SORAG: Resullaryň Işleri 2:42, 2:46 we Resullaryň Işleri 20:7, 20:11-de agzalýan “çöregi döwmek” — Rebbiň agşam naharymy ýa-da umumy naharmy?
JOGAP:*“Çöregi döwmek” jümlesi Täze Ähtde hem Rebbiň agşam naharyna, hem adaty nahar iýmäge degişli ulanylýar. Aýratyn bir ýagdaýdaky manysy kontekstden kesgitlenmelidir. Grek sözi *artos “çörek” ýa-da “burbanka” diýmegi aňladýar; klao sözi “döwmek” ýa-da “bölekleri döwmek” diýmegi aňladýar; we klasis döwmek hereketine degişlidir. Şeýlelik bilen, “çöregi döwmek” çörekleri ýa-da burbankalary böleklere bölmegi aňladýardy.
“Çöregi döwmek” diýen käbir mysallar, Mesih tarapyndan dönüklik edilen gijesinde bellenen Rebbiň agşam naharyna açyk-açyk degişlidir (Mat. 26:26; Mar. 14:22; Luka 22:19; 1 Kor. 11:23-24). Başga bir ýer hem käse, hem çörek barada aýdýar we Rebbiň agşam naharynyň simwolizmini düşündirýär: “Şükür edýän şükür kasesimiz Mesih bilen gatnaşyk dälmi? Döwýän çöregimiz Mesih bilen gatnaşyk dälmi? Sebäbi bir çörek bar, biz köp bolsak-da, bir beden, çünki hemmämiz bir çörekden iýýäris” (1 Kor. 10:16-17 Täze Halkara Terjimesi).
“Çöregi döwmek” diýen beýleki mysallar adaty nahara açyk-açyk degişlidir. Nahary berýän öý eýesiniň borjy çöregi böleklere bölmek we şükür etmekdi. Mysal üçin, Mesih gudrat bilen birnäçe balyk we çörek bilen uly märekeleri doýurdy (Mat. 14:19; 15:36; Mar. 8:6,19). Direlişden soň, Ol Emmausda iki adam bilen nahar iýdi (Luka 24:30, 35). Pawlus gämi heläkçiligine uçramakçy bolanda, ol gämide bolan 275 adam bilen nahar iýdi (Res. İş. 27:35). Bu mysallaryň her birinde, çörek döwülmezden we nahar iýilmezden öň Hudaýa şükür edildi.
Täze Ähtdäki “çöregi döwmek” diýen beýleki mysallaryň düşündirişi o diýen düşnükli däl. Pentikost gününden soň, irki imanlylar “resullaryň taglymatyna we gatnaşyga, çöregi döwmäge we doga etmäge özlerini bagyşladylar” (Res. İş. 2:42). Olaryň özlerini nahara “bagyşlamagy” ähtimal däldigi sebäpli, bu çöregi döwmek, ähtimal, Rebbiň agşam naharydy. Kontekst bolsa bu doganyň nahar bilen däl-de, Rebbiň agşam nahary bilen has köp baglanyşyklydygyny görkezýär.
Irki imanlylar hem “öýlerinde çörek döwdüler we şadyýan we arassa ýürekler bilen bile nahar iýdiler” (Res. İş. 2:46). Grek dilindäki köp grek-iňlis interlinear Bibliýalary bu iki sözlemiň arasynda “we” däl-de, oturgyç goýýandygy sebäpli, olar şol bir waka, umumy nahara degişli ýaly. Bu, has gowy terjimäniň “öýlerinde çörek döwdüler, şadyýan we arassa ýürekler bilen bile nahar iýdiler” bolup biljekdigini aňladýar. Emma Täze Ýaşaýyş Terjimesi munuň hem Rebbiň agşam nahary, hem nahar iýmek üçin öýlerde duşuşmaga degişlidigine ynanýar.
Pawlus hepdäniň birinji güni çörek döwmek üçin Troasda ýedi gün galdy: “Emma biz ... Troasda beýlekiler bilen birleşdik, ol ýerde ýedi gün galdyk. Hepdäniň birinji güni çörek döwmek üçin ýygnandyk” (Res. İş. 20:6-7). Bu Rebbiň agşam naharymy ýa-da umumy naharmy? Ýutihus gudrat bilen direldilenden soň, Pawlus “ýene ýokaryk çykdy we çörek döwdi we iýdi” (Res. İş. 20:11). Köp interlinear Bibliýalarda grek dilinde “çörek döwdi” we “iýdi” sözleriniň arasynda “we” sözi bar bolany üçin, eger çöregi döwmek umumy nahary aňladan bolsa, bu şol bir agşamda iki nahary aňladardy. Şonuň üçin, iň gowy düşündiriş, Pawlus Rebbiň agşam naharyna gatnaşandan soň nahar iýen bolmagydyr. Täze Ýaşaýyş Terjimesine görä, “Soňra hemmesi ýokaryk çykdylar, Rebbiň agşam naharyna gatnaşdylar we bile nahar iýdiler” (Res. İş. 20:11). Şeýlelik bilen, Resullaryň Işleri 20:7 we 11-de ýazyjy Luka Rebbiň agşam naharyna degişlidir.
Şuny hem bellemelidiris ki, irki Kilisede Rebbiň agşam nahary bilen köplenç gatnaşyk nahary geçirilýärdi (1 Kor. 11:20-22, 33-34; 2 Pet. 2:13; Ýahuda 12). Şonuň üçin, soragyň jogaby, kontekstiň bize Resullaryň Işleri 2:42 we 20:7 we 11-de “çöregi döwmek” Rebbiň agşam naharydygyny, ýöne Resullaryň Işleri 2:46-da nahardygyny aýdýar.
Jogap beren Jorj Houk
