Via Dolorosa – Haç ýoly
Häzirki döwürde Iýerusalimiň Köne Şäherinde Via Dolorosa (Gynançlar ýoly) atly zyýarat ýoly bar. Bu ýol Rebbimiziň haçyny göterip, kazyýetinden haça çüýlenýän ýerine çenli ýören ýoly diýilýär. Via Dolorosa Rebbimiziň Pilatusyň öňünde kazyýetiniň adaty ýeri bolan Antoniýa Galaýyndan başlap, Onuň haça çüýlenmeginiň we jaýlanmagynyň adaty ýeri bolan Mukaddes Gabyr Buthanasynda gutarýar.
Köp syýahatçylar Mukaddes Ýer zyýaratynyň esasy bölegi hökmünde Via Dolorosa ýöreýärler we eger Rebbimiziň aýaklarynyň häzirki Via Dolorosa-ny emele getirýän Iýerusalimiň egri-bugry köçelerine hiç haçan degmändigini bilseler, gaty lapykeç bolardylar. Häzirki Via Dolorosa-nyň köçeleri Mesih döwründen däl-de, 16-njy asyrdan, ýagny Türk Osman Imperiýasy Iýerusalimi dolandyran döwründen gelip çykýar. Aslynda, Via Dolorosa-nyň ýoly haça çüýlenmeden ýüzlerçe ýyl soň kesgitlenmedi.
Mundan başga-da, Rebbimiziň kazyýetiniň adaty ýeriniň ýerleşýän ýeri henizem sorag astynda. Onuň kazyýeti Ybadathana Dagyň demirgazyk-günbatar burçundaky Antoniýa Galaýynda, Via Dolorosa-nyň başlanýan ýerinde geçirildimi, ýa-da şäheriň günbatar tarapyndaky Irod köşgündäki Praetoriumda geçirildimi? Hatda kazyýet Antoniýa Galaýynda geçirilen bolsa-da, Ýahýa 19:13-däki “ýer” diýlip hemişe hasaplanan Rim “litostratosy” häzirki wagtda köp alymlar tarapyndan Mesih döwründen takmynan 100 ýyl soň höküm süren Rim Imperatory Adrian döwrüne degişli edilýär.
Rebbimiziň haça çüýlenmeginiň we jaýlanmagynyň ýerleşýän ýeri ýyllar boýy jedelli boldy. Golgota we Gabyr adaty ýerleri 4-nji asyrdan gelip çykýan Mukaddes Gabyr Buthanasynyň diwarlarynyň içinde ýerleşýär. Bu ýerleşişi goldaýan taryhy we arheologiki deliller köp. Emma Gordon Golgotasy we Bag Gabyry, alternatiw ýerler, käbir dogry goldaýjy delillere hem eýe. Bu ýerde hem, Mesihiň haça çüýlenmeginiň we direlmeginiň hakyky ýeriniň haýsysydygyny anyk aýdyp bilmeris. Iki gabyr hem boş!
Nirede däl-de, nähili
Via Dolorosa-daky Mukaddes Ýer zyýaratçylary Rebbimiziň Golgota ýerine haçyny göterip ýören ugrunda ýöremän hem bilerler, we olar Isanyň ýören köçelerinde ýöremeýärler. Bu uly lapykeçlik bolsa-da, şeýle bolmaly däl, sebäbi “haç ýolunyň” takyk ýoluny bilmegimiz ýa-da syýahat etmegimiz hakykatdanam möhüm däl. Mukaddes Kitap Isanyň ýören ýerinde ýöremäge ymtylmalydygymyzy däl-de, Isanyň ýöreni ýaly ýöremelidigimizi öwredýär!
Resul Ýahýa Isa Mesihe degişlidigini aýdýanlaryň “Ol ýöreni ýaly ýöremelidigini” aýdýar (1 Ýahýa 2:6 NASB). Onda Isa nähili ýöräpdi? Ol gynanç we ejir ýoluny ýöräpdi; Ol hakyky via dolorosa-ny ýöräpdi. Işaýa 53:3-de Onuň “Gynanç adamy we gaýgy bilen tanyş” bolandygy aýdylýar. Eger biz Onuň ýöreni ýaly “ýöremeli” bolsak, onda biz hem via dolorosa-ny ýöräris.
Via dolorosa, gynançlar ýoluny ýöremek nämäni aňladýar? Bu hemişe gynançly bolmalydygymyzy, ýa-da asketizmi amala aşyrmalydygymyzy, ýa-da durmuşdan lezzet almagy ret etmelidigimizi, ýa-da hiç hili gyzykly işlere gatnaşmaly däldigimizi aňladýarmy? Bu ýaşaýyş tärini buthananyň taryhynda käbir adamlar dindar hasaplasa-da, Mukaddes Kitap şeýle ýoýulan pikiri öwretmeýär. Meselem, Birinji Timoteos 6:17-de “Hudaý ... bize ähli zady lezzet almak üçin bol-elin berýär” diýilýär. Isa Öz sürüsine bol-elin durmuş getirmek üçin gelendigini aýtdy (Ýahýa 10:10).
We ýadyňyzda bolsun, Rebbimiz Gynanç adamy bolsa-da, Ol betbagt ýa-da bagtsyz adam däldi. Köp adamlar Oňa çekildi we Yzyna eýerdi. Ol çagalary gujagyna aldy we olara pata berdi. Ol agşam naharlary we toýlar ýaly jemgyýetçilik çärelerinden lezzet aldy. Onuň tankytçylary hatda Ony jemgyýetiň günäkärleri bilen gaty köp “iýmekde we içmekde” aýypladylar (Luka 7:34). Şonuň üçin eger biz Isanyň ýöreni ýaly ýöremeli bolsak, biziň ýaşaýyş tarzymyz garaňky we bagtsyz bolmaz, we biz gaharjaň, özüni dogry hasaplaýan ýekelikde ýaşaýanlar bolmarys. Onda gynançlar ýoly boýunça Onuň ýöreni ýaly ýöremek nämäni aňladýar?
Özüňi inkär etmek
Filipililer 2:5-11 via dolorosa-ny ýöremegiň nämäni aňladýandygyny iň gowy düşündirýär. Rebbimiz Özüni inkär edip, bize hyzmat etmek we halas etmek üçin Öz hukuklaryndan ýüz öwren ýaly, biz hem Özümizi inkär edip we Öz hukuklarymyzdan ýüz öwrüp, başgalara hyzmat etmek we Hudaýy şöhratlandyrmak üçin Onuň yzyna eýermeli. Rebbimiz bu prinsipi iň ýokary derejede amala aşyrdy. Ol Öz şöhratyny bir gyra goýdy we kiçigöwünli boldy. Ol ýaradan ýykylyp galan mahluklaryna hyzmat etmek üçin kiçigöwünli şertlerde ýaşady. Ol ynsan nesliniň Özüni kemsitmegine we masgaralamagyna ýol berdi. We ahyrynda Ol biziň üçin haçda ölüp, Öz janyny berdi, bu iň kemsidiji ölümdi. Bu Onuň via dolorosa-sy, biziň üçin saýlan ejir ýoludy.
Filipililer 2:5 Rebbimiziň ýolunyň biziň nähili ýöremelidigimizi – Isanyň şol bir garaýşy bilen – görkezýändigini nygtaýar! Öňki aýatlar muny beýan edýär: “Özüňize hyzmat etmäň; başgalara gowy täsir galdyrmak üçin ýaşamäň. Kiçigöwünli boluň, başgalary özüňizden gowy hasaplaň. Diňe öz işleriňiz barada pikir etmäň, eýsem başgalara we olaryň edýän işlerine gyzyklanyň” (Filipililer 2:3-4 tlb). Başgalaryň peýdasyna özüňi inkär edýän ýöriş başgalara kömek etmek üçin sagatlary bermegi öz içine alyp biler – kynçylyk çekýän ýetginjek, ýeke ene, şäher içindäki gulluk. Belki, biziň wagtymyzy we söýgimizi gurban etmegimiz işlemek kyn bolan we hatda minnetdar bolmadyk adamlara kömek etmegi öz içine alar! Eger şeýle bolsa, Isanyň ýören ýoluny yzarlaýandygymyzy ýatlaň. Käbir adamlar Rebbimiziň hyzmat we özüni gurban etme ýoluna jogap bermediler, we henizem bermeýärler! (Luka 17:12-19). Özüňi inkär etme ýaşaýyş tarzy tebigy däl. Bu kyn, ýöne Hudaýy begendirýär we şöhratlandyrýar.
Efesoslylar kitabynyň birnäçe ýerinde biziň “ýörişimiz” agzalýar. Efesoslylar 2:10-da “gowy işlerde” ýöremelidigimiz aýdylýar. Efesoslylar 5:15-16-da bize maslahat berilýär: “Nähili ýöreýändigiňize üns beriň ... akyldar ýaly, wagtyňyzy iň gowy peýdalanmak bilen.” We Efesoslylar 4:1-2-de okaýarys: “Men ... sizi çagyrylan çagyryşyňyza mynasyp ýöremäge, ähli kiçigöwünlilik we ýumşaklyk bilen, sabyrlylyk bilen, söýgüde biri-biriňize çydamlylyk görkezmäge haýyş edýärin.” Bu hyzmat we kiçigöwünlilik ýörişini beýan edýär. Kiçigöwünli bolmak, öz zerurlyklarymyzyň ilki kanagatlandyrylmagyny, ýa-da şahsy pikirlerimiziň kabul edilmegini, ýa-da rahatlygymyzyň ileri tutulmagyny garaşmajakdygymyzy aňladýar. “Kiçigöwünli aň bilen her biriňiz biri-biriňizi özüňizden möhüm hasaplaň ... we ... başgalaryň bähbitlerini gözläň” (Filipililer 2:2-3). Bu öwrenmek kyn sapak. Ýöne Isanyň ýöreni ýaly ýöremek islesek, muny öwrenmeli.
Özüňe ölüm
Isa şeýle diýdi: “Kim Meniň yzymdan gelmek islese, özüni inkär etsin, her gün haçyny götersin we Meniň yzymdan gelsin” (Luka 9:23). Bu Rebbiň bizi yzarlamaga çagyrýan via dolorosa-sy. Bu haç ýoly. Käbir hristianlar haçyny götermegiň belli bir ýüki, meselem, fiziki maýyplygy ýa-da maýyp çagany ýa-da kyn gaýynenäni götermegi aňladýandygyny pikir edýärler. We käbir hristianlar munuň Mesih üçin yzarlanmaga synanyşmalydygymyzy aňladýandygyny pikir edýärler. Ýok! Eger biz dogry ýaşasak we Hoş Habary paýlaşsak, synaglar we ejirler hökman geler (2 Timoteos 3:12). We bu elbetde Rebbimiziň ýöreni ýaly ýöremegiň bir bölegi. Ýöne Isa şol sözleri aýdanda, haç götermek ölümi aňladýardy, we häzirki döwürde hem şony aňladýar. Isanyň yzyna eýermek üçin haç götermek “özüňe ölüm” prinsipini ulanmagy aňladýar. Bu biziň Mesihiň yzyna eýermek üçin özümizi ölüm ýerine goýmalydygymyzy aňladýar. Bu aňsat däl, we gaty çenden aşa ýaly görünýär, ýöne Reb haç metaforasyny ulandy!
Galatýalylar 2:20 bu “özüňe ölüm” doktrinal prinsipini beýan edýär: “Men Mesih bilen haça çüýlendi. Indi men däl, Mesih mende ýaşaýar. Häzir bedenimde ýaşaýan durmuşymy meni söýen we meniň üçin Özüni gurban eden Hudaýyň Ogluna iman bilen ýaşaýaryn.” Isa biziň günälerimiz üçin haçda öleninde we biziň aklanmagymyz üçin direlende, biz Onuň bilen öldük we Onuň bilen direldik. Bu Hudaýyň öňündäki ruhy ýagdaýymyzdyr (Rimliler 6). Emma, bu durmuşy terk edýänçäk, biziň günäkär tebigatymyz bedenlerimizde henizem işjeňdir, we biz hemişe tebigy, aňsat, materialistik, özümize hyzmat edýän ýaşaýyş tarzyna bolan isleglerimizi ölüm ýerine goýmaly. Biz bu hakykaty, hakyky manyda, özüňe hyzmat etme däl-de, özüňi inkär etme bilen häsiýetlendirilýän, Hudaýyň şöhraty üçin özüňe hyzmat etmeýän ýaşaýyş tarzy bilen ykrar edýäris.
Gündelik kararlar
Hristian durmuşynyň her gününde kyn saýlamalar bolar – özüňi inkär etme we özüňe ölüm kararlary. Şonuň üçin Rebbimiz Öz yzyna eýermegiň haçy – her gün! – götermegi aňladýandygyny aýtdy. Bu işde ýa-da kampusda hudaýsyz gürrüňlerden ýüz öwürmek üçin gündelik karary öz içine alyp biler, netijede dostluklary ýitirip we “içki topara” hiç haçan goşulmazlygy bilip. Hudaýy şöhratlandyrmak üçin özüňi inkär etmek gündelik kiçi saýlamalary öz içine alar, meselem, ahlaksyz ýa-da gödek teleýaýlymlary öçürmek ýa-da özüňiziň we maşgalaňyzyň ruhy saglygyna zyýan berjek işlerden ýüz öwürmek.
Paradoks
Paradoksal ýagdaýda, Rebbimiz üçin, özüni inkär etme we haç ýoly iň uly şatlyk we sylag ýoludy. We biziň üçin hem şeýle bolar! Biz Onuň yzyna eýermeli, “imanymyzyň awtory we kämilleşdirijisi Isa gözlerimizi dikip, Ol öňündäki şatlyk üçin haça çydady” (Ýewreýler 12:2). Via dolorosa şatlyksyz we garaňky däl, ýöne aňsat we tebigy hem däl. Bu garaňky, asketiki ýol däl, ýöne “bereket hoş habary” ýoly hem däl. Bu gülkisiz däl, ýöne gözýaşlar hem bolar.
Kiçigöwünlilik, sabyrlylyk we hyzmatkär ýürek aňsatlyk bilen gazanylmaýar. Başgalara Mesih üçin hyzmat etmek üçin wagt we lezzet gurban etmek şatlyk getirýär, ýöne bu kyn – has köp zat edip bilýän wagtyňyzda gowy bir maksat üçin pul bermekden has kyn. Özümiziň özümize hyzmat edýän isleglerimizi ölüm ýerine goýmak kyn göreşleri we gymmatly kararlary öz içine alýar. Via dolorosa ejir ýoludyr, ýöne Rebbimiziň yzyna eýerenimizde şatlyk ýoludyr: “Eý Hudaýym, Seniň islegiňi ýerine ýetirmekden lezzet alýaryn” (Zebur 40:8).
Koloseliler 1:10-12 bizi “Rebbe mynasyp ýöremäge, ähli zatda Ony begendirmäge, her bir gowy işde miwe bermäge we Hudaýy bilmekde ösmäge; ähli durnuklylygy we sabyrlylygy gazanmak üçin güýçlenmäge, Atasyna şatlyk bilen şükür etmäge” çagyrýar. Bu aňsat däl, we kyn we agyryly kararlary öz içine alar, ýöne bu dogry ýol.
Iýerusalimiň Via Dolorosa-ny ýöreýän köp zyýaratçylar gündelik durmuşlarynda Rebbimiziň ýoluny ýöremäge islegsizdirler. Biziň barada näme? Biz hakyky via dolorosa-ny ýöremäge taýýarmy? Hristian durmuşynda ösüş üçin esasy zat Isanyň ýören ýerinde däl-de, Onuň ýöreni ýaly ýöremekdir.
