Köpüňiz belli bir Jon Nelson Darbiniň makalasyny, kitabyny ýa-da aýdymyny haçanam bolsa bir wagt görensiňiz. Käbirleri hatda onuň 40+ jiltlik ýygyndysyny öýünde saklaýan bolmagy mümkin.
Jenap Darbi gazetlerde
Onda näme üçin şonça adam birden onuň barada gürleýär? Fransuz gazeti «Le Monde» ony agzap geçdi, we ol indi «Business Week» we «Time» žurnallarynyň sahypalaryna ýat däl. Onuň ady Ýewropa ýurtlarynda we beýleki ýerlerde metbugatda peýda bolup başlaýar. Käbirleri ony «19-njy asyryň Anglikan bid'atçysy» diýip atlandyrýarlar, käbirleri «Hristian Fundamentalizminiň Esaslandyryjy Atasy» diýýärler, we käbirleri jenap Darbini suratlandyrmak üçin ulanýan sözleri şeýle bir kemsidiji welin, men olary bu ýerde gaýtalamagy makul bilmeýärin. Beýlekiler ony Yrakdaky uruş üçin jogapkär edýärler.
″Jon Nelson Darbiniň Jorj Buşa uly täsiri bar,» diýýärler, «we millionlarça Amerikalylara, we dünýä taryhynyň gidişine.″Näme üçin?
Jon Nelson Darbi (1800-1882) ömrüni Mukaddes Kitaby öwrenmäge we hakykaty ýaýratmaga sarp etdi. Onuň döwründe konferensiýalar geçirilýärdi we Mukaddes Kitap taglymaty derňelýärdi. Köp adamlar köp wagt we energiýa güýçli öwrenmäge sarp etdiler. Doga bilen we Rebbiňe bil baglap, olar Mukaddes Ýazgylary gözlediler – we Hudaý jogap berdi. Şeýlelik bilen, birnäçe Mukaddes Kitap hakykatlary täzeden açyldy. Olaryň arasynda, esasanam, aşakdakylar bardy:
- Köne Ähtdäki köp pygamberlikler Ysraýyla we Ysraýyl diýlip bilinýän geografiki ýere sözme-söz degişlidir (we ybadathana käbir «ruhy» meňzetme görnüşinde däl).
- Ysraýyl üçin Mukaddes Kitapdaky wadalary ýer üçindir, ybadathana bolsa gökdäki bereketlere we gökdäki çagyryşa eýedir.
- Reb Isa yzyna geler we häzir islendik wagt ynanýanlary Özüne almak üçin gelip biler («göterilme»).
- «Döwürler» taglymaty (dürli yzygiderli döwürler, olar hemişe şowsuzlyk bilen başlaýar we höküm bilen gutarýar). «Göterilme» häzirki «döwri» gutarar. Soňra pygamberlik sagady täzeden işlemäge başlar we ýedi ýyllyk kynçylyk döwri başlar. Ondan soň Mesihiň güýç bilen peýda bolmagy geler.
J. N. Darbi Mukaddes Kitaby, esasanam pygamberligi we ybadathananyň hakykatyny dogry düşünmek üçin döwürleri göz öňünde tutmalydygyny görkezdi. Onuň taglymaty giňden ýaýrady. Esasan Amerikada gaty täsirli bolan we esasan jenap Darbiniň täzeden açan zatlaryna esaslanýan hereket indi «dispensasionalizm» diýlip bilinýär. Millionlarça nusgada çap edilen birnäçe kitap bu hakykatlaryň ýaýramagyna öz goşandyny goşdy (has uly ýa-da has kiçi takyklyk bilen). Häzirki wagtda 20-40 million Amerikaly dispensasional taglymaty goldaýar diýlip çaklanylýar.
Onda munuň ählisi Ýakyn Gündogardaky häzirki ýagdaý bilen näme baglanyşygy bar? Näme üçin uly gazetler gyzyklanýar? We bu gowy habarmy?
Bu gowy habarmy?
Ilki soňky soragy alalyň. Mukaddes Kitaba ynanýan hristianlar üçin munuň hiç hili gowy habar däldigini, eýsem olara we olaryň imanlaryna, we ahyrynda, olaryň Rebbiňe garşy hüjümdigini bilmek sizi lapykeç edip biler. Gysgaça aýdylanda, bu hüjüm şeýle işleýär:
Darbi, Mukaddes Kitabyň sözme-söz kabul edilmelidigini we onuň geljekdäki wakalary, esasanam ýewreýleriň Ysraýyl ýurduna gaýdyp gelmegini (häzirki Ysraýyl döwletiniň diňe 1948-nji ýylda esaslandyrylandygyny ýatlaň), we Armageddon söweşini[1] (bu söweş, Reb Isa ýer ýüzüne güýç bilen gaýdyp gelende, Ysraýylyň demirgazygyndaky Haýfa sebitinde bolup geçjek söweşdir) çaklaýandygyny öwretdi (dogry). Mundan başga-da, olar (henizem dogry) Darbiniň ynanýanlaryň bu söweşden ýedi ýyl öň «göteriljekdigini» öwredendigini öňe sürýärler. Emma soňra olar (ýalňyş) Mukaddes Kitaba wepaly hristianlaryň – esasanam jenap Darbiniň taglymatlaryny yzarlaýanlaryň – şonuň üçin Armageddon söweşini çaltlandyrmaga ýa-da hatda Ýakyn Gündogarda uruş arkaly ony mejbur etmäge synanyşýandyklaryny tassyklaýarlar.
Bu, jenap Darbiniň hakykatdanam näme öwredendigi barada gowşak pikir edýän islendik ynanýana gülkünç görünip biler. Reb Isa bu wakalaryň wagtynyň Atanyň «öz ygtyýaryna goýlandygyny» aýdyň aýtdy (Resullaryň Işleri 1:7). Uruş başlap ýa-da goldap, Rebbiň bizi almak üçin gaýdyp gelmegini çaltlandyryp bolýandygyny pikir etmek nähili gülkünç!
Hüjüm doly esaslandyrylmadykmy?
Gynansak-da, ýok. Aslynda, hristianlaryň dürli toparlary, gaýta-gaýta, Ysraýyly we ýewreýleriň Mukaddes Kitapdaky «Ysraýyl» ýerleşmelerini goldamak üçin durdular, bölekleýin maliýe goldawy arkaly we bölekleýin konserwatiw ýewreýler bilen hyzmatdaşlyk arkaly. Şeýlelik bilen, güýçli hereket (Hristian Sionizmi) emele geldi.
Şeýle başlangyçlar gowy niýetli bolup biler. Emma indi biz olaryň nähili aňsatlyk bilen ters netije berip, ters täsir edip bilýändigini görýäris. Olar niýetleneniniň tersini gazanýarlar we hristian imanına garşy çykýanlara köp ok-däri berýärler. Bu garşydaşlar indi (gynansak-da, doly esaslandyrylmadyk däl) hristianlaryň pygamberlikleri ýerine ýetirmäge «kömek etmäge» synanyşýandyklaryny görkezip bilerler. Ilki, Ysraýyl döwletiniň döredilmegine (şol wagt) goldaw bermekleri arkaly, we indi «Armageddon» döretmek islegleri arkaly.
Bu, Darbiniň hiç haçan öwretmedik zadydy. Birinjiden, ol hristianlaryň gökdäki çagyryşy bardygyny we ýer ýüzündäki zatlara, esasanam syýasata goşulmaly däldigini nygtady. Ikinjiden, ol, gaýta-gaýta, hristianlaryň öz Rebbiňe göni we yzygiderli garaşmalydygyny nygtady (şol wagt Tesalonikadaky diriler hem[2]). Emma bu, jenap Darbiniň häzirki aýyplaýjylary tarapyndan aňsatlyk bilen ýa-da amatly ýatdan çykarylýan ýaly. Şonuň üçin hristianlaryň «Armageddon»-y garşylajakdygy öňe sürülýär, sebäbi,
- olar bu bolmazdan öň ýiterler, şonuň üçin,
- bu näçe ir bolsa, olar şonça ir göge göterilerler, we
- «olaryň Isasy» soňra Öz Patyşalygyny gurar.
Häzirki habarçylar, teologlar we syýasatçylar muny şeýle düşündirýärler.
Bu argument bilen, Mukaddes Kitaba garşy çykýanlarda ot üçin ýeterlik ýangyç bar. Birden hristianlar howply bolýarlar. Elbetde, nominal hristianlar däl, eýsem Mukaddes Kitabyň ylhamlydygyna we hakykatdanam aýdýan zadyny aňladýandygyna ynanýanlar.
Hüjümiň arkasynda näme bar?
Ahyrynda bu hakykatyň garşysyna edilen hüjümdir. Ahyrynda oňa garşy çäre görmek üçin gowy sebäp tapyldy. Hakykat köp wagtdan bäri oňaýsyzdy. Näme üçin? Adamlaryň bilmek isleýän birnäçe Mukaddes Kitap faktlary bar:
- adamyň bozulmagy (bu «döwürler» taglymatynyň esasy nokady, her gezek «ýalňyş gidýär» we höküm bilen gutarýar)
- Hudaýyň geljek hökümi
- Mukaddes Kitabyň ygtyýarlygy
- halas ediş işiniň zerurlygy (onuň esasynda käbirleri hökümden halas ediler we «göteriler», ony kabul etmeýänler bolsa höküm ediler).
Bu hüjümiň iň çuň sebäbi, elbetde, Mesihiň Özüne garşy ýigrençdir.
Biz näme edip bileris?
Jemgyýetimizdäki bu üýtgeşmeler bilen ýüzbe-ýüz bolanymyzda nähili reaksiýa berip bileris? Bir mümkinçilik (we käbirleri munuň üçin saýlap aljakdygyny bilýäris) Mukaddes Kitabyň diňe siziň isleýän zadyňyzy aňladýandygyny we diňe köpçülik üçin kabul ediler bolsa, relatiwizme ýüz tutmakdyr. Mukaddes Kitaby ylma we filosofiýa tabyn edenimizden soň, olar bizi ýeke goýarlar. Rebbiňe wepaly galmak isleýänler üçin bu mümkinçilik däl.
Beýleki tarapdan, adam aşa aladalanmak ýa-da syýasy taýdan «öz ýerimizi goramak» üçin dürli başlangyçlar arkaly gaýtargy bermek isläp biler. Emma Mukaddes Kitap bizden muny etmegi soramaýar. Emma, biz nähili reaksiýa berip biljekdigimiz we bermelidigimiz barada birnäçe pikir:
- Biz Mukaddes Kitabyň ylhamlydygyny, sözme-söz[3] we Hudaýyň ýalňyşsyz sözüdigini, onuň pygamberlikleriniň ýerine ýetiriljekdigini özümize ýatlatmalydyrys.
- Biz bu dünýäniň wakalaryna goşulmaly däldiris. Biz olary synlap bileris we Rebbiň gaýdyp geljekdigine ynam bilen synlap bileris. Soňra garşylyga (ol hökman artar) birden son bolar.
- Biz bu wakalaryň — kynçylyk, Armageddon we ş.m. — hökman boljakdygyny, ýöne diňe göterilmeden soň boljakdygyny ýatda saklaýarys. Şonuň üçin biz häzirki wakalary ýerine ýetirilen pygamberlik hökmünde düşündirmäge synanyşmaýarys[4].
- Biz Mukaddes Kitapda açylmadyk seneleri we wagtlary bilýän ýaly bolmaly däldiris.
- Biz bu mümkinçilikden jenap Darbiniň käbir kitaplaryna we makalalaryna seretmek we onuň hakykatdanam näme aýdandygyny bilmek üçin peýdalanyp bileris. Eger kimdir biri kiçiräk we düşündirmesi kyn bolmadyk kitapça bilen başlamak islese, «Mukaddes Ýazgylardan näme öwrenýärin» atly kitapçanyň nusgasyny sargyt edip bilersiňiz.
Ine, kiçijik «datmaklyk:»
- olar [ynanýanlar] Hudaýyň Ogluny gökden garaşmak üçin öwrüldiler
- Mesih bizi Özüne almak üçin ýene geler
- Hudaý bu ýaşaýyş dünýäsini dogrulyk bilen höküm etmek üçin Öz bellän adamy arkaly bir gün belledi
Bu, ahyrynda, düşündirmesi kyn däl, şeýle dälmi?
- Biz özümize, hakykatyň garşysyna garşylyk artsa, munuň üçin kynçylyklara döz gelmäge taýýarmyka diýip soramaly.
- Biz gökdäki çagyryşymyza we hoş habara, adamlara gaty zerur bolan gowy habara has köp üns bermeli.
(Soňky Bellikler)
- Ylham 16:16 we 19:11-21
- 1 Tesalonikalyklar 1:10.
- Asyl tekst barada
- Ýene-de, jenap Darbi bu nokatda gaty aýdyňdy. Köne Äht pygamberligi göterilmeden soňky döwre degişlidir.
