“Olar ýel öňündäki sypal ýaly bolsunlar.” Zebur 35:5 NIV
- “Ölüm duşmanlarymy geň galdyrsyn; olar diri ýagdaýda gabyra düşsünler.” Zebur 55:15
- “Olaryň agzyndaky dişlerini döw, Eý Hudaý.” Zebur 58:6
- “Olar ýaşaýyş kitabynyň içinden pozulsynlar we dogrular bilen sanalmasynlar.” Zebur 69:28
- “Onuň çagalary atasız, aýaly dul galsyn.” Zebur 109:9
- “Bagtyýardyr ol ... seniň çagalaryňy tutup, olary gaýalara çakan.” Zebur 137:9
“Haýyş edýärin, olary ýok et, Reb!” Bu Mukaddes Kitapdan doga ýaly däl, şeýlemi? Ýöne Zeburlardan saýlanan tekstlerimize ýene bir gezek serediň. Bu dogalaryň esasy ýok etmegi soramak dälmi? Ýöne şeýle doga haýyşlary Mukaddes Kitaba nädip goşulyp bilner? Isa “Goňşyňy özüňi söýşüň ýaly söý” (Matta 22:39) diýmediizmi? Mukaddes Kitapdaky bu açyk gapma-garşylygy nädip düşündirmeli?
Ýokardaky sitatalar käbir nalalat zeburlaryndan alnandyr. Nalalat etmek erbetligi çagyrmak ýa-da gargamak diýmekdir. Zeburlar 7, 35, 55, 58, 59, 69, 79, 109, 137 we 139 mezmurçynyň duşmanlaryna Hudaýyň hökümini sorap dogalaryny öz içine alýar. Bu zeburlar köp mesihçileri biynjalyk etdi, Täze Ähtde her kimi – şol sanda duşmanlarymyzy hem söýmäge (Matta 5:44) aýratyn üns berilýändigini göz öňünde tutsak.
Köne Äht üçin ýeke-täkmi?
Bu zeburlardaky nalalatlar söýgüden şeýle bir daşda görünýär welin, käbir mesihçiler Dawudyň we beýleki mezmurçylaryň duşmanlary barada bu dogalary edenlerinde ýalňyşandyklary netijesine geldiler. Bu mesihçiler, olar Köne Äht döwründe, Täze Ähtdäki mesihçi söýgüsi baradaky taglymatdan öň ýaşanlyklary üçin bagyşlanmalydyrlar diýerler. Bu garaýyşda, nalalat zeburlary Mukaddes Ýazgylara, Mesih gelenden soň we biz Täze Äht hakykatynyň yşygynda ýaşaýanlygymyz üçin, biziň garaýyşlarymyzyň näderejede tapawutly bolmalydygyny görkezmek üçin goşulandyr.
Mukaddes Ýazgylaryň düşündirilişinde hemişe ýazylan taryhy konteksti göz öňünde tutmalydygy hakykat bolsa-da, nalalat zeburlaryny Hudaýyň duşmanlarymyza bolan söýgüsi baradaky soňky açyşynyň diňe Köne Ähtdäki bilmezligi hökmünde düşündirip bolmaz. Dawudyň özüne garşy bolanlara bolan söýgüsi barada nalalat zeburlarynyň birinde näme ýazandygyny diňläň. “Dostlugymyň (söýgimiň) öwezine olar meni aýyplaýarlar, ýöne men doga edýän adam. Olar maňa gowylygyň öwezine erbetlik, dostlugymyň öwezine ýigrenç bilen jogap berýärler” (Zebur 109:4-5).
Şeýle hem Dawudyň gabanjaňlyk sebäpli Dawudy öldürmek isleýän patyşa Şawula eden mähriban hereketlerini ýatlaň (1 Samuel 24, 26). Goňşyňyzy we duşmanyňyzy söýmek diňe Täze Ähtde açylan düşünje däldir. Isa goňşyňy özüňi söýşüň ýaly söýmegi buýranda, Ol Köne Äht Kanunyny (Lewiler 19:18) sitat edýärdi. Duşmanlaryňyza söýgi görkezmek barada bolsa, bu hem Köne Äht Kanunynyň bir bölegi: “Eger duşmanyňyzyň öküzini ýa-da eşegini azaşan görseňiz, ony hökman oňa yzyna gaýtaryň. Eger sizi ýigrenýän biriniň eşegini ýüküniň aşagynda ýykylan görseňiz, ony şol ýerde goýmaň; hökman oňa kömek ediň” (Müsürden Çykyş 23:4-5). Duşmanyňyza söýgi hem Köne Ähtdäki akyldarlyk edebiýatynyň bir bölegi: “Duşmanyň ýykylanda begenme; ol büdürände ýüregiň şatlanmasyn” (Süleýmanyň Tymsallary 24:17). Nalalat zeburlaryny Köne Ähtdäki Täze Äht hakykatyny bilmezlik hökmünde düşündirip bolmaz.
Mundan başga-da, nalalat zeburlaryny diňe basyş ýa-da yzarlamalar astynda özlerini ýitiren mezmurçylaryň, käbir pursatlyk çykyşlar edip, soňra asudalygyny yzyna alanlaryň ýazgysy hökmünde garap bolmaz – bu biziň hemmämiziň käwagt edýän zadymyz. Nalalat zeburlary taryhy gürrüň däl – olar liriki goşgulardyr. Olar goragsyz pursatlarda ýazylmandyr, eýsem asuda döwürlerde usulyýet bilen düzülendir. Aslynda, atlardan görnüşi ýaly, nalalat zeburlarynyň köpüsi hakykatda köpçülikleýin ybadatda aýdylmak üçin ýazylypdyr!
Göz öňüne getirmeli käbir nokatlar
Nalalat zeburlarynyň kyn soragyna ýeterlik jogap bermek üçin birnäçe nokady göz öňünde tutmaly. Birinjiden, nalalat Zeburlaryň nispeten kiçi temasydygyny bellemeli. Hatda nalalat diýilýänlerde-de, hakyky nalalat mukdary gaty çäkli. Aslynda, “nalalat zeburlary” diýmekden has dogry “zeburlardaky nalalatlar” diýmek bolar. Biziň soragymyz Köne Ähti, ýa-da Zeburlary, ýa-da hatda nalalat zeburlarynyň köpüsini häsiýetlendirmeýän bir tema degişli.
Ýatda saklamaly başga bir nokat, giperbolanyň (maksatly ulaltma) Ýewreý poeziýasynda köplenç ulanylýan sözleýiş figurasy bolmagydyr. Mysal üçin, Dawudyň Zebur 6:6-daky (NASB) agysyny göz öňüne getiriň: “Her gije düşegimi suwa gark edýärin, ýatýan ýerimi gözýaşlarym bilen eretýärin.” Şeýle bir aşa beýany hiç haçan harpy-harpyndan kabul edilmez! Ýewreý poeziýasynyň reňkli aşa beýany nalalatlary düşündirmese-de, “dişleri döwmek” we “çagalary çakmak” ýaly aňlatmalary düşündirýär.
Biziň soragymyza möhüm bir garaýyş, Zeburlardaky nalalatlaryň hiç biriniň şahsy öç almak üçin haýyş däldigidir. Nalalatlaryň töweregindäki kontekst öwrenilende, biz mezmurçynyň şahsy öç almak bilen meşgullanmaýandygyny, eýsem Hudaýyň adalatly standartlarynyň erbetleriň günäleri üçin höküm edilmegi bilen berjaý edilmegini isleýändigini görýäris. Mysal üçin, Zebur 58:10-11-e serediň: “Dogrular öç alnanda şatlanarlar; olar aýaklaryny erbetleriň ganynda ýuwarlar. Adamlar bolsa: ‘Hakykatdan-da, dogrular üçin sylag bar; hakykatdan-da, ýer ýüzünde höküm edýän Hudaý bar!’ diýerler.”
Başga bir mysal üçin, Zebur 109:16-18-däki nalalat üçin sebäbi belläň: “Sebäbi ol mähribanlyk görkezmegi ýatlamady, eýsem ejir çekenleri we mätäç adamy, we ýüregi gussaly adamy yzarlady, olary öldürmek üçin. Ol gargyşy hem söýdi, şonuň üçin ol oňa geldi; we ol bereketi halamady, şonuň üçin ol ondan daşda boldy. Ýöne ol özüni gargyş bilen geýdi, eşik ýaly, we ol suw ýaly bedenine, we ýag ýaly süňklerine girdi.”
Zebur 55:15-däki (NIV) nalalat üçin sebäp hem açyk: “Sebäbi erbetlik olaryň arasynda mesgen tutýar.” Asafyň nalalatynyň konteksti açyk-açyk Hudaýyň adalatly abraýyny goldamak bilen baglanyşykly. “Eý Reb, goňşularymyzyň gujaklaryna saňa atan aýyplaryny ýedi esse gaýtaryň” (Zebur 79:12). Erbetler mezmurçynyň duşmanlarydyr, sebäbi olar Hudaýyň duşmanlarydyr. “Eý Reb, Seni ýigrenýänleri ýigrenmeýärinmi, we Saňa garşy galýanlary ýigrenmeýärinmi? Men olara diňe ýigrenç duýýaryn; men olary duşmanlarym hasaplaýaryn” (Zebur 139:21-22).
Zebur 137-däki “çagalary tutup, olary gaýalara çakmak” baradaky gaty dil hem kontekstde görülmeli. Öňki iki aýat mezmurçynyň duşmanyny kesgitleýär: “Eý Reb, Iýerusalim ýykylan gün Edomlylaryň edenlerini ýatla. ‘Ýykyň ony,’ diýip gygyrdylar, ‘ony düýbünden ýykyň!’ Eý Babylyň gyzy, ýok edilmäge mahkum, saňa edenleriň üçin öç alýan bagtyýardyr.” Bu Zebur ýesirlikde bolan Ýewreýler tarapyndan ýazylyp, Iýerusalimdäki Hudaýyň mukaddes ýerini ýykan we Ysraýyl milletine köp zulum eden butparaz Babyllara (we Edomlylara) garşy gönükdirilipdi. Bu adalat üçin gygyryş takmynan 50 ýyl soň, Pars Babyly 539-njy ýylda ýykanda jogap tapdy.
Adalat üçin ýalbarma
Zebur ýazyjylary şahsy öç almak üçin däl-de, Hudaýyň adalatynyň ýer ýüzündäki hökümetde açylmagyny arzuw edýärdiler. Bu Köne Äht döwürlerinde aýratyn möhümdi, sebäbi ölümden soň boljak soňky hökümleriň düşünjeleri entek doly açylmandy. Mesihçiler bu gün ähli zadyň soňky döwürlerde “ýuwulyp çykjakdygyny” has gowy bilýärler, sebäbi bizde doly Mukaddes Kitap bar. Köne Ähtdäki imanly üçin bolsa, bu durmuşda hudaýsyzlaryň we erbetleriň höküm edilmegini görmek gaty möhümdi, sebäbi Hudaý we Onuň adalatly standartlary aklanyldy. Bu, nalalat zeburlarynyň köpüsini ýazan Dawut üçin aýratyn dogrydy, sebäbi onuň Ysraýyl patyşasy hökmündäki wezipesi bardy. Hudaýyň saýlanan halkynyň mesh edilen hökümdary hökmünde Dawut öz hökümetiniň Hudaýyň adalat standartlaryny görkezýändigini bilýärdi. Biz onuň 2 Samuel 23:1-7-däki soňky sözlerinden Dawudyň patyşa hökmünde Hudaýyň sözçisi bolmak we adalatlylygy goramak jogapkärçiliginiň bardygyny düşünenini görýäris.
Onda nalalat zeburlarynyň soragyna başga bir açyk jogap, olaryň Hudaýyň häsiýetiniň adalatly tarapyny görkezýändigidir. Hudaý diňe söýgüli we merhemetli däl; Ol adalatly we mukaddes, we Ol günäni ýigrenýär. Ol günä bilen hökümde iş salyşmaly. Nalalat zeburlaryndaky dogalar bolan sözlemler, Hudaýyň beýleki zeburlarda erbetlere garşy eden hereketleriniň kesgitli beýanlarydyr. Aşakdaky saýlamalary göz öňüne getiriň: “Erbetler ... ýeliň uçurýan sypaly ýalydyrlar” (Zebur 1:4). “Ähli duşmanlarymyň eňeklerine ur; erbetleriň dişlerini döw” (Zebur 3:7). “Ýöne ähli günäkärler ýok ediler; erbetleriň geljegi kesiler” (Zebur 37:38). “Ýöne Sen, Eý Hudaý, olary zaýalanma çukuryna düşürersiň; ganhor we aldawçy adamlar öz günleriniň ýarysyny hem ýaşamazlar” (Zebur 55:23).
Täze Ähtdäki nalalatlar
Agzalmaly soňky bir garaýyş, nalalat Täze Äht üçin ýat däldir. Reb Isa şertsiz söýgini öwretdi we amala aşyrdy, ýöne Ol Kapernaum, Horazin we Betsaýda ýaly iman etmeýän şäherleri hem nalalat etdi. Ol olaryň Tir, Sidon ýa-da Sodomdan has uly höküm astyndadygyny aýtdy (Matta 11:20-24). Zebur 69-daky nalalatlar (mukaddes “ýaşaýyş kitaby” beýanyny hem goşmak bilen) Mesihiň sözleri diýlip bilner, sebäbi ol birinji şahsyýetde aýdylan Messianik zeburdyr. Bagyşlanmaýan günäniň yglan edilmegi (Markus 3:22-30) hem Isanyň nalalatydy. Bu Onuň gudratly güýjüni Şeýtana degişli eden Fariseýlere berlen hökümdi.
Täze Ähtdäki nalalat diňe Rebbimiziň Injillerdäki beýanlary bilen çäklenmeýär. Korinflilere ýazan birinji hatynyň soňunda Pawlus şeýle ýazdy: “Eger kimdir biri Rebbimizi söýmeýän bolsa, ol gargyşlansyn” (1 Korinfliler 16:22 NASB). “Gargyşlansyn” güýçli söz bolup, “lanetlensin” diýlip terjime edilip bilner. Pawlus bu sözi Galatýalylar 1:8-9-da (NIV) iki gezek ulandy: “Ýöne biz ýa-da gökden bir perişde size wagyz edenimizden başga bir Hoş Habary wagyz etse, ol ebedi ýazgarylsyn! Biz eýýäm aýdanymyz ýaly, indi ýene-de aýdýaryn: Eger kimdir biri size kabul eden Hoş Habaryňyzdan başga bir Hoş Habary wagyz edýän bolsa, ol ebedi ýazgarylsyn!” Ylham kitabynyň bir tarapy, ol mukaddesleriň ýer ýüzüne adalaty getirmek üçin eden nalalat dogalaryna jogapdyr. “Näçe wagt, Eý Hökmürowan Reb, mukaddes we hakyky, Sen ýer ýüzüniň ýaşaýjylaryny höküm edip, biziň ganymyzyň öçüni alýança?” (Ylham 6:10).
Biziň islegimiz
Şahsy öç almak islegi mesihçi üçin hiç haçan saýlaw däl, we biz hemişe Hudaýyň pikirini saklamaly, “hiç kimiň heläk bolmagyny islemän, eýsem hemmeleriň toba gelmegini” (2 Petrus 3:9). Ýöne şol bir wagtyň özünde biz Hudaýymyzyň adynyň we häsiýetiniň küfür edilmegini islemeýäris. Biz Hudaýyň adalatynyň “gökde bolşy ýaly ýer ýüzünde-de” amala aşjak wagty üçin doga edýäris. Biz bu dogalary, soňky analizde mukaddes Hudaý tarapyndan adalatlylygyň ähliumumy hökümdarlygynyň erbetleriň ebedi jezalandyrylmagyny talap edýändigini doly bilip edýäris. Nalalat zeburlary bu hudaýly garaýşyň Köne Ähtdäki beýanydyr.
