“Bular Meniň hakynda güwä geçýän ýazgylardyr.” Ýahýa 5:39
Biz Täze Ähtde Mesihi görýärismi? Hawa! Täze Äht, Täze Äht ýaly, Mesih merkezlidir. Isa Özüniň Ol hakynda gürleýändigini aýtdy (Ýahýa 5:39). Ylahy açylyş hökmünde, Mesihiň şahsyýetiniň we işiniň suratlary Gelip çykyşdan Malaka çenli, haýwan gurbanlyklarynda, ynsan gurbanlyklarynda, jansyz zatlarda, ynsan görnüşlerinde, teofaniýalarda, pygamberliklerde we beýanlarda peýda bolýar.
Haýwan gurbanlyklary
Deri eşikler (Gelip çykyş 3:21): Hudaý Adam ata we How ene üçin deri eşikleri berdi. Munuň üçin bir haýwan öldürildi we gan döküldi. Bu eşik olaryň ýalaňaçlygyny we günäkärligini ýapdy, edil Mesih biziň üçin halas edişi üpjün edişi ýaly.
Pasha guzy (Müsürden çykyş 12): Bu Mesihiň ölümindäki bir görnüşidir. Guzynyň gany günäni ýuwdy, ylahy höküme garşy kämil bir ýaraşyk. Gowrulan guzy iýmek agzybirlik hakynda gürleýär. Mesih “dünýäniň günäsini aýyrýan Hudaýyň Guzusy” bolanda bu görnüşi ýerine ýetirdi (Ýahýa 1:29 KJV).
Dört haýwan gurbanlygy (Lewiler 1:1–7:38): Bular Musa kanuny boýunça bellenen Mesihiň dört görnüşini aňladýar. Ýakma gurbanlygy Mesihiň Özüni Atasyna ýalňyşsyz hödürleýändigini aňladýar. Parahatçylyk gurbanlygy Mesihiň ölümi bilen iman edýän günäkärler üçin üpjün edilen Hudaý bilen parahatçylygy suratlandyrýar. Günä we ýalňyşlyk gurbanlyklary ikisi hem Mesihiň dünýäniň günäsini göterýändigini, Onuň ölümine günäniň hökümi hökmünde garaşylýandygyny aňladýar.
Hossarlyk üçin hödürlenen iki guş (Lewiler 14:1-7): Öldürilen guş Mesih “biziň ýalňyşlyklarymyz üçin berildi” diýip gürleýär, goýberilen guş bolsa Mesih “biziň aklanmagymyz üçin direldi” diýip aňladýar (Rimliler 4:25).
Günäni ýuwmak güni haýwan gurbanlyklary (Lewiler 16:3-10). Harun, baş ruhany we onuň öýi üçin bir öküz gurban edildi. Ysraýyl ogullary üçin iki geçi hödürlendi – biri günä gurbanlygy hökmünde, beýlekisi bolsa biziň günälerimizi aýyrýan Mesihi suratlandyrýan günä keçisi hökmünde.
Gyzyl sygyr (Sanlar 19:1-22): Bu iman edýäni arassalaýan Mesihiň bir görnüşidir (1 Ýahýa 1:7-9). Sygyr otda ýakyldy. Onuň külü, suw bilen garylyp, hapalanmadan dabaraly arassalamak üçin ulanyldy, bu iman edýänleriň günäni boýun almagyna jogap edip Mesihiň gany bilen arassalanmagynyň bir suratydyr (Zebur 51:7; Efesliler 5:26).
Ynsan gurbanlygy
Täze Ähtdäki ýeke-täk ynsan gurbanlygy Yshagyňkydyr (Gelip çykyş 22). Bu Täze Ähtde hem agzalýar: “Iman bilen Ybraýym ... Yshagy gurban etdi” (Ýewreýler 11:17). Gelip çykyş 22, Hudaýyň günä üçin ynsan gurbanlygyny talap edendigini açyk aňladýan ýeke-täk görnüşdir: çünki “bir adam arkaly dünýä günä girdi, we günä arkaly ölüm” (Rimliler 5:12), şonuň üçin ylahy adalat haýwanlaryň däl-de, bir adamyň gurbanlygy bilen doly kanagatlandyrylmaly.
Gelip çykyş 22, Golgotanyň ylahy tarapynyň ajaýyp öňünden görkezilişidir. Ybraýym bilen Yshagyň arasynda bolup geçen zat, Ata Hudaý bilen Oglunyň arasyndaky söwdanyň bir görnüşidir. Hudaý Ybraýyma şeýle diýdi: “Indi oglyňy, ýeke-täk oglyň Yshagy, söýýän oglyňy al ... we ony şol ýerde ýakma gurbanlygy hökmünde hödürle” (Gelip çykyş 22:2). Hudaý Ybraýyma näme üçin “ýeke-täk oglyň Yshagy” diýdi, eger Ol Ybraýymyň iki ogly – Yshak we Ysmaýyl bardygyny bilýän bolsa? Çünki Yshak, Ysmaýyl däl-de, Mesihiň bir görnüşidi. Görnüşiň (Yshak) antitipe (Isa) doly meňzeşligine üns beriň: “Oglyň, ýeke-täk oglyň ... söýýän oglyň.”
Ybraýym Yshagy hakykatda öldürmedik bolsa, Ýewreýler kitabynda onuň Yshagy “gurban etdi” diýlip nädip aýdylyp bilner? Ybraýym Yshagy öldürmek baradaky Hudaýyň buýrugyna ýüreginde hiç hili çekinmän boýun egdi. Ol Yshagy daga alyp gitdi, ony gurbanlyk sypasyna baglady we “oglyny öldürmek üçin pyçagy aldy” (Gelip çykyş 22:10). Eger Hudaý gatyşmadyk bolsa, Ybraýym muny ederdi. Bu ýerde Hudaýyň iman edýäni kabul etmegi bilen baglanyşykly möhüm bir prinsip görýäris. Hudaýyň görýän ýüregi, Ony hakykatdan-da begendirmegi arzuw edýän we muny etmäge synanyşýan ýerde, Hudaý rehimdarlyk bilen iş üçin islegi kabul edýär.
Jansyz zatlar
Nuhuň gämisi (Gelip çykyş 6:14–8:19): Gämi Hudaýyň höküminden gaçybatalga, howpsuzlyk we gorag ýeri, we Hudaýyň gazabynyň tupanından halas bolmagyň ýeke-täk ýeridi. Bu Mesihdäki halas boluşymyzyň açyk bir görnüşidir.
Mara suwlaryna atylan agaç (Müsürden çykyş 15:23-25): Agaç kesilip Maraň ajy suwlaryna atylanda, olary süýjedýärdi. Bu Mesihiň Öz janyny berip, durmuşyň iň ajy tejribelerini hem bize süýjedendigini aňladýar.
Manna (Müsürden çykyş 16): Manna Ysraýyla ýaşaýyş bermek üçin gökden gelşi ýaly, Mesih hem dünýä ýaşaýyş bermek üçin gökden gelen çörekdir (Ýahýa 6:30-59).
Uran gaýa (Müsürden çykyş 17:5-7; Sanlar 20:7-13): 1 Korintoslylar 10:4-de aýdylyşy ýaly, “ol gaýa Mesihdi.” Onuň ölümi bilen ýaşaýyş suwy akdy, we Ol diňe bir gezek uruldy. Musa gaýany iki gezek urup, görnüşi bozandygy üçin agyr höküm edildi. Mesihiň ölümi çäksiz ýeterlikdir we gaýtalanmagyň zerurlygy ýokdur (Sanlar 20:11).
Bürünç ýylan (Sanlar 21:5-9): Bu Mesihiň haça çüýlenmegindäki bir görnüşidir, Isa Özüniň tassyklamagy bilen: “Musa çölde ýylany galdyrşy ýaly, Ynsan Ogly hem galdyrylmaly” (Ýahýa 3:14).
Ynsan görnüşleri
Käbir adamlaryň durmuşy bize Halasgärimiziň gullugyny ýatladýar. Melkisedek (Gelip çykyş 14:18; Zebur 110:4) Mesihiň bir görnüşidir, çünki Ol hem patyşa, hem ruhanydy, bu iki wezipe Mesihde ýerine ýetirildi (Ýewreýler 5:6-10; 7:1-3). Ýusup, köp babatda Isanyň iň yzygiderli görnüşidir. Iki hem atalary tarapyndan söýüldi; iki hem doganlary tarapyndan ýigrenildi, masgaralandy we garşy dildüwşüldi; iki hem eşiklerinden mahrum edildi, kümüşe satyldy, bigünä bolsa-da höküm edildi we iki günäkär adam bilen ýanaşyk goýuldy; ahyrynda, iki hem Hudaý tarapyndan kemsitmeden şöhrata galdyryldy.
Yshagyňdogulmagy we durmuşy Mesihiňkine köp babatda meňzeşdir. Iki hem gudratly göwrelilikde boldy, iki hem Ysmaýyl öň doglan bolsa-da “ýeke-täk doglan” diýlip yglan edildi. Yshagyň gurban edilmegi Mesihiň ölümine öňünden görkezýär. Yshak üçin gelin tapmak (Gelip çykyş 24) Mukaddes Ruhyň Mesih üçin gelin tapmagyny suratlandyrýar. Harun Mesihiň baş ruhanylyk işindäki bir görnüşidir (Ýewreýler 5:4-5). Musa Mesihiň pygamberlik gullugyndaky bir görnüşidir. Ol Mesihiň pygamberlik wezipesine garaşýardy (Kanun taglymaty 18:15-18). Dawut Mesihiň ýeňiji, patyşalyk gullugyndaky bir görnüşidir. Hudaý pygamber Natan’a Dawudyň patyşalygynyň hemişelik dowam etjekdigini aýtdy (2 Şamuwel 7:16). Dawut ähti, Hudaýyň Mesihiň Dawudyň tagtynda hemişelik bolmagyny maksat edinýändiginiň yglanydyr, bu müňýyllyk patyşalykda ýerine ýetiriljek bir pygamberlikdir. Zebur 89 Dawudyň nesliniň tagtda bolmagyna garaşýar (Zebur 89:27-37). Ýunus balykda Mesihiň ölümine, Ýunus bolsa gury ýerde Onuň direlişine görkezýär. Isa Ýunus hakynda bir görnüş hökmünde gürledi (Matta 12:40; 16:4; Luka 11:29).
Teofaniýalar
Teofaniýa — Hudaýyň adama görünmegi. Käbirleri muny Mesih dogulmazdan öňki görnüşler hasaplaýarlar. Köp Injil alymlary gaýtalanýan Rebbiň perişdesini iki aýata esaslanyp, Mesih hasaplaýarlar. Birinjisi Ýakubyň iki agtygyna doga edip, olara pata beren ýerinde: “Meni ähli ýamanlykdan halas eden Perişde bu ýaş ýigitlere pata bersin” (Gelip çykyş 48:16). Adaty perişde adamy halas edip bilmeýändigi sebäpli, bu perişdäniň hakykatdanam Mesihdigi çak edilýär. Ikinji aýat bolsa Kazylar 13-de, “Rebbiň perişdesi” Şimşonyň ene-atasyna görünip, olaryň çagasynyň bolmajak aýalynyň göwreli bolup, ogul dogurjakdygyny habar berýär. Kakasy Manoah perişdäniň adyny soranda, Mukaddes Ýazgylar şeýle ýazýar: “Rebbiň perişdesi oňa: ‘Meniň adymy näme üçin soraýarsyň, ol gizlin ahyry?’ diýdi” (Kazylar 13:18). “Gizlin” sözi Işaýa 9:6-da “ajaýyp” diýlip terjime edilen söz bilen birmeňzeşdir, ol ýerde Mesihiň bäş adynyň biridir.
Köne Ähtde köp teofaniýalar ýazga alyndy. Köp adamlar Hajar (Gelip çykyş 16:7-11), Ybraýym (Gelip çykyş 18:1-3; 22:11) we Ýakup (Gelip çykyş 28:13,24,30) bilen gulluk eden “Rebbiň perişdesi” hökmünde görüneniň Mesihdigine ynanýarlar. Ýakup bilen göreşen “adam” Mesihiň Özüdigi görünýär, muny Ýakubyň ykrar etmegi subut edýär: “Men Hudaýy ýüzbe-ýüz gördüm” (Gelip çykyş 32:30). Köp adamlar Onuň Özüni Ýeşua “Rebbiň goşunynyň serkerdesi” (Ýeşua 5:13-15), Gideona “Rebbiň perişdesi” (Kazylar 6:11,12,20,21) hökmünde tanadanlygyna ynanýarlar.
Köp adamlar Şimşonyň ene-atasyna görüneniň, çagasynyň bolmajak jübütine ogullarynyň geljekde doguljakdygyny habar bereniň (Kazylar 13); Işaýa özüniň meşhur görnüşinde, goşunlaryň Rebbi bilen bolan perişdeleriň (Işaýa 6: 6:1-13); otly peçdäki üç ýaş ýewreýe görüneniň Mesihdigine ynanýarlar. Olar Nebukadnezaryň hatda peçdäki dördünji adamy Mesih hökmünde tanandygyna ynanýarlar, ol: “Dördünjisi Hudaýyň Ogluna meňzeýär” (Daniýel 3:25 KJV) diýende. Olar şeýle hem Onuň Daniýele ýolbarslaryň hininde görünendigine ynanýarlar: “Şonda Daniýel patyşa şeýle diýdi... ‘Meniň Hudaýym Öz perişdesini iberdi we ýolbarslaryň agzyny ýapdy’” (Daniýel 6:21-22). Käbirleri Mesihiň Zakarýa görünendigine ynanýarlar, ol “gyzyl ata münnen adamy” “Rebbiň perişdesi” (Zakarýa 1:8-12) hökmünde tanady.
Pyghamlar
Köne Ähtde geljek Mesihiň gelmegi barada köp pyghamlar bar. Ine, iň möhüm ýedi pygham.
Birinji pygham: Gelip çykyş 3:15 Mesih barada üç esasy pyghamy görkezýär: Onuň ynsanlygy (“onuň tohumy”), Onuň ölümi (“onuň ökjelerini ýaralar”) we Onuň haçda Şeýtany ýeňmegi (“seniň kelläňi ýaralar”). Onuň nesil daragty: Mesih Ýahuda taýpasyndan geljekdigi we Dawudyň neslinden boljakdygy pygham edildi (Gelip çykyş 49:10; Işaýa 11:1; Ýeremiýa 33:21). Onuň dogulmagy: Ol Ýahuda welaýatynyň Betlehem şäherinde bir gyzdan doguljakdy (Işaýa 7:14; Mika 5:2). Onuň ömri: Ol Hudaýyň Ruhy bilen dolduryljakdy (Işaýa 61:1-3). Ol milletler üçin yşyk boljakdy (Işaýa 42:6). Ol Iýerusalime dabaraly giriş etjekdi (Zakarýa 9:9). Ol ret edilen burç daşy boljakdy (Zebur 118:22). Ol 30 kümüş teňňe üçin satyljakdy (Zebur 41:9; 55:14-16; Zakarýa 11:12). Ol “Gussaly adam we gam bilen tanyş” boljakdy (Işaýa 53:3). Onuň ejir çekmegi we ölümi: Ol suwsuzlykdan ejir çekjekdi (Zebur 22:15; 69:21). Oňa içmäge sirke beriljekdi (Zebur 69:21). Ol elleriniň we aýaklarynyň deşilmeginden ejir çekjekdi (Zebur 22:16). Onuň eşikleri paýlanyp, olar üçin bije atyljakdy (Zebur 22:18). Onuň süňkleri döwülmezdi (Müsürden çykyş 12:4; Sanlar 9:12). Ol gurbanlyk ölümi bilen öljekdi (Işaýa 53:1-12) haça çüýlenmek arkaly (Zebur 22:1-21). Onuň direlişi şu aýatlar bilen pygham edildi: “Sen meniň janymy dowzahda goýmarsyň; ne-de Öz Mukaddesiňi çüýremegi görmäge goýmarsyň” (Zebur 16:10). “Ol Öz janlarynyň zähmetini görer we kanagatlanar. Onuň bilimi bilen meniň dogry gullukçym köpleri aklajak... we Ol güýçliler bilen oljany paýlaşjak” (Işaýa 53:11-12). Onuň ikinji gelmegi: Ol ikinji gezek asmanyň bulutlarynda ýere geljekdi (Kanun taglymaty 30:3; Daniýel 7:13). Ol gelende, Ol Zeýtun dagynda durjakdy, bu ýer Ol asmana galan ýerdi (Zakarýa 14:4; Resullaryň işleri 1:11).
Atlar we beýanlar
Biz bu okuwy Köne Ähtden käbir atlary we beýanlary sanamak bilen tamamlaýarys, olar okyjynyň pikirlerini Mesihe gönükdirer diýip umyt edýäris.
Gelip çykyşda Gelip çykyşda Mesih “aýalyň tohumy” (3:15), halas ediji “Perişde” (48:16) we “Şilo” (49:10), ýagny “Mesih” diýmekdir. Müsürden çykyşda Müsürden çykyşda Ol Pasga Guzusy (12:3). Lewilerde Lewilerde Ol mesh edilen baş ruhany (8:7-9). Sanlarda Sanlarda Ol “Ýakupdan çykan Ýyldyz” (24:17). Kanun taglymatynda Kanun taglymatynda Ol Musa ýaly Pygamber (31:8) we biziň halas ediş Gaýamyz (32:4,15). Rutda Rutda Ol Ganybir Halas ediji (2:1). 2 Şamuelde 2 Şamuelde Ol “Meniň gullukçym Dawut” (7:5,8). Eýýupda Eýýupda Ol diri we gaýdyp gelýän Halas ediji (19:25). Zeburlarda Zeburlarda Ol Gaýa we Halas ediş Şahy (18:2), Gowy Çopan (23:1) we Şöhrat Patyşasy (24:7-10). Süleýmanyň tymsallarynda Süleýmanyň tymsallarynda Ol Hudaýyň Akyldarlygy (8:22-36). Aýdymlaryň aýdymynda Aýdymlaryň aýdymynda Ol “10,000-iň arasynda iň esasy” (5:10), “bütinleý söýgüli” (5:16). Işaýada Işaýada Ol gyzdan doglan Oglan, Onuň ady “Immanuel” (7:14); Ajaýyp, Maslahatçy, Güýçli Hudaý, Ebedi Ata, Parahatçylyk Şazadasy (9:6); Reb, Halas ediji, Halas ediji (60:16). Daniýelde Daniýelde Ol Urujy Daş (2:34), “Hudaýyň Ogly” (3:25), “Ynsan Ogly” (7:13). Mika Ol "gadymdan, ebedilikden bäri çykýan" (5:2). Haggai Ol "ähli milletleriň arzuwy" (2:7). Zakarýa Ol "Meniň hyzmatkärim ŞAHASY" (3:8; 6:12), "deşenleri" (12:10), "bütin ýer ýüzüniň Patyşasy" (14:9). Malaki Ol "Dogrulyk Güneşi" (4:2).
