Imany düşündirmek: Ýewreýler 11, Ybraýym, Musa pygamberden sapaklar

Ýewreýler 11-den sapaklar

Ýewreýler 11:1-de şeýle diýilýär: «Indi iman umyt edilen zatlaryň mazmuny, görünmeýän zatlaryň subutnamasydyr» (NKJV). Bu ajaýyp babyň ilkinji aýaty imanyň iki möhüm aýratynlygyny suratlandyrýar. Ol käbirleriň aýdyşy ýaly, imanyň nämedigini kesgitlemeýär, eýsem imanyň näme edýändigini we nädip işleýändigini jemleýär.

Iman, hakykatda uzakda bolan zatlary, mysal üçin «umyt edilen zatlary» (1-nji aýat) bize ýakynlaşdyrýan teleskop ýalydyr. Beýleki tarapdan, imany rentgen apparatyna ýa-da ýönekeý göz bilen görüp bilmeýän zatlaryň ajaýyp çylşyrymlylygyny açýan beýleki häzirki zaman enjamlaryna meňzedip bileris. Iman arkaly zatlary görmek, bizi uzakdaky meseleler, mysal üçin geljekki dünýä barada ynanýar we ynam döredýär. Ol şeýle hem, Ybraýymyňky ýaly, entek görünmeýän zatlar barada içki ynam berýär. Iman ony Haldeýleriň Uryndan – öz döwrüniň iň ösen medeniýetinden – butlaryny yzynda galdyryp gitmäge taýýarlady (Ýeşuwa 24:2-3). Ybraýym iman edenleriň atasy boldy (Rimliler 4:16), çünki Hudaý onda ähli iman edenler, hatda ondan öň ýaşanlar üçin hem ýörelgeleri ösdürdi (Ýewreýler 11:2).

Aşakdaky birnäçe aýat «Imanyň dört esasy» diýip atlandyryp biljek zatlarymyzy beýan edýär, olary biz iman arkaly düşüneris:

• Ýewreýler 11:3 – Älemiň ýaradylmagy (Gelip çykyş 1–2), köp Mukaddes Ýazgylarda tassyklanýar.
• Ýewreýler 11:4 – Adam ata we How enäniň ýykylmagy sebäpli gurbanyň zerurlygy (Gelip çykyş 3; Rimliler 5:12).
• Ýewreýler 11:5 – Enohyň Hudaýa ýarap ýaşan günäkär dünýäden göge alnyp gidilmegi (Gelip çykyş 6:5; 1 Selanikliler 4:13-18).
• Ýewreýler 11:7 – Nuhuň Hudaýyň suw joşguny bilen höküm etjek dünýäsini ýazgarmagy, ol özüni we maşgalasyny Hudaýyň olary ýerleşdirjek täze dünýäsine taýýarlady. Şol hökümiň yzysüre, Nuhuň gurbany (Gelip çykyş 8:20-22) Hudaýyň täze dünýäni we ähli ynsan neslini patalamagy üçin zerur bolan ahlak binýadyny goýdy (9:1).

Hudaýa iman

Käwagtlar adamlar özlerine uly ynam edýärler, ýöne Ýewreýler 11 Hudaýa iman barada gürleýär. Şeýle iman şular bilen baglanyşyklydyr:

• Hakyky Hudaý.
• Özüň ýerine başga bir Adam.
• Başga bir dünýä – Hudaýyň dünýäsi.

6-njy aýatda şeýle diýilýär: «Emma imansyz Oňa ýaramak mümkin däl, çünki Hudaýa gelýän adam Onuň bardygyna we Onuň Oňa yhlas bilen gözleýänleri sylaglaýandygyna ynanmalydyr.» Bu, Hudaýa ýarap iman bilen ýöremek barada bir goşmaça beýanatdyr, Ol Enohy höküm etjek dünýäsinden alyp, ölmän Öz ýanyna getirmek bilen sylaglady. 7-nji aýat Nuhuň imanyny we hereketlerini, garşylyklara we masgaralamalara garamazdan, özüni we maşgalasyny gämi üçin taýýarlan 120 ýylyny suratlandyrýar. On nesil soň (Gelip çykyş 11-e serediň), Ybraýym ýaşaýan ýerini terk etdi, çünki iman arkaly Hudaý oňa: «Ýurduňdan, maşgalaňdan we ataň öýünden, saňa görkezjek ýerime git» (12:1) diýende, Oňa boýun egdi. Takmynan 400 ýyl soň, ýene-de iman arkaly we Hudaýyň görkezmelerine eýerip, Musa Ysraýyly Müsürden çykaryp, Wada edilen ýere alyp gitdi. Iman zatlary Hudaýyň görşi ýaly – Onuň nukdaýnazaryndan – görmäge kömek edýär we bizi şoňa laýyk hereket etmäge güýçlendirýär. Diňe iman arkaly biz Hudaýa ýarap bileris.

Iman Hudaýa bil baglaýar

Ýewreýleriň ýazyjysy imanyň näme edýändigi baradaky beýanatyna esaslanyp, «Imanyň dört esasy» -ny gözden geçirdi. Iman Hudaýa bil baglaýar, Ol mümkin däl ýaly görünýän zatlary – «umyt edilen zatlary» (Ýewreýler 11:1) hakyky edýär.

Rimliler 4:17-21-de Pawlus resul Ybraýymyň ynsan nukdaýnazaryndan mümkin däl zatlar barada nähili imany bardygyny jemledi:

• Ybraýym hakyky Hudaýa, ölüleri direldýän – «ölülere jan berýän» – we bolmadyk zatlary bar ýaly çagyrýan Zada ynanýardy (17-nji aýat).
• Patriarh, Hudaýyň Gelip çykyş 15-de aýdyşy ýaly, köp milletleriň atasy bolmak üçin umytsyz umyt edýärdi (şol baby okaň), hatda bu birnäçe sebäplere görä mümkin däl ýaly görünse-de.
• Hudaýyň wadasynyň mümkin dälligi görünse-de, Ybraýym iman babatda gowşak däldi, eýsem Hudaýyň aýdanlaryna ynanmagy dowam etdi, ol we Sara ogul taparlar we ol mirasçy we köp nesilleriň atasy, Mesihe çenli boljak nesilleriň atasy bolar (Matta 1-e serediň).

Sara durmuşynda hemişe çagasynyň bolmadyk. Hudaý öz öňki wadasyny tassyklasa-da, ol adaty çaga dogurmak ýaşyndan geçipdi. Bu meselelerden başga-da, onuň adamsy ogul dogurmak üçin gaty garry bolupdy. Onuň Gelip çykyş 25:1-4-däki ogullary başga bir nikadan bolup, Sara ýa-da Hajaradan däldi. Ynsan nukdaýnazaryndan çaga edinmekleri mümkin däl ýagdaýlara garamazdan, Ybraýym we Sara Hudaýyň wadasyna iman edip, gatnaşyklaryny dowam etdiler. Öz wagtynda Hudaý uly gudrat görkezdi. Yshak – «gülki» diýmegi aňladýan at – doglanda adamlar güldüler we gudrat Hudaýa şöhrat getirdi.

• Ybraýymyň imany Hudaý tarapyndan goldandy, şonuň üçin ol imansyzlykda ikirjiňlenmedi we şübhelenmedi (Rimliler 4:20). Bular her bir iman edeniň göz öňünde tutmaly we durmuşa geçirmeli möhüm meseleleridir.
• Rimliler 4:20-de şeýle hem onuň «iman babatda güýçlüdigi» (KJV) aýdylýar. Bu Hudaýyň Ybraýymyň imanyny güýçlendirendigini we Hudaýyň işiniň Ybraýymyň iman bilen jogaby bilen gabat gelendigini görkezýär. Bu kontekstde, Ýewreýler 11-de okamak gyzyklydyr: «Iman arkaly Sara özüniň çaga dogurmak güýjüni aldy, hatda ýaşyndan geçende-de, çünki ol wada beren Zady sadyk hasaplady» (11-nji aýat ESV). Netije möhümdir: «Şonuň üçin bir adamdan, we ol öli ýaly bolan adamdan, gökdäki ýyldyzlar ýaly köp we deňiz kenaryndaky san-sajaksyz çäge däneleri ýaly köp nesiller doguldy» (12-nji aýat). Şeýle ajaýyp netijeler Hudaýyň şöhraty üçin, köp açyk mümkin dälliklere garamazdan!
• Ybraýym diňe bir iman babatda güýçli bolman, eýsem «Hudaýa şöhrat berdi» (Rimliler 4:20). Bu möhüm meseledir. Biz käbir ýagdaýlarda diňe Hudaýyň kömek berip ýa-da çözgüt tapyp biljekdigini bilip bileris, ýöne soňra Ol biziň haýyşlarymyza jogap berenden soň Oňa sagbolsun aýtmagy ýa-da Oňa şöhrat bermegi unudýarys. Ybraýym, iman edenleriň atasy, Hudaýa şöhrat bermegi ýa-da sagbolsun aýtmagy unutman.
• Resul Ybraýymyň Hudaýyň wada beren zadyny «hem edip biljekdigine» (21-nji aýat) doly ynanandygyny jemledi. Käwagtlar iň gowy niýetler bilen hem, biz wada beren zadymyzy edip bilmezligimiz mümkin. Hudaý bilen beýle däl! Ol diňe bir sadyk we islegli bolman, eýsem ýerine ýetirmäge ukyplydyr. Şonuň üçin iman Hudaýa bil baglaýar.

Ýewreýler 11:3-7-däki «Imanyň dört esasy» -ndan soň, Ybraýymyň imanyna üns berdik, ol «umyt edilen zatlary» hakykat etdi. Biz Saranyň Ybraýym bilen bir pikirde bolandygyny we Hudaýyň nähili ajaýyp gudrat görkezendigini gördük. Ýewreýler 11:8-22 Ybraýymyň imany we onuň Sara we olaryň nesillerine, esasanam Yshak, Ýakup we Ýusup ýaly täsirleri barada has köp jikme-jiklikleri suratlandyrýar. Bu aýatlar bize häzirki döwür üçin möhüm sapaklar berýär. Bu babatda, men size öý işi bermek isleýärin, ýagny Gelip çykyş kitabynda Ybraýymyň dört gurbanlyk sypasyny, Yshagyň dört guýusyny, Ýakubyň dört sütünini we Ýusubyň dört eşigini öwrenmek. Siziň tagallalaryňyz Hudaýyň merhemetinde sylaglanar.

Görünmeýän zatlara ynam

Ýewreýler 11:1-iň başlangyç beýanaty «umyt edilen zatlar» barada gürleýär, biz ony birneme göz öňünde tutduk. Şol aýatyň ikinji bölegi «görünmeýän zatlar» barada gürleýär, ol «görünmeýän zatlara ynam» (jnd) ýa-da «görünmeýän zatlaryň subutnamasy» (KJV) bolsun. Biz bilinen zatlary iki ýol bilen tapawutlandyryp bileris:

• Obýektiw ýol – Hudaýyň Ybraýyma görkezen zady we ol oňa iman bilen jogap berdi.
• Musa pygamberde görkezilen käbir meseleleriň subýektiw täsiri.

Elbetde, biz subýektiw tarapy obýektiw tarapdan aýyrmaly däl, çünki ikisi hem bilelikde bolmaly we bilelikde saklanmalydyr. Men teklip edýän tapawut, Musa pygamberde imanyň döreden içki ynamyna üns berilýär, patriarhlarda bolsa imanyň umydyna üns berilýär. Ybraýym we onuň nesilleri Hudaýyň wadalarynyň geljekde ýerine ýetirilmegine garaşýardylar, Musa pygamber bolsa özüne we halkyna wadalaryny ýerine ýetirmek üçin işleýän Zada ýokary seredýärdi.

Musa pygamberiň imany, iň bolmanda belli bir derejede, ene-atasynyň imanyndan gelip çykdy (23-nji aýat). Belli bir ýaşa ýetende, Musa pygamber öz imany sebäpli boýun egmek bilen hereket edip bildi (24-26-njy aýatlar). Ene-atasynyň imanlarynyň oňa nähili täsir edendigini görmek gaty ýakymly, olar Hudaýyň oglanlary üçin bir meýilnamasy bardygyny bilenden soň. Elbetde, Hudaýyň doglan her bir çaga üçin bir meýilnamasy bar.

Zatlary Hudaýyň nukdaýnazaryndan görüp, olar öz çagalaryny «Hudaýyň gözünde owadan» (Resullaryň Işleri 7:20 ESV) hökmünde gördüler. Hakykatdanam, Hudaý olarda we Musa pygamberde, şeýle hem olaryň iki uly çagasynda işledi. Bu ýaş ene-atalar üçin, çagalary bolmak, olara öwretmek we olaryň daş-töweregindäki ähli basyşlara we negatiw täsirlere garamazdan, olary ruhlandyrmak üçin Rebbe ynanmak üçin uly ruhlandyrma. Reb bize – çagalara, ýaşlara, ene-atalara, atalara, doganlara, uýalara, iman doganlara – kömek etsin, çünki ählimiz bu zatlarda paý alyp bileris!

Musa pygamberiň ene-atasynyň, belki-de esasanam ejesiniň imanynyň ynamy, olara Hudaýyň oglanlary üçin bir meýilnamasy bardygyny düşündirdi (20-21-nji aýatlar; Ýewreýler 11:23). Bu zatlary gaýtalamak zerurdyr, çünki olar Musa pygamberiň durmuşyna şeýle bir täsir etdi welin, onuň imany Faraonyň gyzy onuň terbiýesini öz üstüne alanda hem saklandy. Ol ony öz ogly edip aldy we ony özüne isleýärdi (Resullaryň Işleri 7:21). Ähtimallyk bilen, onuň meýilnamasy Musa pygamberiň öz kiçi dogany bilen bäsleşip, indiki faraon bolmagydy. Taryhdan bilşimiz ýaly, bu dogan ony gaty ýigrenýärdi. Mukaddes Ýazgylar bu zatlar barada dymýar, ýöne «öz ogly ýaly» diýen aňlatma bu nokady tassyklap görünýär.

Hudaýyň terbiýesi we ynsan hereketleri

Musa pygamberiň ene-atasynyň ony Faraonyň gyzy onuň bilimini öz üstüne almazdan ozal ir ýaşdan öwredendigini ýeterlik derejede nygtap bilmeris. Ene-atasynyň terbiýesi Musa pygamber dogulmazdan ozal başlandy we ejesi ony dograndan soň üç aý dowam etdi.

Şol pursatda şazada Musa pygamberi çaga edip aldy. Ol ony Nil derýasyndaky sebetden çykardy, ol ýerde ol suwa düşýärkä ony tapdy. Onuň uýasy Mirýam synlap durdy we şazada üçin bir eneke tapyp biljekdigini teklip etdi. Şazadanyň rugsat bermegi bilen, Mirýam ejesini çagyrdy. Şazada hatda Musa pygamberiň ene-atasy bilen bolan wagtynda onuň aladasy üçin töledi. Musa pygamberiň kakasy we ejesi bu wagty ony Hudaýyň ýollarynda hasam terbiýelemek üçin ulandylar, ol Müsüriň ähli akyldarlygynda bilim almazdan we ahyrky netijede «sözlerde we işlerde güýçli» (22-nji aýat NKJV) bolmazdan ozal.

Ol 40 ýaşyna ýetende, öz halkyna baryp görmek ýüregine geldi (23-nji aýat). Olaryň zulumyny görüp, Musa pygamber ysraýyllaryň birine ýamanlyk eden müsürli ofiseri öldürdi (24-nji aýat). Müsür şazadasy hökmünde terbiýelenen Musa pygamber, öz halkynyň – Ysraýyl halkynyň – ony öz halasgäri hökmünde öz tarapynda tanajakdygyna umyt etdi, ýöne olar tanamadylar. Bu lapykeçlikden soň Musa pygamber öz janyny halas etmek üçin gaçdy (23-29-njy aýatlar).

Hudaý soňra Musa pygamberi öwretmek üçin çöllükdäki Öz mekdebinde 40 ýyllyk terbiýe ulandy (30-njy aýat; Çykyş 2–3). Hawa, Hudaý uniwersiteti ulanyp biler, ýöne Ol öz halkyny terbiýelemek üçin çöllügi ýa-da şoňa meňzeş ýagdaýlary hem ulanýar. Sina çölü Hudaýyň uniwersitetiniň bir bölegi boldy, ol ýerde Ol Musa pygamberi Ysraýylyň halasgäri we ýolbaşçysy hökmünde geljekki wezipelerine taýýarlady (Çykyş 4–6).

Şol 40 ýyldan soň Hudaý ony we dogany Haruny Faraona Ysraýyly gulçulykdan boşatmagy aýtmak üçin iberdi. Bu habar birnäçe ajaýyp alamatlar bilen bilelikde boldy, ýöne Faraon ret etdi we Hudaýy gaharlandyrdy. Onuň ret etmegi sebäpli, Hudaý birnäçe bela iberdi (Çykyş 7–10). Dokuzynjy beladan soň, Hudaý Musa pygambere ýene birini yglan etmegi tabşyrdy: adamlar we mallar arasyndaky ähli ilkinji doglanlaryň ölümi (Çykyş 11).

Ysraýylyň Müsürden halas bolmagy diňe her maşgalada Pasxa guzy gurban edilenden soň bolar. Bu gurban ilkinji doglanyň ornuny tutýardy we ýok ediji ýurtdan geçende, ähli maşgala dökülen we gapy agaçlaryna we gapy üstüne çalnan ganyň arkasynda howpsuz bolar (Çykyş 12). Her maşgala şol ýatdan çykmajak pursatda bilelikde nahar iýmegi, otda gowrulan Pasxa guzy iýmegi tabşyryldy. Hudaý gitmek üçin alamat berende, adamlar gitmäge taýýar bolmalydylar. Musa pygamberiň ýolbaşçylygynda, adamlar Müsürden çykmak üçin ähli görkezmeleri we beýleki taýýarlyklary ýerine ýetirdiler (Çykyş 13–15).

Çykyş kitabyndaky bu baplar häzirki döwrüň iman edenleri üçin köp ruhy sapaklary we görkezmeleri öz içine alýar, häzirki döwürde biz Musa kanunynyň astynda däl-de, Mesihiň kanunynyň astyndadyrys diýen düşünje bilen. Pawlus resul muny, mysal üçin Galatýalylar 5–6-da, beýleki Täze Äht ýazyjylarynyň goldawy bilen düşündirdi.

Hudaýyň Pasxa baýramyny bellemek baradaky görkezmeleri

Müsürden gitmezden ozal, Ysraýyl Hudaýyň Pasxa guzy baradaky görkezmelerini ýerine ýetirdi. Pasxa guzy Mukaddes Ýazgylarda 77 gezek agzalýar. Bu gurban olaryň geljekki halas bolmagy üçin binýat döretdi we köp sebäplere görä möhümdir. Ol Hudaýyň hormatyna her ýyl bellenilmelidi, şeýdip geljekki nesiller Onuň pikirlerinde öwrediler (Çykyş 12:1-25-i okaň).

Soňra biz netijäni okaýarys: «We şeýle bolar, çagalaryňyz size: «Bu hyzmat bilen näme aýtmak isleýärsiňiz?» diýende, siz şeýle diýersiňiz: «Bu Ýehowa Pasxa gurbanlygydyr, Ol Müsürde Ysraýyl çagalarynyň öýlerinden geçdi, Ol müsürlileri uranda we biziň öýlerimizi halas etdi.» We halk başlaryny egdi we sežde etdi. We Ysraýyl çagalary gitdiler we Ýehowanyň Musa pygambere we Haruna tabşyranlaryny etdiler; şeýle etdiler» (26-28-nji aýatlar JND). Bu aýatlar Hudaýyň indiki we geljekki nesiller barada alada edendigini, olaryň Müsürden we onuň ähli aňladýan zatlaryndan gitmek barada alada etjekdigini we Onuň bilen – hakyky Hudaý, Pasxanyň Ýehowasy bilen – tanaljakdygyny görkezýär. Pawlus resul bu aýatlardan, buthana döwrüniň iman edenleri üçin, bu dünýä ulgamyndan halas bolmagyň zerurlygy we Hudaýyň esasy ýörelgeleriniň ähli ýerli buthanalarda ýa-da ýygnaklarda nähili ýerine ýetirilmelidigi barada möhüm netijeler çykardy.

Ýewreýler 11 Musa pygamberiň öz halky bilen nähili tanalmagy saýlandygyny suratlandyrýar, hatda olar garyplykda we agyr zulum astynda ýaşasalar-da. Ol 40 ýaşyna ýetende, Musa pygamber Faraonyň maşgalasy bilen baglanyşykly bolan uly artykmaçlyklaryndan ýüz öwürdi, öz halky bilen tanalmagy saýlady, hatda olar gul hökmünde ýaşasalar-da. «Iman arkaly Musa, ýaşyna ýetende, Faraonyň gyzynyň ogly diýlip atlandyrylmagy ret etdi, günäniň geçip barýan lezzetlerinden lezzet almakdan Hudaýyň halky bilen azap çekmegi saýlady, Mesihiň masgaralamasyny Müsürdäki hazynalardan has uly baýlyk hasaplady; çünki ol sylaga garaşýardy» (24-26-njy aýatlar NKJV).

Musa pygamberiň imany şol döwürde onuň bütin nesline täsir etdi, ýöne Reb onuň mysalyny – we entek hem ulanýar – iman edenlere dogry saýlamalary etmäge we dogry ileri tutmalara eýe bolmaga kömek etmek üçin. «Iman arkaly ol Müsüri terk etdi, patyşanyň gazabyndan gorkman; çünki ol görünmeýän Zady görýän ýaly çydady. Iman arkaly ol Pasxa baýramyny we ganyň sepmegini saklady, şeýdip ilkinji doglanlary ýok eden olara degmezdi. Iman arkaly olar Gyzyl deňizden gury ýer ýaly geçdiler, müsürliler bolsa şeýle etmäge synanyşanda, gark boldular» (27-29-njy aýatlar). Bu, Hudaýyň Musa pygamberde we onuň imany arkaly näme döredendiginiň täsirli jemlemesidir.

Ol ene-atasyndan Hudaýyň olaryň üstüne goýan häkimiýetlerine hormat goýmagy öwrenipdi. Käwagtlar olar Hudaýyň ýokary häkimiýeti bilen çaknyşyk sebäpli ynsan häkimiýetine boýun egip bilmediler. Mundan başga-da, iman arkaly olar Görünmeýän Zady, hakyky Hudaýy gördüler we bu olary patyşanyň permanyndan gorkmazlyga sebäp boldy. Bu raýat boýun egmezligine çagyryş däl, tersine! Gaýtam, bu biziň üstümizde goýlan häkimiýetlere boýun egmäge çagyryşdyr, ýeke-täk kadadan çykma, olar Hudaýyň tabşyrygyna göni garşy bir zat talap edende.

Netije

Ýewreýler 11-de has köp zat aýdylýar, ýöne biz bu syny imanyň bu iki gahrymanyna çäklendirýäris: Ybraýym we Musa pygamber. Ybraýymyň imany ony Mesopotamiýadan çykmaga goldady, ol geljekki zatlara garaşýardy, we häzir hem şeýle. Musa pygamberiň imany oňa görünmeýän Zada ýokary seretmäge kömek etdi. Hakykatdanam, onuň imany «ol Müsüri terk edende» we «iman arkaly ol Pasxa baýramyny saklanda» (27-28-nji aýatlar) onuň bütin nesline täsir etdi.

Hudaýyň şöhraty we öz peýdamyz üçin, biz häzirki döwürde iki mysala hem eýereliň.

SOŇKY BELLEME

• Grek Täze Ähtinde «buthana» sözi kuriossözi bilen baglanyşyklydyr, ol iňlis dilinde «reb» diýmegi aňladýar. «Ýygnak» (ecclesia) sözi bolsa «çagyrmak» işliginiň kökünden gelip çykýar. Ol çagyrylanlaryň toparyny aňladýar.

Meniň üçin peýdaly bolan zatlaryň hemmesini Mesih üçin ýitgi hasapladym. Hakykatdanam, men ähli zatlary Rebbim Isa Mesihi bilmegiň ajaýyplygy üçin ýitgi hasaplaýaryn, Onuň üçin men ähli zatlary ýitirdim we olary zibil hasaplaýaryn, şeýdip Mesihi gazanaryn we Onda tapylaryn, öz dogrulygym bolman, kanundan gelýän däl-de, Mesihe iman arkaly gelýän dogrulyk, Hudaýdan iman arkaly gelýän dogrulyk; şeýdip Ony we Onuň direlişiniň güýjüni, Onuň azaplarynyň gatnaşygyny bilerin, Onuň ölümine meňzeş bolaryn … Men Hudaýyň Isa Mesihde ýokary çagyryşynyň sylagy üçin maksada tarap ylgap barýaryn. (Filipililer 3:7-10,14 NKJV)