Onuň dogluşy pespäl bolup, uzakdaky haçyň kölegesinde we ölüm bilen duşuşykda bolup, Ata-babalarynyň mirasynyň garaşylýan zatlaryny we ykbalyny ýerine ýetirdi we Hudaýyň bir gün doly ýerine ýetirjek wadalaryny tassyklady.
Belki, başga hiç haçan maşgala baradaky pikirlerimizi Roždestwo möwsümindäki ýaly köp etmeýäris. Täze doglan çaga baýramçylyklara täze ruhy joşgun we wada berende, bu bize has gymmatly bolýar. Çaganyň geljeginiň mümkinçilikleri barada oýlanýarkak, biz onuň gelip çykan nesil daragtynyň ähmiýetine hem çekilýäris we özümize şeýle sorag berýäris: «Taryhymyzyň ýagtylygynda onuň mirasymyza goşjak goşandy näme bolar?» Şeýle pikirler Matta şägirdi Isa pygamberiň durmuşy baradaky hekaýasyny ýazyp başlanda hem bardy.
Isa pygamberiň nesil daragty
«Dawudyň ogly, Ybraýymyň ogly Isa Mesih nesil daragtynyň kitaby. Ybraýym Yshagy dogurdy; Yshak Ýakuby dogurdy; Ýakup Ýahudany we onuň doganlaryny dogurdy; Ýahuda Faresi we Zerahy Tamardan dogurdy; Fares Hezrony dogurdy; Hezron Ramy dogurdy; Ram Amminadaby dogurdy; Amminadab Nahşony dogurdy; Nahşon Salmony dogurdy; Salmon Boazy Rahabdan dogurdy; Boaz Obedi Rutdan dogurdy; Obed Ýesseýi dogurdy; Ýesseý patyşa Dawudy dogurdy; patyşa Dawut Süleýmany Uriýanyň aýalyndan dogurdy; Süleýman Rehoboamy dogurdy; Rehoboam Abijany dogurdy; Abija Asany dogurdy; Asa Ýehoşafaty dogurdy; Ýehoşafat Ýehoramy dogurdy; Ýehoram Uzziany dogurdy; Uzzia Ýotamy dogurdy; Ýotam Ahazy dogurdy; Ahaz Hezekiýany dogurdy; Hezekiýa Manassehi dogurdy; Manasseh Amony dogurdy; Amon Ýoşiýany dogurdy; Ýoşia Ýehoniýany we onuň doganlaryny Babilona sürgün edilende dogurdy: we olar Babilondan getirilenden soň, Ýehoniýa Salatiýeli dogurdy; Salatiýel Zerubbabeli dogurdy; Zerubbabel Abiudy dogurdy; Abiud Eliakimi dogurdy; Eliakim Azory dogurdy; Azor Sadoky dogurdy; Sadok Ahimi dogurdy; Ahim Eliudy dogurdy; Eliud Eleazary dogurdy; Eleazar Mattany dogurdy; Mattan Ýakuby dogurdy; Ýakup Merýemiň adamsy Ýusuby dogurdy, ondan Isa doguldy, ol Mesih diýlip atlandyrylýar ... Indi Isa Mesihiň dogluşy şeýle boldy: Onuň ejesi Merýem Ýusuba durmuşa çykmaga wada berilende, olar bile bolmanka, ol Mukaddes Ruhdan göwreli tapyldy.» Matta 1:1-18 KJV
Mukaddes Ýazgylardaky «dogurdy» we «doguldy» diýen uzyn sanawlary ýeňil-ýelpaý geçmek, ýa-da olary bütinleý atlamak, olarda ähmiýetli zatlardan has köp adaty zatlary tapmak synaglydyr. We olar Ýunusyň hekaýasyndaky uly balyk ýaly biziň hyýalymyzy oýandyrmasa-da, ýa-da Daniýeliň hekaýasyndaky ýolbarslaryň gazaby bilen gürlemese-de, olar Hudaýdan ylham alandyr. Şonuň üçin biz özümize şeýle sorag bermelidiris: «Hudaý bu aýatlarda bize näme açmak isleýär?» Bütin Mukaddes Ýazgylarda many we maksat bar, çünki «bütin Mukaddes Ýazgylar Hudaýdan ylham alandyr we peýdalydyr» (2 Timoteos 3:16 NIV).
Mesihiň pygamberligi
Wagt takmynan b.e. öň 5-nji ýyl bolup, ol Hudaý tarapyndan wada berlen Mesihiň garaşylmagy bilen doly bolupdy, çünki Daniýeliň wagtynyň 69 hepdäsi gutarmak üzredidi:
Bil we düşün: Iýerusalimi dikeltmek we gurmak baradaky perman çykarylandan tä Mesih, hökümdar gelýänçä, ýedi «ýedi» we altmyş iki «ýedi» bolar (Daniýel 9:25).
Ýedi hepde bilen 62 hepde 69 ýyl hepdäni (her biri 360 gün) emele getirýär, bu bolsa Artakserksiň permanyndan 483 ýyla deňdir. Ýyl b.e. öň 445-nji ýyldy.
Patyşa Artakserksiň 20-nji ýylynyň Nisan aýynda ... patyşa maňa: «Näme isleýärsiň?» diýdi ... Men patyşa jogap berdim: «Eger patyşa razy bolsa, meni Ýahudadaky atalarymyň jaýlanan şäherine iberip, ony täzeden gurmaga rugsat bersin.» ... We Hudaýymyň merhemetli eli meniň üstümde bolany üçin, patyşa meniň haýyşlarymy kabul etdi (Nehemiýa 2:1,4,8).
Mesih Daniýeliň pygamberligine we Nehemiýanyň resminamasyna esaslanyp, öz halkyny Rim basybalyşyndan we agalygyndan halas etmek üçin islendik wagt gelmeli diýlip garaşylýardy. Matta Isa pygamberiň nesil daragtynyň kökleriniň baý mirasyny göz öňüne getirdi we onda Isa pygamberiň öňünden bellenen ykbalyny we ykbalyny gördi, bu bolsa halkyň garaşýan zadyna hiç hili meňzemeýärdi.
Nesil daragty jikme-jik
Mattanyň Hoş Habary Täze Ähti dört grek sözi bilen açýar, olar sözme-söz «Isa Mesihiň döreýiş kitaby» diýmekdir. Olar Barlyk 2:4-däki ýaradylyş hekaýasynda ulanylan şol bir sözler bolup, Ony iň uly pygamberleri Musa pygamberiň birinji kitabynda ýazylan ýewreý taryhy bilen baglanyşdyrýar. Bu ýewreý taryhy baglanyşyk Mattanyň Isa pygamberi «Dawudyň ogly, Ybraýymyň ogly» diýip gös-göni agzap geçmegi bilen güýçlendirilýär, bu bolsa bize Köne Ähtiň bu beýik şahsyýetleri bilen baglanyşykly beýik hekaýalary ýatladýar. Dawut olaryň iň beýik, iň söýgüli patyşasydy. Isa «Ýewreýleriň Patyşasy» (Matta 2:2) bolup doguldy, tikenli täç geýmäge ykbal edildi. Ybraýym olaryň milletiniň atasy boldy, oňa Hudaýyň Özü tarapyndan milletiniň wadalary berildi, we ol Hudaýa bolan imany ýeke-täk mirasdüşeri Yshagy gurban etmäge bolan çekinjesinden güýçli bolan adamdy. Bu wadalaryň ýerine ýetirilmegi umydy häzir Isa pygamberiň ikinji gelişinde ýatyr, we Ol Golgotada Hudaýyň Guzusy hökmünde Yshagyň (we biziň) ýerine kämil gurban boldy. Matta Yshagyň ogly Ýakuby agzap geçýär, onuň adyny Hudaý Ysraýyl diýip üýtgetdi. Ol milletiň ady bilen atlandyrylýar, we olary Müsüre alyp gitdi, ol ýerden Musa pygamber bir gün Hudaýyň güýji bilen we şöhraty üçin olary çykarardy. Isa pygamber bir gün bizi günäkär tebigatymyzdan çykaryp, Ýubileý ýylynda Öz patyşalygyna alyp gider we Öz şöhratyny paýlaşar. We bularyň hemmesi Mattanyň tekstiniň ilkinji iki aýatynda ýada salynýar!
Pygamberlik wadalary
Matta 1-iň indiki 16 aýatyndaky Köne Ähtiň gahrymanlarynyň sanawy olaryň hekaýalarynyň ýatlamalary bilen doly – bularyň hemmesi bu Çaga bilen baglanyşykly, ol häzir Betlehemde bir ahyrda ýatyr. Biz bu ýewreý ýatlama ýolundan ýöräp barýarkak, bu Çaganyň mirasynyň agramyny duýup başlaýarys we Onuň «Mesih» (Matta 16:16) hökmünde ähmiýetiniň bir yşaratyny alýarys, bu bolsa «Mesih edilen» diýmekdir. Olaryň pikirinde, Hudaýyň Ybraýyma we Ysraýyl milletine beren wadalary ýerine ýetirilmek üzredidi. Birinjiden, olar beýik millet bolardylar:
Men seni beýik millet ederin we saňa pata bererin (Barlyk 12:2).
Ikinjiden, olar ýeri ebedi eýelärdiler:
Bütin Kengan ýerini, häzir sen ýat ýerli bolan ýeri, saňa we senden soňky nesilleriňe ebedi miras hökmünde bererin (Barlyk 17:8).
Üçünjiden, olar Hudaý bilen Öz halky hökmünde aýratyn gatnaşykda bolardylar:
Men Öz ähtimi seniň we senden soňky nesilleriň bilen geljekki nesiller üçin ebedi äht hökmünde berkarar ederin, seniň Hudaýyň we senden soňky nesilleriň Hudaýy bolaryn (Barlyk 17:7).
Bu wadalaryň Mesih tarapyndan haça çüýlenmezden öň ýerine ýetirilmezligi umytsyzlyga sebäp bolmaly däl, eýsem Onuň gaýdyp gelmegine umyt bolmalydyr.
Kanuny ýa-da pygamberleri ýatyrmaga geldim diýip pikir etmäň: Men olary ýatyrmaga däl, eýsem ýerine ýetirmäge geldim (Matta 5:17).
Soňunda bir üýtgeşiklik
Isa pygamberiň ata-babalarynyň bu uzyn sanawy, emma, bir üýtgeşiklik bilen gutarýar: «Ýakup Merýemiň adamsy Ýusuby dogurdy, ondan Isa doguldy» (Matta 1:16). Näme üçin adaty we garaşylýan «... we Ýakup Ýusuby dogurdy, ol Isany dogurdy» däl? Bu Hudaýyň ýalňyşsyz Sözüniň ajaýyp takyklygyny görkezýän kiçijik jikme-jiklerden biridir. Matta bizi Mesih dogluşynda täze bir açyşa taýýarlaýar, ony 18-nji aýatda has doly düşündirýär – Ýusup hakykatdan-da Isa pygamberiň tebigy atasy däl, eýsem diňe Onuň ogullyga alan atasy:
Onuň ejesi Merýem Ýusuba durmuşa çykmaga wada berilipdi, ýöne olar bile bolmanka, ol Mukaddes Ruhdan göwreli tapyldy (Matta 1:18 NIV).
Matta biziň gözümiziň öňünde bu Isa pygamberiň, hakykatdan-da, Dawudyň mirasçysy bolup, gyzdan doglandygyny – hakyky adam, ýöne şeýle hem «Immanuel,» ýagny «Hudaý biziň bilen» diýmekdigini görkezýär.
Indi diňläň, eý Dawudyň öýi! ... Şonuň üçin Reb Özüňiz size bir alamat berer: Gyz göwreli bolar we bir ogul dogurar, we oňa Immanuel diýip at berer (Işaýa 7:13-14).
Işaýa soňra yglan edýär,
Ol Dawudyň tagtynda we Öz patyşalygynda höküm sürer, ony şol wagtdan başlap we ebedi adalat we dogrulyk bilen berkarar eder we goldar (Işaýa 9:7).
Isa Ýesseýiň «kökünden» çykan «Şaha» (Matta 1:6) bolup, «miwe berer» (Işaýa 11:1). Bu şatlyk, umyt we baýramçylyk möwsümidir, çünki Ýeremiýa Ol barada wada berýär,
«Günler gelýär,» diýip Reb yglan edýär, «men Dawuda dogry bir Şaha, akylly höküm sürjek we ýurtda adalatly we dogry işleri etjek Patyşa ýetişdirerin. Onuň günlerinde Ýahuda halas ediler we Ysraýyl howpsuzlykda ýaşar. Onuň ady şeýle atlandyrylar: Reb Biziň Dogrulygymyz» (Ýeremiýa 23:5-6).
Mattanyň ýewreý nesil daragtynyň kämildigini yglan eden bu Täze Doglan Çaga, diňe bir Hudaýyň wadalarynyň bir gün ýerine ýetiriljek serişdesi bolmaga däl, eýsem Mukaddes Ýazgylaryň öňünden aýdan we Hudaýyň ýakyn wagtda «Patyşa» we «Reb» hökmünde mesih etjek şahsyýetidir. Onuň adynda hem baý taryh, çuň many we uly ähmiýet bar.
Ol bir Ogul dogurar, we sen Oňa ISA diýip at bermelisiň, çünki Ol Öz halkyny günälerinden halas eder (Matta 1:21).
Isa pygamberiň ady
Iesous (Isa) grek dilinde ýewreýçe Ýehoşua diýmekdir, ol Ýoşua (Ýeşua) diýlip gysgaldylyp, soňra Ýeşua (Isa) diýlip ösdi. Ýoşua we Ýeşua birinji asyrda giňden ýaýran atlar bolup, olaryň meňzeşligi we umumy gelip çykyşy Isa pygamberiň gelmeginiň başga bir maksadyny açmaga yşarat edýär – Öz halkyny Hudaýyň wada beren Patyşalygyna getirmek, Ýeşua Hudaýyň halkyny Öz wada beren ýurduna – «süýt we bal akýan» ýere (Sanlar 13:27) getiren ýaly.
Ýoşua (Ýeşua) we Ýeşua (Isa) atlaryny has jikme-jik derňesek, biz Isa pygamberiň gelmeginiň iň soňky maksadyny açmak üçin birleşen iki aýratyn sözi görýäris. Ýeho, Ýo we Ýe Hudaýyň ady bolan ÝHWH-iň gysgaldylan görnüşleridir, ol şeýle mukaddesdi welin, hiç bir dindar ýewreý ony sesli aýtmazdy. Ýewreýçe Şua ýa-da grekçe Sous «kömek üçin gygyrmak» diýmekdir, bu bolsa ýewreýçe Ýaşa diýen işlik bilen meňzeş sesli söz bolup, «halas etmek» diýmekdir. Bu söz assosiasiýasy Mattanyň Isa pygamberiň näme üçin şeýle atlandyrylandygyny açanda ýitirilmeýär:
Sen Oňa Isa diýip at bermelisiň, çünki Ol Öz halkyny günälerinden halas eder (Matta 1:21).
Durup oýlanalyň
Bu işli baýramçylyk möwsüminde «Roždestwonyň hakyky manysy» barada oýlanmak üçin durup, belki, Matta 1:1-21-i täzeden okamalydyrys. Mukaddes Ýazgylar bize Onuň gelip çykan nesil daragtynyň ähmiýetini ýatladyp, Onuň dogluşyny öňünden aýdan pygamberlikler barada habar bersin. Bu açyşlaryň ululygy bizi «Ýewreýleriň Patyşasy bolup doglan Şahsyýete» haýran galmak, söýgi, minnetdarlyk we sežde etmek üçin dyza çökdürsin.
Her gezek Roždestwo agajyny göremizde, aýdym diňlänimizde ýa-da sowgat sarganymyzda, ahyrdaky çaga seredip, «dünýäniň günäsini aýyrýan Hudaýyň Guzusyny» (Ýahýa 1:29) görüp bileris. Diňe şonda biz ýerdäki durmuşymyzyň şertlerine garamazdan – we diňe Isa Mesihe şükürler bolsun – bu umytly we Şatlykly Roždestwo bolany üçin şatlanarys, we Ol biziň iň gymmatly sowgadymyzdyr.
