SORAG:
Köne Ähtdäki geýim-gejim kadalary barada has köp bilmäge kömek ediň. Mysal üçin, erkek adam aýal geýimini geýmeli däldi; ýüň we zygyr garyşdyrylmaly däldi. Bu kanunlary kim berdi – Hudaýmy ýa-da Musa? Şol wagt bu kanunlaryň döremegine näme sebäp boldy: ýaşaýyş, howa ýa-da başga zat? Maksady nämedi? Diňe şol wagtky meseleleri çözmek üçinmi ýa-da dowam etmelimi? Geýim-gejim baradaky bu düzgünleriň taryhy geçmişini maňa düşündiriň.
JOGAP:
Biz bu soraglary berliş tertibinde almarys. Aslynda, bu kanunlary dolandyrýan ylahy ýörelgelere seredenimizde, soraglar yza çekilýär.
Ilki bilen, 2 Timoteos 3:16-17 (NKJV) bize şeýle diýýär: «Bütin Mukaddes Ýazgylar Hudaýyň ylhamy bilen berilendir we taglymat, ýazgaryş, düzediş, dogrulykda terbiýe üçin peýdalydyr, şonda Hudaýyň adamy kämil bolar, her bir gowy iş üçin doly taýýarlanan bolar.» Resul Pawlus Timoteosa bu haty ýazanda, adamlarda bütin Köne Äht bardy. Täze Ähtiň diňe bir bölegi ýazylypdy, we bu hatlar we käbir aýratyn kitaplar görnüşindedi. Çaphana entek oýlanyp tapylmandy, şonuň üçin bular el bilen göçürilýärdi. Häzirki wagtda Täze Äht diýip atlandyrýan zadymyzyň kiçijik bir böleginden başga zady bolan hristianlar gaty azdy. Olarda näme bar bolsa, ony gymmat saýýardylar.
Mukaddes Ruhyň Musany Kanuny Gaýtalaýyş kitabyny ýazmaga ylham berendigini (34-nji babyndan başga, sebäbi ony başga biri ýazan ýaly) ünsli ýatda saklalyň. Bu kitap Hudaýyň Mukaddes Sözüniň bir bölegi, we Hudaý Öz Sözüniň arkasynda durýar. Reb Isa şeýle diýdi: «Kanuny ýa-da pygamberleri ýok etmäge geldim öýtmeň. Men ýok etmäge däl-de, ýerine ýetirmäge geldim. Çünki size dogrusyny aýdýaryn, asman we ýer geçip gitmänkä, kanundan bir nokat ýa-da bir çyzyk hem ýerine ýetmänkä geçip gitmez» (Matta 5:17-18).
Hudaý Öz ýer ýüzündäki halky Ysraýyla kanun berdi, we olar şeýle diýdiler: «Rebbiň aýdanlarynyň hemmesini ederis» (Müsürden Çykyş 19:8). Emma olar gaty howlukmaç wada beren zatlaryny ýerine ýetirmekde gaty uly şowsuzlyga uçradylar, günälerini Hudaýyň Ogluny, biziň Rebimiz Isa Mesihi haça çüýlemek bilen tamamlap. Biz hristianlar kanunyň astynda däl, sebäbi Mesih öldi, ölümden direldi, asmana göterildi we Mukaddes Ruhy bize ýaşamaga, öwretmäge we ähli hakykaty görkezmäge iberdi. Mesih Özüniň yzarlamaly mysalymyz bolmalydyr. Käbir ýewreý imanlylar butparazlary sünnet etdirmegi we kanuny berjaý etmegi isleýärdiler, ýöne Mukaddes Ruh Resullaryň Işleri 15-de Mesihiň tamamlan işine hiç hili zadyň goşulmaly däldigini açyk aýtdy. Galatýalylara Hat bu ýalňyş pikire garşy göreşmek üçin ýazylypdy.
Hudaýyň Sözüniň bize, hristianlara gönüden-göni degişli bolmadyk bölekleri hem Mukaddes Kitapda öz ornuny eýeleýär. Biz olardan gadymy taryhdan has köp zat öwrenýäris; biz Hudaýyň köp möhüm meselelere nähili garaýandygyny bilýäris. Biziň Barlyk kitabynyň ilkinji babynda görýän zadymyz, Hudaýyň ähli akylly, tertipli Hudaýdygy we garyşyklary ýigrenýändigidir. Ol ýagtylygy garaňkylykdan, ýokardaky suwlary aşakdaky suwdan, gury ýeri deňizlerden ayyrdy. Hudaý ösümlikleri we miweli agaçlary we ähli dürli janly-jandarlary öz görnüşleri boýunça ýaratdy, we ynsanlary, erkek we aýal edip ýaratdy.
Ol bu aýralyklar üçin öz sebäplerine eýedir. Mysal üçin, Efesliler 5:22-33-de Ol ynsanlaryň erkek we aýal bolmagyny görkezdi. Ol şeýle hem, nikada ikisini birleşdirýän Özüdigini, her biriniň öz aýratyn rolunyň bardygyny, Mesihiň we Ybadathananyň bir görnüşi hökmünde biri-birini doldurýandygyny görkezdi. Beýleki Mukaddes Ýazgylar bu ajaýyp gatnaşygy has-da suratlandyrýar.
Ol berýän buýruklary ýa-da görkezmeleri üçin sebäplerini hemişe aýtmaýar. Ýöne käwagt aýdýar. Kanuny Gaýtalaýyş 4-i ünsli okamak, kanunyň Ysraýyl üçin berlendigini we olary ýer ýüzündäki beýleki ähli milletlerden tapawutlandyrandygyny açyk görkezýär. Ezekiýel 44:18 Ysraýylyň ýüň we zygyr garyşyk geýimleri geýmeli däldigi baradaky buýruga käbir düşündiriş berýär. Müňýyllykda guruljak ybadathana we şol wagtky ruhanylaryň gullugy barada aýdylanda, Hudaý Özüne gulluk edende olaryň geýimleriniň zygyrdan bolmalydygyny aýtdy: «olar der döredýän hiç hili zat geýmezler.» Barlyk 3:19-da, Adamyň Hudaýyň beren ýekeje buýrugyna bilkastdan boýun bolmazlygynyň netijesiniň bir bölegi hökmünde, oňa şeýle diýildi: «Ýer ýüzüne gaýdyp barýançaň, ýüzüňiň derini döküp çörek iýersiň.» Ruhanynyň gullugy şatlykly bir artykmaçlyk bolmalydy, agyr, der döredýän zähmet däl.
Hudaý erkekleri we aýallary dürli edip ýaratdy, her biriniň Hudaý tarapyndan berlen roly bar, ýöne biri-birine mätäç we biri-birine bagly. 1 Korinfliler 11-däki başlyklyk baradaky bölekde, hristian erkekleriň we aýallaryň saçlary we baş örtügi barada Hudaýyň görkezmelerini hem berýän ýerinde, biz şeýle okaýarys: «Şeýle-de bolsa, Rebde ne erkek aýaldan garaşsyz, ne-de aýal erkekden garaşsyzdyr. Çünki aýal erkekden çykdy, şonuň ýaly-da erkek hem aýal arkaly gelýär; ýöne ähli zat Hudaýdandyr» (11-12-nji aýatlar). Başga bir ýerde, eýýäm belläp geçişimiz ýaly, aýallar Ybadathananyň bir görnüşi, erkekler bolsa Mesihiň bir görnüşi bolany üçin, aýallara edepli geýinmek we gymmat bahaly şaý-sepler bilen özlerini görkezmezlik maslahat berilýär (1 Timoteos 2:9-15; 1 Petrus 3:1-6). Mesih görkezilmeli Şahsdyr, we Ybadathana Oňa boýun bolmalydyr. Şonuň ýaly-da, Gün şöhleli şöhle saçýar, Aýyň şöhlelenmesi bolsa Günüň şöhlelenmesiniň peseldilen yşyklandyrylyşydyr we Gün biziň gözümize görünmeýän gijede has-da görünýär.
Ysraýyla kanunlary berende, Hudaý olaryň ýaşaýyş şertlerini göz öňünde tutdy. Mysal üçin, Müsürden Çykyş 35:3-de Hudaý ysraýyllara Şabat güni öz jaýlarynda ot ýakmagy gadagan etdi. Sanlar 15:32-36-da Şabat güni odun ýygýan bir adam barada aýdylýar, görnüşinden ot ýakmak üçin taýýarlyk görýän ekeni. Hudaý bu adamyň Ysraýylyň ähli ýygnagy tarapyndan daşlanmalydygyny buýurdy. Hudaý Öz halkyny çöl arkaly, seýrek gar ýagýan ýa-da gaty sowuk howasy bolan bir ýere alyp barýardy. Eger Ol olara Sibiriýany ýa-da Alaskany watan edip beren bolsa, beýle buýruk hakyky kynçylyk bolardy.
Hudaý hiç ýerde erkekleriň geýimini aýallaryň geýiminden tapawutlandyryp kesgitlemeýär. Geýim saýlanda howa şertleri we işler göz öňünde tutulýar. Biziň geýimlerimiz özümizi başgalara nähili görkezýändigimizi görkezýär, we olar Mukaddes Kitapda munuň bir görnüşidir. Hudaýyň ýer ýüzündäki halky erkek we aýal arasyndaky tapawudy saklamalydy. Hudaýyň asmandaky halky – hristianlar – muny belläp geçmelidir. Hudaý uniseksy ýigrenýär – moda dizaýnerleriniň jynslar arasyndaky bu tapawudy ýok etmäge synanyşygy. We dünýäde syýahatçylar we ýat ýerler (Ýewreýler 11:13; 1 Petrus 2:11 serediň) hökmünde, biz özümize üns çekmäge çalyşmaly däldiris. Gaýtam, biz adamlary Rebimize görkezmelidiris.
Hudaý Öz Sözünde gomoseksualizme we Mukaddes Kitap döwründe butparaz halklaryň arasynda giňden ýaýran ynsan jyns gatnaşyklarynyň ähli hyýanatçylyklaryna garşy açyk aýtdy. Bular häzirki wagtda köp ýurtlarda alternatiw ýaşaýyş görnüşleri hökmünde öňe sürülýär we hatda kanuny taýdan goralýar. «Zyna» we «günä» häzirki dünýäde seýrek eşidilýän sözlerdir. Adamyň standartlary çalt üýtgeýär, köplenç erbetlige tarap. Hudaý üýtgemeýär we Onuň standartlary üýtgemeýär ýa-da adamyň barha açyk ahlaksyzlygyna uýgunlaşmaýar. We biz imanlylar dünýäde ýaşaýan bolsak-da, dünýäden däldiris (Ýahýa 17:11,14). Biz Rebimiz Isanyň gelip, bizi Öz ýanyna, bu häzirki erbet dünýäden alyp gitmegine garaşýarys, ýa-da azyndan garaşmalydyrys. Bu biziň «bagtly umydymyzdyr,» ýedi ýyllyk kynçylyk döwründen soň «beýik Hudaýymyz we Halasgärimiz Isa Mesihiň şöhratly peýda bolmagy» (Titus 2:13) bolar. Ol dogry höküm çykarar we soňra haça çüýlenen we entek hem ret edilýän bu ýerde dogrulykda höküm sürer. Reb Isa, gel!
SORAG:
Köne Ähtdäki geýim-gejim kadalary baradaky soragyma beren jogabyňyz üçin sag boluň. Ýöne Kanuny Gaýtalaýyş 22:5-iň taryhy geçmişi aýdylmady. Bu Mukaddes Ýazgy barada düşünje almaga kömek etseňiz, haýyş edýärin, gaharlanmaň. Ýene-de, eger ruhany Harun üçin kassok döredilen bolsa, häzirki döwrüň imanlylary tarapyndan ybadat wagtynda aýratyn geýim ulanylmagy mümkinmi? Köp sag boluň.
JOGAP:
Kanuny Gaýtalaýyş «Ikinji Kanun» diýmekdir. Bütin kitabyň taryhy geçmişi onuň açylyş aýatlarynda beýan edilýär. 1-nji babyň 1-nji aýaty Musanyň bu kitabyň sözlerini Ysraýyl halkyna nirede aýdandygyny bize habar berýär. Bu Kengan ýurdunyň çöl tarapyndady, sebäbi halk Ýeşuw 3–4-e çenli Wada edilen ýere geçmedi. Kanuny Gaýtalaýyş Ysraýyl halky Müsürden çykanyndan soňky kyrkynjy ýylyň on birinji aýynyň birinji güni berildi (1:3). Olar Müsürden Pasxa gijesi – ýazda birinji aýyň on bäşinji gününiň gaty ir wagtynda çykypdylar (Müsürden Çykyş 12 serediň). Şeýlelikde, Kanuny Gaýtalaýyş kitaby biziň wagt hasaplama usulymyz boýunça Müsürden çykanyndan soňky kyrkynjy ýylyň fewral aýynyň ahyryna ýa-da mart aýynyň başyna degişlidir. Dünýäniň şol böleginiň howasy ABŞ-daky Günorta Karolinyň howasyna meňzeş, ýagny ýumşak howadyr.
Musa Hudaý tarapyndan öz halky bilen ýurda girmejekdigi aýdylypdy (Kanuny Gaýtalaýyş 4:21). Şonuň üçin bu ýerde, Iordan derýasyny geçmäge we Hudaýyň olara berýän ýurduny basyp almaga taýyn bolan halka Musa Hudaýyň olara beren kanunlaryny gaýtadan seretdi we olara Oňa boýun bolmagy ündedi, boýun bolmazlygyň netijeleri barada duýdurdy. Bu kanunlaryň arasynda garşy jynsyň geýimlerini geýmegiň gadagan edilmegi hem bar. Bir düşündiriji Kengan butparaz halklarynyň butparazlygynyň ahlaksyzlyk bilen ýakyndan baglanyşyklydygyny we munuň bu gadaganlygyň düýp sebäbi bolup biljekdigini belläp geçdi.
Efesliler 5:22-33-de ynsan nikasy Mesihiň we Ybadathananyň birleşmesiniň nusgasy hökmünde yglan edilýär. Hudaýyň nikadaky idealy bir (erkek) adamyň bir (aýal) aýaly bolmagydyr. Nikadan öňki jyns gatnaşyklary (Hudaýyň «zyna» diýip atlandyrýany), uniseks, bir jynsly nika, gomoseksualizm, transwestitizm we nikanyň ylahy düzgüninden daşary beýleki ähli jyns gatnaşyklary ynsan üçin Hudaýyň islegine garşydyr. Hudaý muny Öz ýer ýüzündäki halky Ysraýyla beren kanunynda açyk aýdýar. Ol beýle gatnaşyklary «günä» diýip, hiç hili şübhesiz atlandyrýar.
Biziň geýimimiz özümizi başgalara nähili görkezýändigimizdir. Şonuň üçin jynslar arasyndaky tapawudy gizleýän geýimler Hudaý tarapyndan gadagan edildi. Bu howa şertleri sebäpli edilmedi; bu milletleriň butparazlygynyň peselmegine ýa-da bozulmagyna garşy Hudaýyň mukaddesliginiň meselesidi. Häzirki wagtda köp ýurtlar Hudaýyň «günä» diýip atlandyrýan zadyny kanuny we syýasy taýdan dogry etdiler. Käbir ýurtlarda Hudaý bilen bu dürli günälere garşy duran adam kanuny jezalar bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Häzirki wagtda imanlylaryň ybadat wagtynda geýmeli aýratyn geýim görnüşi barada, Hudaý hiç hili talap etmeýär, şonuň üçin biz hem hiç hili talap etmeli däldiris. Ysraýyl Hudaýyň ýer ýüzündäki halkydy. Millet Rebbiň buýruk beren ähli zatlaryny etmäge dabaraly wada beripdi. Hudaý olary wadalaryna görä saklady. Olaryň ybadaty ähli tarapdan duýgularyna täsir edýän ybadatdy: görünýän gurbanlar, saz gurallary we erkeklerden ybarat tälim alan horlaryň aýdan aýdymlary, Harundan gelip çykan aýratyn mirasdar ruhanylyk we Lewi kömekçileri, ruhanylar üçin aýratyn lybaslar, hoşboý ysly tütetgi we ýag, ybadat etmek üçin täsirli we ajaýyp bina.
Hakyky Mukaddes Kitap hristiançylygy bularyň hiç birini talap etmeýär. Mesih, asmandaky Başlygymyz, biziň töweregimize ýygnanmaly merkezimizdir. «Iki ýa-da üç adam Onuň adyna ýygnanan ýerinde» Ol olaryň arasynda bolmagy wada berýär (Matta 18:20). Ýakup 2:1-4 baý adamlaryň gowy geýimli we garyp adamlaryň tersine geýimli bolup, olaryň ýygnaklarynda bile bolýandygyny görkezýär. Hudaý adamlara parh goýmaýar. Ol bizi nähili bolsak, şeýle kabul edýär.
Eger biz Onuň huzuryna arassa geýimlerde gelsek, muny Oňa hormat goýýandygymyzy görkezmek üçin edýäris, ýöne daşky görnüşden hristianlaryň ybadat edende birmeňzeş görünmegi hökman däldir. Aýallara 1 Timoteos 2:9 we 1 Petrus 3:3-4-de özlerini edepli bezemek maslahat berilýär, ýöne bu gündelik durmuş üçindir; hristianlara ybadat üçin nähili geýinmelidigi barada aýratyn görkezme berilmeýär. Erkekler ak köýnek we kostýum we galstuk geýmeli däl, käbirleri käwagt talap etmäge synanyşan ýaly. Hristianlaryň birmeňzeş geýinmeginde hiç hili ýalňyşlyk ýok, ýeter ki, bu olardan talap edilýän ýa-da garaşylýan zat bolmasyn. Topardaky käbir adamlaryň Köne Ähtdäki ruhanylaryň borçlaryny ýerine ýetirende geýmeli bolan ýaly, özlerini başgalardan has dindar ýa-da möhüm hasaplap, aýratyn geýim geýmegi ýalňyşdyr. «Siziň mugallymyňyz birdir, Mesihdir, we siz hemmäňiz dogandyr» (Matta 23:8).
