Garry aýallaryň bize öwredýän käbir sapaklary
Garry aýallar, esasanam Mukaddes Kitapda, adatça eneler ýa-da dul aýallar bolup, 1 Timoteosa görä şeýle garalmalydyr. Olaryň erkek adamyň hiç haçan dogry ýerine ýetirip bilmejek aýratyn jogapkärçiligi bar. Titus «sagdyn taglymat üçin dogry zatlary aýtmak ... garry aýallar ... özüni alyp barşynda hormatly bolsunlar, töhmetçiler däl, köp şerap içmeýän, gowy zatlary öwredýän – ýaş aýallara öz ärlerini söýmegi, çagalaryny söýmegi, paýhasly, arassa, öý hojalykçy, gowy, öz ärlerine boýun egmegi öwretsinler, şonda Hudaýyň sözi kemsidilmez» diýip aýdyldy (Titus 2:1,3-5 NKJV).
Gyzykly ýeri, Pawlus resulyň Titusa ýazanda ulanan «mugallymlar» ýa-da «öwretmek» diýen grek sözleri başga ýerde ulanylmaýan örän aýratyn sözlerdir. Bu aýatlar hiç haçan 1 Timoteos 2:12-de şol bir resulyň beren taglymatyny ýok etmek üçin dogry ulanylyp bilinmez, ol ýerde aýallara erkekleriň üstünden mugallymçylyk ýa-da ygtyýarlyk ulanmak ýaly jemgyýetçilik roluny eýelemek gadagan edilýär. Şübhesiz, käbir aýallar köp erkeklerden has ukyplydyr, ýöne ynsan aňyna eýermekden Hudaýyň sözüne gulak asmak has möhümdir. Garry aýallaryň ýaş aýallara Mukaddes Kitap boýunça iň gowy öwretmek usuly olaryň dindar göreldesi we asuda, kömekçi, söýgüli, aladaly, şahsy görkezmeleri we maslahatlary arkaly bolýar. Bu Mukaddes Ýazgylara görä, garry dindar halypa ýaş aýala ukyply lektor ýa-da ussat ýazyjydan has köp kömek eder. Geliň, Mukaddes Ýazgylardaky garry aýallaryň käbir mysallaryna seredeliň.
Sara
Sara Mukaddes Kitabyň bize gürrüň berýän ilkinji aýaly bolmasa-da, biz onuň maşgala durmuşy bilen tanyşýan ilkinji aýal. Ol şeýle hem ölüm ýaşy – 127 ýaş – bize aýdylýan ýeke-täk aýal. Onuň barada ýazylanlaryň ömrüniň ikinji ýarymyny öz içine alýandygyny we garry aýal hökmünde ýyllary barada berlen ähli jikme-jiklikleri göz öňünde tutsak, ol Mukaddes Kitabyň bize görkezýän dindar garry aýalyň belli bir döwürdäki görnükli mysaly bolsa gerek. Onuň durmuşynda ýokary we aşaky pursatlar bolan bolsa-da, Hudaý ony 1 Petrus 3-iň ilkinji alty aýadynda dindar aýalyň mysaly hökmünde görkezýär. Ol ýerde onuň ärine boýun egýändigi we Hudaýyň nazarynda gymmatly bolan ýumşak we asuda ruhy bardygy aýdylýar. Şeýlelik bilen Hudaý onuň daşky gözelliginden tapawutlylykda, içki gözelligini belleýär, ony ýasap we geýip bolýar.
Barlyk 12-de biz Abramyň (soňra Hudaý tarapyndan Ybraýym diýlip atlandyrylan) Saranyň gözelligini öwýändigini görýäris. Müsürliler «onuň örän owadanlygyny» (14-nji aýat) görüp, ony Faraona maslahat berdiler, ol hem ony öz öýüne aldy. Sara bu wagtda azyndan 65 ýaşyndady. Ol äriniň howpsuzlygy üçin özüni gurban etmäge taýýardy, eger Abram Mesih ýaly bolan bolsa, ol özüni onuň üçin gurban etmeli bolardy. Äriniň üçin özüni gurban etmäge bu taýýarlyk Barlyk 20-de Sara 89 ýa-da 90 ýaşynda Hudaýyň Ybraýyma we oňa wada beren ogluna garaşýarka ýene-de görünýär.
Süleýmanyň tymsallary ideal aýal baradaky aýdym bilen tamamlanýar, ol bize onuň durmuşy we işi barada köp jikme-jiklikleri berýär. Aýdymyň açylyş aýatlarynda biz şeýle okaýarys: «Äriniň ýüregi oňa ynanýar; şonuň üçin oňa hiç hili ýetmezçilik bolmaz. Ol ömrüniň ähli günlerinde oňa gowylyk edýär, ýamanlyk etmeýär» (11-12-nji aýatlar). Soňra, öýe gowy seredýän we hatda ondan hem daşary çykýan zähmetsöýer durmuşyny beýan edenimizden soň, biz şeýle okaýarys: «Onuň äri derwezelerde tanalýar, ol ýurduň ýaşulularynyň arasynda oturanda» (23-nji aýat). Ybraýymyň we Saranyň durmuşynda biz Ybraýymyň jemgyýetçilikde işleýändigini we Saranyň gyzyklanýandygyny we örän goldaýandygyny görýäris. Ol çadyrda, çadyryň gapysynda diňleýärdi, Hudaýyň myhmanynyň aýtjak ähli zatlaryna gyzyklanýardy. Sara bu myhman we Onuň bilen gelen iki perişde üçin täzelenýän nahar taýýarlamak üçin köp zähmet çekipdi.
Saraň ogluna bolan güýçli islegini gaýta-gaýta görýäris. Ilki bilen bu ony Barlykda başga ýerde okaýan zatlarymyzdan görä, birneme adaty bolan zady etmäge iterdi, ýöne bu Hudaýa hakyky iman däldi. Biz hem käwagt Hudaýyň öz gowy wagtynda işleri ýerine ýetirmegine sabyrly garaşmakdan, Hudaýa kömek etmäge synanyşmaýarysmy? Netijede maşgalada kynçylyk döredi. Ýöne Hudaý onuň tarapyndady we Ybraýyma Saranyň oňa ogul dogurjakdygyny aýtdy. Ýewreýler 11:11 bu ýagdaýy belläp, Saranyň imanlaryny agzap, bize şeýle diýýär: «Ol wada bereni wepaly hasaplady.» Hudaýyň onuň imanlaryny (we bu bapda beýleki aýallaryň hem) belläp we öwüp görkezmegi örän owadan. Rimliler 4:19 «Saranyň göwresiniň ölümini» we Ybraýymyň özüniň çaga edinmäge ukyply däldigini agzap geçýär. Biz Saranyň Barlyk 18:12-däki şatlykly garaşyşyny we soňra Yshagy alandaky şatlygyny görýäris. Ahyrsoňy, biz Hudaýyň Ybraýyma Barlyk 21-de Saranyň sesine gulak asmagyny aýdýandygyny görýäris. Ysmaýyl Hudaýyň jübütlige bermekçi bolan ogly däldi. Galatýalylar 4 bu wakanyň üstünde gurulýar, ol bize Sara we onuň äriniň Ybraýymyň hasabynda örän owadan görkezilen şahsy iman we dindar maşgala durmuşyndan daşary ruhy sapaklary öwredýär.
Ýelizaweta
Ýelizaweta «Harunyň gyzlaryndan», ruhany maşgalasyndan bolup tanadylypdyr. Bize şeýle hem onuň we äriniň Zakariýanyň «Hudaýyň öňünde dogry, Rebbiň ähli tabşyryklarynda we düzgünlerinde günäsiz ýaşaýandygy» aýdylýar. Ýöne gynansak-da, «olaryň çagasy ýokdy, sebäbi Ýelizaweta çagasydy, we ikisi hem ýaşy ulalypdy» (Luka 1:5-7). Bir tarapdan nähili owadan öwgü, ýöne beýleki tarapdan nähili gynanç! Bapyň dowamynda Ýelizawetanyň Isa Mesihiniň enesi boljak ýaş gyz Merýemiň garyndaşy hökmünde agzalýandygyny görýäris.
Perişde Gabriel onuň ärine Zakariýa ybadathanada hossarlyk borjuny ýerine ýetirýärkä göründi. Gabriel oňa dogalarynyň eşidilendigini we aýaly Ýelizawetanyň oňa ogul dogurjakdygyny, oňa Ýahýa diýip at dakmalydygyny aýtdy – biz adatça bu ogla Ýahýa Çömmekçi diýýäris. Perişde oňa Ýahýanyň durmuşyndaky maksadyny hem aýtdy. Gulluk wagty gutarandan soň, Zakariýa öýüne gitdi, we gysga wagt soň Ýelizaweta wada berlen oguldan göwreli boldy. Ol bäş aýlap jemgyýetçilik gözünden çetde durdy, Rebbiň özü üçin eden işine begenýärdi.
Göwreliliginiň altynjy aýynda onuň ýaş garyndaşy Merýem ony görmäge geldi. Ol howlukýardy, sebäbi Gabriel oňa Isanyň gyz enesi boljakdygyny we Ýelizawetanyň hem göwrelidigini aýdypdy. Merýem oňa salam berende, «çaga onuň göwresinde bökdi; we Ýelizaweta Mukaddes Ruh bilen doldy. Soňra ol gaty ses bilen gürledi we aýtdy: «Aýallaryň arasynda sen bagtlysyň, we seniň göwreňiň miwesi bagtlydyr! Ýöne näme üçin bu maňa berildi, Rebbiň enesi maňa gelsin? Çünki, seniň salam sesi gulaklaryma ýeten dessine, çaga göwremde şatlykdan bökdi. Ynanan bagtlydyr, çünki Rebbden oňa aýdylan zatlar ýerine ýetiriler» (41-45-nji aýatlar). Bu dindar garry aýal, durmuşynyň köp böleginde kemsitmeler, synaglar we ýürek agyrylar bilen ýüzbe-ýüz boljak bu ýaş gyza nähili ruhlandyryjy boldy – onuň janyndan geçjek gylyç! (2:35). Merýemiň Luka 1:46-55-däki owadan ruhy jogaby, köplenç «Magnificat» diýlip atlandyrylýar, şübhesiz, üç aýlap galan garry garyndaşyndan alan ruhlandyrmasynyň bir bölegini hem görkezýär.
Wagty gelende Ýelizaweta ogul dogurdy. Goňşular we garyndaşlar gelip, onuň bilen begendiler. Sekizinji gün çaga sünnet edilende we gowy niýetliler oňa atasynyň adyny dakmak isländiklerinde, Ýelizaweta olara: «Ýok, oňa Ýahýa diýlip at dakylyr» (60-njy aýat) diýdi. Bu perişdäniň Zakariýa aýdan ady bolupdy. Köpçülik garşy çykdy, ýöne Ýelizaweta berk durdy, we Zakariýa soralanda, muny tassyklady. Garry mukaddesler dostlary ýa-da garyndaşlary tarapyndan Hudaýyň Sözünde bize beren açyk görkezmelerini terk etmäge ýa-da üýtgetmäge synanyşmaga ýol bermeseler, nähili gowy!
Anna
Lukaň Hoş Habarynda (2:36-38) Aşer taýpasyndan bolan bu «uly ýaşly» aýala bary-ýogy üç aýat bagyşlanýar. Onuň durmuşy şübhesiz agyr bolupdy: ýedi ýyl durmuş gurup, soňra 84 ýyl dul galan, ýa-da 84 ýaşly dul aýal, tekstiň gizlin sözlerini nähili düşündirýändigimize bagly. Ol «ybadathanadan aýrylman, gije-gündiz oraza we doga bilen Hudaýa gulluk etdi.» Garry mukaddes üçin nähili ajaýyp iş! Çaga Isa doglandan 40 gün soň, enesiniň arassalanan gününde, Rebbe hödürlenmek üçin ybadathana getirildi (Seret: Çykyş 13:13-15). Şol pursatda Anna girdi we «Rebbe şükür etdi, we Iýerusalimde halas bolmaga garaşýan ähli adamlara Ol barada gürledi.»
Bu mähriban garry aýalyň nähili tanyşlar topary bardy! Hudaý bu barada Malaki pygamber arkaly şeýle gürledi: «Şonda Rebden gorkýanlar biri-birleri bilen gürleşdiler, we Reb diňledi we olary eşitdi; şeýlelik bilen Rebden gorkýanlar we Onuň ady barada oýlanýanlar üçin Onuň öňünde ýatlama kitaby ýazyldy. ‘Olar Meniňki bolar,’ diýýär Goşunlaryň Rebbisi, ‘Men olary Öz gymmatly daşlarym edýän günümde’» (Malaki 3:16-17). Dindar garry aýallaryň Halasgär barada gürleşip, şatlyk bilen gatnaşyk edip bilýän şeýle dostlary bolanda nähili gowy!
Loýis
Loýis Pawlusyň iman ogly Timoteosa ýazan soňky hatynda agzalýar. Ol Timoteosyň hakyky imany barada gürledi, «ol ilki seniň enekäň Loýisde we seniň ejeň Ýunisede ýaşaýardy» (2 Timoteos 1:5). Timoteosyň ejesi Resullaryň Işleri 16:1-de «iman eden bir ýewreý aýaly» diýlip atlandyrylýar, kakasy bolsa grek bolup, açykdan-açyk imansyzdy. Biz Mukaddes Kitap döwründe nikalaryň köplenç ene-atalar tarapyndan guralandygyny we ýaşlaryň, esasanam gyzlaryň bu meselede az saýlawy bolandygyny ýatda saklamalydyrys.
Pawlus Timoteosy «öwrenen we ynanan zatlaryňda galmaga, olary kimden öwrenendigiňi bilip» (3:14) ruhlandyrdy. Bular, ähtimal, bu ýaş ýigidiň resulyň özünden öwrenen zatlarydy. Ýöne Pawlus Timoteosa «çagalygyňdan Mukaddes Ýazgylary bilýändigiňi, olar seni Mesih Isa bolan iman arkaly halas bolmak üçin paýhasly edip bilýändigiňi» (15-nji aýat) ýatlatdy. Şübhesiz, onuň dindar ejesi we enekesi kiçijik Timoteosa oglanlyk döwründen Hudaýyň Sözüni öwredipdiler. Bu ony Pawlus öz dogduk şäherine Mesih barada wagyz etmäge gelende, Rebb Isa Mesihini Halasgär hökmünde kabul etmäge taýýarlapdy. Enekeler häzirki wagtda agtyklary bilen şeýle möhüm rol oýnaýarlar, olara Mukaddes Kitap hekaýalaryny gürrüň berýärler, Hudaýyň Sözüni öwredýärler we olary gürrüň berýän Halasgäre alyp barýarlar.
Beýlekiler
Mukaddes Kitap beýleki garry aýallar barada hem gürleýär, we olaryň beýlekileriň durmuşynda oýnan roly barada. Musaň uly aýal dogany Merýem bardy, ol Çykyş 15:20-21-de Ysraýyl aýallaryny Gyzyl deňzi üstünlikli geçip, olary yzarlan Müsür goşunynyň ýok edilmegine şaýat bolandan soň Hudaýa şükür etmäge ýolbaşçylyk etdi. Soňra, Sanlar 12-de ol we Harun öz kiçi dogany Musa garşy nägilelik bildirdiler. Netijede, ol heýwere boldy we ýedi günläp düşelgäniň daşynda galmaly boldy, soňra ýene-de kabul edildi. Mika 6:4-de Hudaý Ysraýyly Müsürden, gulçulyk öýünden çykarandygy barada gürledi we şeýle diýdi: «Men siziň öňüňize Musa, Haruny we Merýemi iberdim.» Merýem öz ýolbaşçylygy üçin ykrar edilýär. Ýöne, ol doganlaryndan uly bolsa-da, Hudaý Musa ýolbaşçy hökmünde we Haruny baş ruhany hökmünde saýlady – Merýemi däl.
Ýaşlyk ýyllarynda äriniň Elimelek we ogullary Mahlon we Kiliýon bilen Ysraýyldaky açlykdan gaçmak üçin Moaba giden Naomi, olaryň hemmesiniň şol duşman ýurdunda ölendigini gördi. Soňra, Hudaýyň Öz halkyna çörek berip eden ýagşylygy barada eşidip, ol Betleheme dolanmaga karar berdi. Durmuşda ýalňyşlyklar edenimizde, pespällik bilen toba edip, ýene-de Rebbe dolanmak möhümdir. Ol öz ajylygynda we gynanjynda dul galan gelinlerine Moaba dolanyp, ol ýerde är tapmagy buýurdy – elbetde, erbet maslahat.
Orpa öz halkyna we hudaýlaryna dolandy, ýöne Rut Naomini terk etmekden ýüz öwürdi. Ol hakyky Hudaýa çekilipdi, belki-de gaýynenesiniň durmuşy we Ol baradaky şaýatlygy arkaly. Betlehemde iki dul aýal hem pespäl ýer tutdular. Rut ýygnaýjy boldy, we garry Naomi Ruty has gowy maslahat bilen ruhlandyrdy we kömek etdi. Rut 4-de biz Naominiň bagtly enekedigini, Rut bilen Boazyň çagasy Obede seretmäge kömek edýändigini we töwerekdäki goňşy aýallara şaýatlyk edýändigini görýäris. Elbetde, kömekçi, dindar enekeler üçin çagalarynyň we agtyklarynyň durmuşynda bereket bolmak üçin köp ýer bar.
Süleýmanyň ejesi Batşeba bardy. Biz onuň hekaýasyny 2 Samuel 11–12 we 1 Patyşalar 1–2-de okaýarys. Ol Dawudyň uzak wagtlap ynanan maslahatçysy Ahitofeliň agtygydy. Onuň ýaşlyk äriniň ady Uriýa Hititdi, ol daşary ýurtlydy, ýöne Dawudyň güýçli adamlaryndan biriydi (2 Samuel 23:8,39). Ol ýaşlyk durmuşynda köp gynanç geçirdi. Patyşa Dawut ony ýakyn ýerdäki köşgüne çagyryp, günäkärlik bilen özüne alanda näme pikir eden bolmaly. Ol gysga wagtda özüniň göwrelidigini bildi. Soňra ol patyşanyň ärini öýüne çagyrandygyny eşitdi. Ýöne, patyşasyna we söweş meýdanynda kynçylyk çekýän esger ýoldaşlaryna wepalylygy sebäpli, ol öýüne gelmedi, eýsem köşgüň gapysynyň golaýynda Dawudyň beýleki gullukçylary bilen ýatdy. Bu iki gije yzygiderli boldy. Soňra ol goşunyň gabawda saklaýan şäheriniň diwarynyň golaýynda söweşip, gahrymanlarça ölendigini eşitdi. Ol gysga wagtda Patyşa Dawudyň haremine geçirildi we wagty gelende kiçijik ogul dogurdy. Onuň çagasy keselledi we onuň we Dawudyň dogalaryna garamazdan, öldi.
Wagty gelende Reb oňa başga bir ogul, Süleýmany berdi. Reb ol barada aýratyn açyşlar berip, ony Dawudyň mirasdüşeri we ybadathanany gurmak üçin saýlapdy. Şonuň üçin, Batşebanyň Dawudyň uly ogullaryndan biri Adoniýanyň Ysraýyldaky käbir ýolbaşçylar bilen Dawudyň ölüminden soň tagty eýelemek üçin dildüwşüklik edendigini eşidende nähili aladalanandygyny göz öňüne getirip bileris. Aslynda, Dawut henizem diri wagtynda olar eýýäm baýramçylyk edýärdiler – we Dawut näme bolup geçýändiginden habarsyzdy! Rebbiň islegi puja çykarylyp, Rebbiň söýen we onuň üçin terbiýelän ogly Süleýman, potensial dönük hökmünde jezalandyrylyrmy? Ol ogluny söýýärdi, Dawudyň wadasyny we Rebbiň oglunyň höküm sürmegi üçin saýlamagyny gadyrlaýardy. Şonuň üçin ol pygamber Natan bilen syrlaşdy, we olar bilelikde ýatýan patyşanyň ýanyna gitdiler. Ol Süleýmanyň höküm sürmelidigini tassyklady we bu oglunyň derrew patyşa edilip ýaglanmagyny buýurdy, ol, Patyşa Dawut, henizem diri wagtynda. Bu Adoniýanyň we onuň bilen baýramçylyk edýänleriň uly aladasyna ýa-da gynanjyna sebäp boldy. Batşebanyň hereketi Hudaýyň Süleýman bilen baglanyşykly maksatlarynyň amala aşmagyna kömek etdi, bu Reb Isa Mesihiniň bir görnüşidir, Ol ýakyn wagtda Hudaýyň maksadyny ýerine ýetirer, ýagny bir wagtlar ret edilen we haça çüýlenen Ol, ähli ýer ýüzünde dogrulyk bilen höküm sürer. Ah, hemmämiz, diňe garry aýallar däl, Hudaýyň maksatlarynyň ýerine ýetmegini isläp, şol maksat üçin işlesek!
Garry şa aýaly, ähtimal Nebukadnezaryň aýaly, Daniel 5-däki Belşazaryň serhoş toýunyň bir bölegi däldi, ýöne garyşyklyk we gorky höküm sürende geldi. Hiç kim diwarda el bilen ýazylan sözleriň manysyny düşündirip ýa-da aýdyp bilmedi. Ol olara Danieli ýatlatdy, ony we onuň ajaýyp ruhuny we paýhasyny öwüp, ony çagyrmagy maslahat berdi. Şeýle hem, hemmämiz hemişe Reb Isa Mesihimiz barada şaýatlyk etmäge, özümiz bilen gatnaşyk edýän adamlara Ol barada ýokary ses bilen gürlemäge taýýar bolmalydyrys. Ol ynsan ýüreginiň her bir zerurlygy üçin ajaýyp jogapdyr!
Duýduryş
Mukaddes Kitapdaky her bir garry aýal gowy mysal däl; erbetleri hem bar. Ýahudanyň dindar patyşasy Asa 1 Patyşalar 15:13-de batyrgaýlyk bilen enekesi Maakany şa aýaly wezipesinden aýyrdy we onuň ýasan butuny kesip ýakdy. Ýahudanyň erbet patyşasy Ýoramyň dul aýaly we ogly Ahaziýanyň ejesi Ataliýa, Ahaziýa öldürilende, ähli kiçijik ogullaryny öldürmäge synanyşdy we özüni şa aýaly etdi (2 Patyşalar 11). Diňe bir ýaşly Ýoaş daýzasy Ýehoşeba tarapyndan halas edildi we ol we onuň äriniň ruhany Ýehoýada tarapyndan ybadathanada alty ýyl terbiýelendi, Ataliýa höküm sürýärkä. Ol Ýehoýada we Lewiler tarapyndan Ýoaş patyşa edilip täç geýdirilende we ýaglananda, özüne mynasyp soňuna ýetdi. Ysraýylyň erbet, butparaz şa aýaly Ýezebel ärini Ahaby erbetlik etmäge iterdi (1 Patyşalar 21:25), we Täze Ähtde erbetligiň mysaly hökmünde agzalýar.
Reb bize, adamlaryň Hudaýyň olara niýetlemän rollaryna barha köp girýän bu günlerde, şeýle öz-özüni isleýän aýallaryň ýoluna düşmezlige kömek etsin. Garry aýallaryň – hemmämiziň – Rebbi şöhratlandyrmak we ýüreklere bereket getirmek üçin edip biljek köp oňyn zatlary bar.
