Patyşaňyza serediň!
«Eý Sion gyzy, örän şatlan! Eý Iýerusalim gyzy, gygyr! Ine, Patyşaň saňa gelýär; Ol adalatly we halas ediji, pespäl we eşegiň üstünde, eşegiň taýynyň üstünde gelýär.» —Zakarýa 9:9 NKJV
Matta Täze Ähtiň ilkinji kitaby näme üçin diýip hiç haçan oýlanyp gördüňizmi? Bu soraga jogap bermezden ozal, aşakdakylary göz öňünde tutuň: Ýewreý Injilindäki iň soňky kitap Ýyl ýazgylarydyr, oňa Iýerom (347-420) 405-nji ýylda tamamlanan latyn terjimesinde şeýle at beripdir. Ýewreýler Ýyl ýazgylarynyň awtorlygyny köplenç Ezra, ýazyja degişli edýärler. Onuň esasy maksady, sürgündäki ýewreýleriň kiçijik, kynçylyk çekýän jemgyýetini Ýehowadaky miraslaryna oýarmakdy. Olar Hudaýyň ähtli halky, ýerdäki saýlanan halky bolmak perspektiwasyny ýitiripdiler.
Ýyl ýazgylary ýewreýleri Lewi ruhanylygyny, Dawudyň we Süleýmanyň şöhratly patyşalyklaryny we Hudaýyň wada beren Mesihini, Dawudyň neslinden bolan we Ysraýylyň üstünden hemişelik patyşa bolup höküm sürjek Mesihini ýatlamaga çagyrýar. 1 Ýyl ýazgylary 1-8-nji baplarda Ezra bu ruhdan düşen halky öz milletiniň başlangyjyna baglamak üçin taryhy serişdeleri berýär – giňişleýin nesil daragtlary arkaly, «şonuň üçin ähli Ysraýyl nesil daragtlary boýunça ýazyldy» (1 Ýyl ýazgylary 9:1).
Onda Matta Täze Ähtiň ilkinji kitaby näme üçin? Açylyş jümlesi Mattanyň temasyny tanadýar we soragymyza jogap berýär: «Isa Mesihiň, Dawudyň Oglunyň, Ybraýymyň Oglunyň nesil daragty kitaby» (Matta 1:1). Esasy tema Mesihiň üsti bilen Dawudyň we Ybraýymyň ähtleriniň göni ýerine ýetirilmegidir.
Bular Hudaýyň Dawut we Ybraýym bilen baglaşan bir taraply ähtleridi, ýöne hiç haçan doly ýerine ýetirilmändi. Ýewreýler üçin Hudaýyň öz ýüregine laýyk adamdan hemişelik patyşalyk umydy we Hudaýyň dostuna ilkinji wada berlen bereketleri almak iň möhümidi.
Matta 1-däki nesil daragty ýewreýlere Isanyň Ýusup arkaly Dawudyň göni neslinden bolandygyny we şeýlelik bilen Dawudyň tagtynyň kanuny we hakyky mirasçysydygyny subut edýär. Ähtleriň ýerine ýetirilmegi temasyny ünsden düşürmezlik üçin, Matta Mesihiň nesil daragtyny Adamdan däl-de, Ybraýymdan başlaýar. Luka Mesihiň nesil daragty bolsa başga maksat üçindir. Luka Mesihi «Ynsan Ogly» ýa-da has anygy, «Adamyň Ogly» (Luka 3:38) hökmünde görkezýär. Şeýle etmek bilen, Luka Mesihi «soňky Adam» (1 Korinfliler 15:45), Hudaýyň dogrulygyň ýerine ýetiriji we aýalyň tohumyndan geljek pygamber edilen Mesihiň harpy-harpy ýerine ýetirilmegi hökmünde görkezýär (Gelip çykyş 3:15-16).
Hudaý ynsan üçin Mesihiň ýykylan adamyň tohumyndan bolmajagyny, ýöne Onuň patyşalyk nesliniň bir adam, Ýusup arkaly, Süleýmana we ahyrynda Dawuda çenli guruljakdygyny düşünmek möhüm hasaplady. Iki nesil daragty muny amala aşyrýar: Luka ünsümizi Mukaddes Ruhyň güýji bilen Merýemden gelen Rebbiň ynsanlygyna gönükdirýär, Matta bolsa Mesihiň Ýusup arkaly resmi ygtyýaryny görkezýär.
Ýewreý Injili Adamdan başlap, Hudaýyň öz pitneçi ähtli halky barada 400 ýyl dymmagy buýran wagtyna çenli nesil daragtlary bilen tamamlanýar. Bu pygamberlik dymmasy Halasgäriň ýere geljekdigi baradaky habar bilen bozuldy. Matta 1-de, nesil daragtlary asyrlar boýy dymandan soň ýene-de dowam edýär we ýewreýleri köpden bäri garaşylýan we pygamber edilen Mesihleri, Reb Isa Mesihe alyp barýar. Ol Hudaýyň Dawuda beren wadasynyň harpy-harpy ýerine ýetirilmegi bolar. Hudaý: «Men Onuň patyşalygynyň tagtyny hemişelik gurararyn» (2 Samuel 7:13) diýdi. Matta, Ýyl ýazgylarynyň diňe bir bölegini açan hekaýanyň jemini berýär we dogrulygy dikeldip, hemişelik höküm sürjek ilkinji Adam bilen soňky Adamyň arasyndaky galan boşlugy doldurýar.
Aýdyň, Hudaýyň Ybraýym bilen baglaşan ähti doly ýerine ýetirilmändi, sebäbi ýewreýler zalym butparaz hökümdarlygy astyndady we ýer ýüzüniň hormatly halky däldi. Ikinjiden, olar öz taryhynyň dowamynda hiç haçan Hudaýyň Gelip çykyş 15-de Ybraýyma wada beren ýeriniň on göteriminden köpüsine eýe bolmandylar. (Bellik: Ýeşuwa 21:43 şol wagt eýe bolunmaly ähli ýere degişlidir.) Zakarýanyň pygamberlik edişi ýaly, Mesih arkaly Ybraýymyň ähti ýerine ýetiriler (Luka 1:68-75).
Mattanyň ilkinji aýatynyň tertibi möhümdir: «Dawudyň Ogly», soňra «Ybraýymyň Ogly». Adatça, ýewreý taryhynyň bu iki esasy patriarhy agzalanda, Ybraýym ilki agzalýar, sebäbi ol Dawut dogulmazdan müň ýyldan gowrak öň ýerde ýaşapdy. Mattanyň düzgünleşdiren tertibi bolsa, bizi öz Injiliniň «ygtyýar» temasyna tanadýar. «Dawudyň Ogly» patyşa wezipesine degişlidir. Reb Isa ýewreýleriň patyşasydyr, ýöne ondan hem köp, Ol «patyşalaryň Patyşasy we rebleriň Rabbi» (1 Timoteos 6:15). Ol öz tagtyny gurmak üçin ýere entek dolanyp gelmedi; häzir Ol gökdäki Atasynyň tagtynda ýaşaýar (Ylham 3:21).
«Ybraýymyň Ogly» diýen salgy «Dawudyň Ogly» diýen salgydan has giň gerimlidir. Ybraýymyň Ogly arkaly «ýer ýüzüniň ähli maşgalalary bereketlener» (Gelip çykyş 12:3). Pawlus Ybraýymy ähli ruhy tohumyň ruhy atasy we Hudaýyň Ybraýyma wada beren ebedi bereketleri barada gürleýär, olar Ybraýym ýaly Hudaýa ynanýan ähli adamlara hem hödürlenýär (Rimliler 4:3).
Bu Hudaýyň ähli ynsan taryhynda, Köne Ähtde ýa-da Täze Ähtde ruhlary halas etmegiň serişdesidir. Toba we boýun egmek barada dürli habarlar bolup biler, ýöne aklanma diňe iman arkaly merhemet bilen bolýar. Diňe iman arkaly Mesihiň işi biziň şahsy hasabymyza ýazylýar.
Mesihde biz ýewreý patriarhlarynyň ikisiniň hem iň gowy taraplaryny görýäris. Dawudyň Ogly hökmünde Mesih dogry patyşa bolupdy, Ybraýymyň Ogly hökmünde bolsa Atanyň islegini ýerine ýetirmek üçin ýaşady: «Men gökden öz islegimi ýerine ýetirmek üçin däl-de, Meni ibereniň islegini ýerine ýetirmek üçin indim» (Ýahýa 6:38). Onda Matta Täze Ähtiň ilkinji kitaby näme üçin? Sebäbi Matta Mesihiň Patyşa hökmünde resmi şöhratyny goldaýar we Mesihi dokuz gezek «Dawudyň Ogly» diýip atlandyrýar (Matta 1:1; 9:27; 12:23; 15:22; 20:30,31; 21:9,15; 22:42). Şeýlelik bilen, ol Injilleriň arasynda ilkinji we Täze Ähtde ilkinji ýerde dogry ýerleşdirilendir.
Reb Isa Köne Äht ähtleriniň dolulygy we ýerine ýetirilmegidir. «Çünki Hudaýyň ähli wadalary Onda Hawa, we Onda Amen, Hudaýyň şöhraty üçin biziň arkaly» (2 Korinfliler 1:20). Ol Dawudyň tagtynyň hakyky mirasçysydyr, Ol ýewreýleri ähli zulumdan halas eder we soňra olaryň üstünden dogrulyk we parahatçylyk bilen hemişelik höküm sürer. Köp sözler bilen, Matta ýewreýleri «Ine, Patyşaňyza» (Matta 21:5) diýip çagyrýar.
Patyşa peýda bolýança
Pawlusyň Timoteosa we bize tabşyrygy:
«Imanyň gowy göreşini göreş. Köp şaýatlaryň öňünde gowy ykrar edeniňde çagyrylan ebedi ýaşaýşa ýapyş. Hemme zada jan berýän Hudaýyň we Isa Mesihiň nazarynda ... Men saňa bu buýrugy Reb Isa Mesihiň peýda bolýança, Hudaýyň öz wagtynda amala aşyrjak, ýalňyşsyz we aýypsyz saklamagy tabşyrýaryn – Hudaý, mübärek we ýeke-täk Hökümdar, patyşalaryň Patyşasy we rebleriň Rabbi, ýeke-täk ölümsiz we ýakynlaşylmaýan nurda ýaşaýan, hiç kim görmedik we görüp bilmeýän. Oňa hemişelik hormat we güýç bolsun. Amen.» — 1 Timoteos 6:12-16 NIV
