«Milletleriň arasynda serediň, üns beriň we haýran galyp geň galarsyňyz; çünki men siziň günlerinizde bir iş ederin, ony size aýdylsa-da ynanmarsyňyz.» Habakkuk 1:5 «Çünki görnüş heniz bellenen wagt üçindir, ýöne soňunda gürlär we ýalan bolmaz; ol gijikse-de, oňa garaş, çünki ol hökman geler, gijikmez ... Dogry adam imany bilen ýaşar.» Habakkuk 2:3-4
Habakkukyň pygamberliginden köp sapak alynsa-da, men öz belliklerimi onuň görnüşiniň ilkinji iki babynda tapylan üç sany nusgawy aýata çäklendirerin. Her biri Täze Ähtde Mukaddes Ruhyň teswiri bilen sitirlenýär.
Habakkuk 1:5 – Hoş Habary Ýaýratmak üçin Esasy
Üçüň birinjisi, Habakkuk 1:5, şeýle diýýär: «Milletleriň arasynda serediň, üns beriň we haýran galyp geň galarsyňyz; çünki men siziň günlerinizde bir iş ederin, ony size aýdylsa-da ynanmarsyňyz.» Täze Ähtde Pawlus ony şeýle beýan etdi: «Serediň, siz ýigrenijiler, haýran galyp ýok boluň; çünki men siziň günlerinizde bir iş ederin, ony size bir adam aýtsa-da, siz hiç hili ynanmarsyňyz» (Resullaryň Işleri 13:41 KJV). Pawlusyň Antiýohiýadaky sinagogadaky sözleri hoş habary ýaýratmakda esasy boldy, çünki olar milletleriň şatlykly jogabynyň ýewreýleri gabanjaňlyga iteren nokadyny belledi. Pawlus we Barnabas: «Hudaýyň sözi ilki size aýdylmalydy: ýöne siz ony özüňizden daşlaşdyranyňyz we özüňizi ebedi ýaşaýşa mynasyp däl hasaplaýanyňyz üçin, ine, biz milletlere ýüzlenýäris» (Resullaryň Işleri 13:46) diýenlerinde, olar üçin bu gaty agyr boldy.
Bu gapma-garşylyk Habakkuk 1:5-iň «Milletleriň arasynda serediň, üns beriň we haýran galyp geň galarsyňyz» diýen sözleri bilen gyzyklydyr. Ilkibaşda bu, milletleriň Hudaýyň habaryny ret etmäge niýetlenendigini görkezýän ýaly görünýär. Ýöne Antiýohiýadaky ýewreýler milletleriň arasyndaky Ysraýyl çagalarydy! Babil ýesirligi gutaranda, ýewreýleriň köpüsi «Midiýalylar we Parslar» (Daniýel 5:28) imperiýasynyň ähli ýerine ýaýrap galdy. Bu, Iýerusalimde wagyz edilen habaryň bütin dünýäde gaýtalanmalydygyny aňladýardy. Bu, şeýle hem milletleriň arasyndaky ýewreýleriň we milletleriň özleriniň ebedi ýaşaýyş sowgadyna mynasyp boljakdygyny aňladýardy. Şonuň üçin Antiýohiýadaky milletler hoş habary eşidenlerinde «şatlandylar we Rebiň sözüni şöhratlandyrdylar: we ebedi ýaşaýşa bellenenleriň hemmesi ynanýardylar» (Resullaryň Işleri 13:48). Çünki eger «Hudaý dünýäni şeýle söýen bolsa» (Ýahýa 3:16), onda bu söýgi ähli milletleri ähli ýer ýüzünde öz içine alardy. Şonuň ýaly-da, dünýäniň düýbi tutulmazdan ozal bar bolan Hudaýyň söýgüsi täze asmanlarda we täze ýerde baky dowam eder.
Habakkuk 2:3 – Rebiň Gaýdyp Gelmegine Garaşmak
Habakkuk 2:3-den ikinji sitata şeýle diýýär: «Çünki görnüş heniz bellenen wagt üçindir, ýöne soňunda gürlär we ýalan bolmaz; ol gijikse-de, oňa garaş, çünki ol hökman geler, gijikmez.» Şonuň üçin biz Ýewreýler 10:37-de Mukaddes Ruhyň bu syrly sözleri «Çünki ýene-de az wagt, we geljek bolan Ol geler we gijikmez» diýip düşündirendigi üçin minnetdarlyk bildirýäris. Başgaça aýdylanda, hristianlar butparaz basybalyja garaşmaýarlar, eýsem hemişe Hudaýyň Oglunyň gökden gaýdyp gelmegine garaşýarlar (Luka 21:28).
Habakkuk 2:4 – Dogry Adam Nädip Ýaşar
Üçünji sitata, «Dogry adam imany bilen ýaşar» (Habakkuk 2:4) barada teswir bermezden ozal, biz bu aýaty Habakkuk kontekstinde göz öňünde tutmaly. Bu babatda diri galmak wadasy ölüm howply ýagdaýda saklanan fiziki durmuşa degişlidi. Esasy howp Haldeýleriň Ýahudany basyp almagydy. Çünki ol «ajy we howlukmaç millet» (Habakkuk 1:6) zalymlygy we öldürmegi bilen meşhurdy. Gowy patyşa Ýosiýanyň reformalaryna garamazdan, howp hakyky we yzyna gaýtarylmazdy. Şonuň üçin Habakkuk 2-de Babil patyşasy ölüm hökmünde şahsyýetlendirilýär.
Habakkuk 2:4-iň esasy nokady, Hudaýy tanaýanlara we Oňa ynanýanlara olaryň janynyň kepillendiriljekdigi wada berilýärdi. Şonuň üçin şol günüň habary, diňe erbetleriň öňe barýan duşman tarapyndan ýuwudyljakdygydy. Mysal üçin, Daniýeliň üç dosty Babilde diňe bir diri galman, eýsem gülläp ösdi. Zalymlyk bilen yzarlansa-da, olar ýanýan otly peçden zyýansyz çykdylar (Daniýel 3). Ýöne belläň, olary peçe atanlar özleri ýedi esse güýçli gyzgynlykdan ýanyp öldüler. Daniýeliň öz ýagdaýynda bolsa, ony ýolbarslar iýdirmek üçin guralan dildüwşük, Hudaý dildüwşükçileri ýabany haýwanlara iýdirende hiç zada öwrüldi (Daniýel 6:16-24).
Bu babatda, babilliler Iýerusalimi basyp alanlarynda, olar Ýeremiýany hormatladylar we iman bilen aklananlaryň ählisiniň janyny halas etdiler (Ýeremiýa 40:2-4). Basybalyşdan öň bolsa, Hudaý Öz pygamber gullukçysyny suwsuz çukura atylanda gorady (Ýeremiýa 38:6). Hudaý, Ýeremiýany halas etmek üçin janyny töwekgelçilige salan Ebed-Melek etiopiýaly eunuhy hem goramagy wada berdi (Ýeremiýa 39:17).
Hudaý şol günlerde iman bilen aklananlaryň janyny halas eden bolsa-da, häzirki döwürde hiç bir mukaddes özüni şehitlikden goragly hasaplamasyn. Çünki soňra Habakkuky şeýle bir ussatlyk bilen düşündiren Pawlus resul, Rim arenasynyň özünde Mesih üçin şehit boldy. Şeýle hem Habakkukyň günlerinde mukaddesleriň goragy, ybadathananyň ýok edilmegi bilen ýurduň hökman basylyp alynmagyna päsgel bermedi. Töwbe etmekden ýüz öwürenleriň hökümi hem, dogrularyň näçe ýalbarmagyna garamazdan, ýatyrylyp bilinmezdi (Ýeremiýa 38:20-23). Şonuň üçin biz günäkärlere, eger olar Mesihi kabul etseler, soňra agyrydan, garrylykdan ýa-da kesellerden goragly boljakdyklaryny hiç haçan aýtmalydyrys.
Täze Äht düşündirişiniň yşygynda, ýaşaýyş wadasy kyn ýagdaýlarda saklanan ýaşaýyşyň asyl kepilliginden has ýokarydyr. Şonuň üçin «Reb Özü gökden düşende» (1 Thessalonikliler 4:16) dogry adamlar hakykatdanam baky ýaşarlar. Çünki şol bir wagtda «bu çüýreýän çüýremezligi geýmeli, we bu ölümli ölümsizligi geýmeli» (1 Korinfliler 15:53).
Habakkuk 2:4 Rimliler 1:17-de
Pawlus halas bolmagyň diňe iman bilen bolýandygyny subut etmek üçin Habakkukyň wadasyny delil hökmünde ulandy we biz «dogry adam iman bilen ýaşar» diýen sitatany Rimliler 1:17-de tapýarys. Habakkukda teswirsiz aýdylsa-da, ol Pawlusyň düşündiriş ussatlygynyň esasy teksti bolmaga niýetlenendi.
Şeýle hem, Pawlus Rimlilere ýazmazdan sekiz ýyl öň Galatiýalylara ýazanlygy sebäpli, ol eýýäm şol bir teksti Musa Kanunynyň bütin dünýäni ýazgarandygyny, ýöne hiç haçan bir betbagt günäkärini halas edip bilmejekdigini subut etmek üçin ulanypdy (Rimliler 3:19). Ýewreýler 10:38-de Hudaýyň Ruhy şol bir sitatany Rebiň wada berlen gaýdyp gelmeginiň yşygynda ýaşan iman durmuşy bilen baglanyşykly ulandy.
Pawlusyň «dogry adam iman bilen ýaşar» (Rimliler 1:17) diýen tekstiň hoş habar manysyny açyp berýän ýeri Rimliler kitabydyr. Çünki ýesirlik döwründe janyň goraglylygyna garamazdan, tekstde gizlenen has uly bereket ebedi ýaşaýyşdy. Şonuň üçin Hudaý Daniýel pygamber arkaly şeýle diýdi: «akyllylar asmanyň ýagtylygy ýaly şöhle saçar; we köp adamy dogrulyga öwürýänler ýyldyzlar ýaly baky we baky parlar» (Daniýel 12:3). Hudaýyň Ogly «Oňa ynanýan her kim heläk bolmaz, eýsem ebedi ýaşaýşa eýe bolar» (Ýahýa 3:15) diýip, Özüniň haça çüýlenjekdigini tassyklady.
Habakkuk 2:4 Galatiýalylar 3:11-de
Pawlus bid'atlara garşy çykmazdan goýmaýan adam däldi. Şonuň üçin ýewreýleşdirijiler Galatiýalylary Musa Kanunyny berjaý etmäge mejbur etmäge synanyşanda, Pawlus derrew ýazgaryş bilen gatyşdy: «Eger kimdir bir adam size kabul eden hoş habaryňyzdan başga hoş habar wagyz etse, ol näletlensin» (Galatiýalylar 1:9). Bu, başga hoş habar wagyz edýänleriň we «halky ýalana ynanmaga» (Ýeremiýa 28:15) mejbur edýänleriň heläk boljakdygyny we aldawçylaryň hem, aldananlaryň hem ebedi «heläkçilige» (2 Thessalonikliler 2:3; 1 Timoteos 6:9) atyljakdygyny aňladýar.
Musa Kanuny hiç bir jany halas etmedi. Hatda häzirki döwürde hem ýewreýler 600-den gowrak kanun we tabşyrygyň berjaý edilmelidigini boýun alýarlar, olarsyz hiç kim Hudaýyň gazabyndan diri galmaz. Şonuň üçin habary güýçlendirmek üçin Pawlus şeýle ýazdy: «Çünki Kanunyň işlerinden bolanlaryň hemmesi näletiň astyndadyr; çünki ýazylgydyr: ‘Kanun kitabyna ýazylan ähli zatlarda dowam etmeýän her kim näletlensin’» (Galatiýalylar 3:10). Soňra ol şeýle ýazdy: «Ýöne hiç bir adamyň Kanun bilen Hudaýyň öňünde aklanmaýandygy açykdyr: çünki, ‘Dogry adam iman bilen ýaşar’» (Galatiýalylar 3:11). Soňra ol bizi bu näletden halas etmek üçin Mesihiň Özüniň haçda Hudaýyň näletine öwrülendigini subut etdi: «Mesih bizi Kanunyň näletinden halas etdi, biziň üçin nälet bolup; çünki ýazylgydyr: ‘Agaçda asylan her kim näletlensin’» (Galatiýalylar 3:13).
Habakkuk 2:4 Ýewreýler 10:38-de
Soňky sitata Ýewreýler kitabynda, ýazyjynyň «indi dogry adam iman bilen ýaşar» (Ýewreýler 10:38) diýen ýerinde. Ýöne Habakkuk 2:4-iň bu ulanylyşyny düşündirmek üçin biz ony Täze Äht kontekstinde göz öňünde tutmaly, çünki ol ýerde sitata Rebiň gaýdyp gelmek wadasy bilen ýakyndan baglanyşyklydyr: «Çünki ýene-de az wagt, we geljek bolan Ol geler we gijikmez» (Ýewreýler 10:37). Mundan biz Ruhyň Hudaýyň Oglunyň gökden gaýdyp gelmegine (1 Thessalonikliler 1:10) islendik pursatdaky şatlykly garaşyşyna esaslanýan hristianyň iman durmuşyna degişlidigini netije çykarýarys. Hakykatdanam Ýahýa özü hem şol bir zada degişli bolup, «Onda bu umydy bolan her bir adam, Ol arassa bolşy ýaly, özüni arassalaýar» (1 Ýahýa 3:3) diýip ýazdy.
Häzirki Wada we Wagtyndan Öň Garaşyş
Ýewreýlerdäki şol bir sitata, Mesihiň we Onuň gelmeginiň gymmatly hakykatynyň Habakkuk 2:3-de gizlenendigini açyp berýär: «Çünki görnüş heniz bellenen wagt üçindir, ýöne soňunda gürlär we ýalan bolmaz; ol gijikse-de, oňa garaş, çünki ol hökman geler, gijikmez.» Ýewreýler 10:37 Habakkuk 2:3-iň «Rebiň howada» (1 Thessalonikliler 4:17) gelmegine açyk salgylanma bolandygyny subut edýär. Ýöne biz Rebiň gelmeginiň tapawudyny öwrenmeli çalt we Onuň gelmeginiň ýakyn wagtdaarasynda. Reb «Men çalt gelýärin» (Ylham 22:20) diýeninden bäri ýigrimi asyr geçdi. «Reb üçin bir gün müň ýyl ýaly, we müň ýyl bir gün ýaly» (2 Petrus 3:8) diýen zady göz öňünde tutsak-da, Halasgäriň ýakyn wagtda geljekdigini aýdandygyny aýdyp bilmeris. Ýöne Onuň çalt geljekdigi şübhesizdir. Ýagny, Ol bizi şol pursatyň ýagdaýlarynda tutar (Ylham 16:15). Eger biz bolmaly ýerimizde bolmasak ýa-da etmeli däl zadymyzy edýän bolsak, biz hakykatdanam «Onuň gelmeginde Onuň öňünde utanarys» (1 Ýahýa 2:28).
Bu manyda, asyrlaryň geçmegi «görnüş heniz bellenen wagt üçin» (Habakkuk 2:3) bolanda ähmiýetli kriteriýa däldir. Şonuň üçin näçe wagt geçse-de, biz hiç haçan «Meniň agam gelmegini gijikdirýär» (Matta 24:48) diýmemelidiris. Çünki «Geljek bolan Ol geler we gijikmez» (Ýewreýler 10:37). Muňa garamazdan, biz köplenç «Uzak wagtdan soň şol gullukçylaryň agasy gelýär we olar bilen hasaplaşýar» (Matta 25:19) diýen Ýazgyny gözden saldyk. Ýöne, filosofiýa bir ýüpüň uzynlygyny jedel edip bilse-de, iman eýýäm 20 asyryň islendik dilde «uzak wagt» bolup durýandygyny bilýär. Şonuň üçin Ol näçe uzak wagt ýok bolsa, şonça-da çalt gaýdyp geler!
Şol bir wagtda, söýgüli şägirt Ýahýanyň bu akylly sözleri bilen garaşyşlarymyzy ýumşadalyň: «Şonda doganlaryň arasynda şol şägirdiň ölmezligi barada gürrüň ýaýrady. Ýöne Isa oňa: ‘Ol ölmez diýmedi, eýsem, eger men Onuň gelýänçäm garaşmagyny islesem, saňa näme?’» (Ýahýa 21:23). Şeýlelik bilen, köp gymmatly mukaddesler diri galanlar bilen «howada Reb bilen duşuşmak üçin» (1 Thessalonikliler 4:17) ýokary göterilmezden ozal ýatyp biljekdirler. Ýöne, Onuň gelmeginde öli ýa-da diri bolsun, iman bilen aklananlaryň hemmesi baky «Reb bilen» ýaşarlar (1 Thessalonikliler 4:17).
Tom Summerhill tarapyndan″ }
