň tanyşdyrylmagyna çenli orunbasar pikiriň ýokdugydyr. Yshak Oglyň Atanyň ýüregine nämediginiň suratydyr; Ol hoşboý yslydyr! Biz Yshagyň üstüne goýlan agajyň bäş gezek agzalýandygyny okaýarys. Mukaddes Ýazgylarda agaç köplenç erkekligi aňladýar. Bu ýarylan agaç, içine seredip bolýandygyny aňladýardy. Ata bu dünýäde öz söýgüli Oglynyň ahlak kämilçiliklerini gördi we gadyr goýdy.
Yshak Ogul
Yshak Reb Isanyň ogullygynyň suratydyr. Yshagyň aýratyn beýanyna üns beriň: Siziň ogluňyz, siziň ýeke-täk doglan ogluňyz Yshak (gülki ýa-da şatlyk diýmegi aňladýar), söýýän ogluňyz. Bu Mukaddes Kitapda söýginiň ilkinji agzalmagydyr. Ol atanyň söýgüsiniň ogly bilen möhüm derejede baglanyşyklydyr! Biz Yshagyň Ybraýymyň ýeke-täk ogly bolandygyny görýäris. Ysmaýyl hem Ybraýymyň oglydy, ýöne Yshak gymmatlydy, wada edilen ogul, Ybraýymyň söýgüsiniň ogly bolandygy üçin. Bu bize Ýahýanyň hoş habarynda Atanyň Oglyna bolan söýgüsiniň ýedi gezek agzalýandygyny ýatladýar (Ýahýa 3:35, 5:20, 10:17, 15:9, 17:23, 24, 26).
Yshak hem Halasgäriň gurbanlygyndakysuratydyr. Ybraýym Yshagy Hudaýyň aýdan ýerinde gurbanlyk sütünine goýdy. Bu ýer bize Luka 23:33-de okan zatlarymyzy ýatladýar: «Kalgary diýilýän ýere gelenlerinde, ony ol ýerde haça çüýlediler.» Moriýa dagy Kalgarynyň ýerleşjek şol dag gerşiniň ugrundady. Yshak ýere giden ýaly, Reb hem Kalgary diýilýän ýere gidip, öz janyny Hudaýa hoşboý ysly gurbanlyk hökmünde berdi!
Yshak bize Reb Isanyň hyzmatkärligini hem ýatladýar. Yshak kiçijik oglanjyk däldi; ol, ähtimal, ýigrimi ýaşlaryndaky ýaş ýigitdi. Ol Ybraýymy aňsatlyk bilen ýeňip bilerdi. Ýöne biz onuň tabynkarbolandygyny, hatda hyzmatkär hökmünde agaç göterip, soňra özüni baglatmaga we gurbanlyk sütünine goýmaga rugsat berendigini görýäris. Bu bize Reb Isany, Atanyň islegine tabyn bolan kämil hyzmatkäri, ölüme çenli, hatda Haçdaky ölüme çenli tabyn bolandygyny ýatladýar. «Ol ýüzüni Iýerusalime gitmek üçin berk goýdy» we «Meniň islegim däl, Seniňki bolsun!» diýerdi. 9-njy aýatda biz okaýarys: «Soňra olar Hudaýyň oňa aýdan ýerine geldiler. Ybraýym ol ýerde gurbanlyk sütünini gurdy we agajy tertibe saldy; we ol ogly Yshagy baglady we ony agajyň üstündäki gurbanlyk sütünine goýdy.» Barlykda bu wagta çenli, gurbanlyk sütünine goýulmazdan öň gurbanlyk öldürilýärdi, ýöne Yshak diri ýagdaýda gurbanlyk sütünine goýuldy. Bu bize Reb Isanyň janyny hiç kimiň almandygyny ýatladýar. Onuň janyny bermäge we ony täzeden almaga güýji bardy! Ol biziň üçin janyny berdi!
Biz käwagt aýdym aýdýarys: «Söýgi Seni gurbanlyk sütünine baglady, Atanyň söýgüsi we Seniňki, biziň üçin, eý deňsiz-taýsyz Gurban, Seniň bilen şöhle saçmak üçin. Baýlygyňy tabşyrdyň, özüňi erkin berdiň, Seniň durmuşyň çäksiz merhemetde, Seniň bilen ýaşamak üçin.»
Zeburlar 118:27-de biz okaýarys: «gurbanlygy ýüpler bilen gurbanlyk sütüniniň şahlaryna bagla.» Biziň Rebimiz Atanyň altyn söýgi ýüpleri we adama bolan kümüş söýgi ýüpleri bilen baglandy!
Goç – Orunbasar
7-nji aýatda Yshak: «Ýakylýan gurbanlyk üçin guzy nirede?» diýip soraýar. Bu Mukaddes Kitapda «guzy» sözüni ilkinji gezek okaýan ýerimizdir! Biz Ybraýymyň ýüregine bu soragyň nähili aralaşandygyny diňe göz öňüne getirip bileris, ol bolsa: «Oglum, Hudaý özü üçin ýakylýan gurbanlyk üçin Guzyny üpjün eder» diýip jogap berdi. Yshak soragy sorardy, we Ýahýa Baptist ýyllar soň oňa jogap berip, şeýle yglan ederdi: «Ine! Dünýäniň günäsini aýyrýan Hudaýyň Guzusy!»
Ybraýym Yshagy gurbanlyk sütünine goýanda, pyçagy galdyryp, söýgüli ogluna sançmakçy bolanda, Rebiň Perişdesi oňa asmandan seslenip: «Ybraýym, Ybraýym!» diýdi. Ol bolsa: «Ine, men» diýdi. Ol bolsa: «Oglanjyga el goýma, ýa-da oňa hiç zat etme; sebäbi indi men seniň Hudaýdan gorkýandygyňy bilýärin, çünki sen öz ogluňy, ýeke-täk ogluňy Menden saklamadyň.» Ybraýym gözlerini galdyrdy, «onuň arkasynda şahlaryndan tikenlige çolaşan bir goç bardy. Şeýdip, Ybraýym goçy aldy we ony oglunyň ýerine ýakylýan gurbanlyk hökmünde gurban etdi. Ybraýym ol ýeriň adyny Reb-Üpjün-Eder diýip atlandyrdy; şu güne çenli aýdylýan ýaly: «Rebiň dagynda üpjün ediler.» Yshak üçin bir orunbasar bardy, güýji bilen tikenlerde çolaşypdy. Bu bize Onuň kämil söýgüsiniň we tabynlygynyň güýjünde, Reb Isanyň günäni, ölümi we gabyry ýeňendigini ýatladýar! Ol biziň orunbasarymyzdy! Ýakylýan gurbanlyk Atanyň şöhraty üçindir, we orunbasar goç biziň halas bolmagymyzy aňladýar (1 Petrus 1:18-19, 3:18).
5-nji aýatyň bu ýakylýan gurbanlygy ybadat bilen baglanyşdyrandygyny görmek gyzykly, bu Mukaddes Ýazgylarda «ybadat» sözüni ilkinji gezek okaýan ýerimizdir. Ybraýym goçy ýakylýan gurbanlyk hökmünde gurban edende hiç hili söz aýdylmady! Ybadat ýakylýan gurbanlyk baradady, Ybraýym ýa-da Yshak barada däl. Biziň ybadatymyz biziň baramyzda däl. Ol Ogul barada bolmalydyr. Biz Ogly gizlinlikde ybadat edenimizde, ony köpçülikde öwmek üçin taýýar bolarys!
Soňra biz okaýarys: «Men özüm bilen kasam etdim, diýýär Reb, sen bu zady edeniň üçin, we ogluňy, ýeke-täk ogluňy Menden saklamadyň, men seni bereketlärin, we nesilleriňi asmandaky ýyldyzlar ýaly we deňiz kenaryndaky çäge ýaly köpelderin; we nesilleriň duşmanlarynyň derwezesine eýe bolar. Seniň tohumyňda ýer ýüzündäki ähli milletler bereketlener, sebäbi sen Meniň sesime tabyn bolduň.» Bu ýerde biz ilkinji gezek «tabyn boldy» sözüniň Mukaddes Ýazgylarda agzalýandygyny görýäris. Hudaý tarapyndan üpjün edilen Guzy barada gürleýän bu owadan bapda, biz söýgini, ybadaty, guzyny we tabynlygy ilkinji gezek agzalýandygyny görýäris. Bu dördüsi hem Hudaýyň Guzusy bilen baglanyşyklydyr.
Iň soňunda, biz Guzynyň Gelini bilen baglanyşygyny görmek isleýäris. Yshak Ybraýyma yzyna berlensoň (direlişiň suraty), Yshagyň aýaly Rebeka 23-nji aýatda ilkinji gezek agzalýar. Soňra 24-nji bapda, onuň oňa nähili getirilendigini öwrenýäris. Bu bize Ybadathananyň Guzynyň aýalydygyny ýatladýar. Hudaýyň özü üçin ýakylýan gurbanlyk üçin Guzyny üpjün edendigi sebäpli, biziň aralaşan ýakyn gatnaşygymyzy ýatlatmak täsirli.
