Tapawudy Tapawutlandyrmak
Ysraýyl bilen Kilise Arasyndaky Tapawudy Tapawutlandyrmak
Hakyky imanlylar Mukaddes Kitapdaky bir tema baradaky düşünjelerinde köplenç ylalaşmazlyk edip bilerler. Şeýle ylalaşmazlygyň bolup biljek ýerlerinden biri, Ysraýyl bilen Kilise arasyndaky tapawudy nädip düşündirýändigimiz bilen baglanyşyklydyr. Hakykatdanam tapawut barmy? Köp adam ýok diýýär, şeýle delillendirýär: «Köne Äht döwründe ysraýyllylar Hudaýyň saýlanan halkydy, ýöne olar şowsuzlyga uçradylar we sürgün edildi. Şonuň üçin Hudaý olary bir gyra goýdy we ýewreýlerden we butparazlardan ybarat bolan Kilise diýlip atlandyrylýan täze bir halk döretdi. Ysraýyl häzir dünýewi bir millet hökmünde bar, ýöne ondan başga zat däl. Onuň Hudaýyň maksatlarynda başga ýeri ýok.»
Bu hili pikirlenmä nädip garşy durup bolar? Kilise Hudaýyň maksatlarynda Ysraýylyň ýerini tutdymy? Köne Ähtde Ysraýyla berlen Onuň wadalary indi doly Kilise geçirilipmidir? Şeýle soraglara jogap bermek gerek, ýöne birnäçe sahypa uzyn jogap bermäge mümkinçilik bermeýär. Biz Mukaddes Kitabyň Ysraýyl bilen Kilise arasynda açyk tapawut goýýandygyna ynanýarys we bu garaýşy düşündirmek isleýäris. Başlarkak, belki, «Şeýle bulaşyklyk nädip ýüze çykdy?» diýip soramaly.
Käbir ýönekeý mysallar
Käbir Mukaddes Kitap terjimeleri dogry, ynamdar we ygtybarly bolsa-da, her bir söziň asyl nusgasynyň bir bölegi däldigini bilmelidiris. Okyjylara kömek etmek üçin käbir Mukaddes Kitap terjimeçileri sözbaşylar goşupdyrlar. Köp ýagdaýlarda bular bize bir babyň temasyny kesgitlemäge kömek edip biler, ýöne hemişe şeýle däl. King James Version-yň käbir neşirlerinde gowy niýetli, ýöne ýalňyşdyryjy sözbaşylar bar. Mysal üçin, siz Işaýa 43-iň üstünde «Hudaý Kilise Öz wadalary bilen teselli berýär» diýen gysgaça mazmuny tapyp bilersiňiz. Işaýa 43-iň açylyş aýatlary açyk-açyk däl Täze Äht Kilisesine degişli. Işaýa 43:1-de Reb «Ýakuba» we «Ysraýyla» ýüzlenýär – bularyň ikisi hem öz kontekstinde düşündirilmelidir. Käbir Mukaddes Kitaplarda Işaýanyň soňky sahypasynda «Ähli milletleriň bir kilise ýygnanmagy» diýen gysgaça sözbaşy bar. Ýene-de, kontekst Iýerusalime degişli (66:10) we Täze Äht Kilisesi bilen hiç hili baglanyşygy ýok. Ýöne Işaýany okaýan biri bu sözbaşylara soragsyz ynanar we şonuň üçin Ysraýyl bilen Kilise arasyndaky tapawudy bulaşdyrar.
Ýene bir mysal Hudaýyň Sözüni ulanmakda edilmeli aladany görkezip biler. Resullaryň Işleri 7:38-de (KJW) Stefan ýewreý ýolbaşçylaryna eden çykyşynda «çöllükdäki kilise» diýip ýüzlenipdi. Käbir Mukaddes Kitaplarda gyrasynda «jemagat» diýen alternatiwa hödürlenýär – we bu «kilise»-den has gowudyr. Musa ysraýyllylary çöllükden alyp baranda Täze Äht Kilisesi ýokdy, muny göreris.
«Men Öz Kiliseimi Gurararyn»
Bir aňlatmanyň Mukaddes Ýazgyda ilkinji gezek nirede ulanylandygyny tapmak hemişe gaty peýdalydyr. Matta 16:18-de biz Täze Ähtde Kilise baradaky ilkinji salgylanmany tapýarys. Simon Petrus Rebiň soragyna (15-nji aýat) jogap edip, ajaýyp ykrar etdi: «Siz meni kim diýýärsiňiz?» Petrusyň sözleri ynam bilen ýaňlandy: «Sen Mesihsiň, diri Hudaýyň Oglysyň» (16-njy aýat). Petrusyň şeýle ykrar etmegi diňe ylahy açylyş arkaly edip bilendigini ykrar edip, Reb Isa şeýle diýdi: «Sen Petrussyň, we bu gaýanyň üstünde Men Öz Kiliseimi gurararyn» (18-nji aýat).
Şol sözleri düşündirmek örän möhümdir. Birinjiden, biz Kilise entek ýokdugyny belleýäris. Reb Isa ony gurmak barada aýdanda geljek zamany ulandy: «Men Öz Kiliseimi gurararyn.» Ikinjiden, Kilise Onuňky bolar – çünki Ol «Meniň Kiliseim» barada gürledi. Üçünjiden, Ol şol Kiliseini Özü gurardy. Onuň üstünde guruljak «gaýa» Simon Petrusyň şahsyýeti däl-de, onuň ykrar etmegidi. Eger Kilise Petrusyň üstünde gurulan bolsa, biz Rebiň «dowzahyň derwezeleri oňa garşy durmaz» (18-nji aýat) diýen sözleriniň manysyny hiç haçan düşündirip bilmezdik, çünki Petrus ölümli, günäkär ynsan bolupdy (Luka 5:8, 22:61-62 serediň)! Reb Isa Mesihiň bu sözleri möhümdir, çünki olar Onuň gurjak Kiliseiniň Ysraýyl bilen birmeňzeş däldigini açyk görkezýär.
Rimliler 9–11
Pawlusyň Rimlilere ýazan haty Hoş Habaryň habaryny açmakda bir şa eseridir. Iň ilkinji aýat «Hudaýyň Hoş Habaryna» (1:1) salgylanýar, Pawlus ony wagyz etmegi gowy görýärdi. Rimliler 1:16 halasgärlik habarynyň «ilki ýewreýe, soňra grege hem» wagyz edilmelidigini açyk görkezýär. Resullaryň Işleri 1:8 Rebiň ölümi we direlişi soňraky wagyz programmasyny açýar, habar ilki Iýerusalimde wagyz edilip, soňra ýer ýüzüniň iň çetki ýerlerine ýetirilýär. Resullaryň Işlerini okap, biz Pentikost gününde Kilise dogulmagyny öwrenýäris, şonda imanly adamlaryň täze bir topary emele gelip, Mukaddes Ruh bilen doldurylýar (2:1-4). Rebiň buýrugyna tabynlykda, resullar halasgärlik habaryny barha giňelýän töwereklerde ýaýratdylar. Ilkibaşda Kilise diňe ýewreý imanlylardan ybaratdy, ýöne aýlar geçdigiçe butparazlaryň sany artdy.
Pawlus Hoş Habary wagyz etmäge şatlanýardy, ýöne Rimliler 9-yň açylyş aýatlary onuň beden boýunça öz milletini ýatlanda ýüreginde galan «uly agyrlygy we yzygiderli gamgynlygy» açýar (2-nji aýat). Ol olaryň mirasyny we geçmişdäki bereketlerini bilýärdi, ýöne olaryň halasgärligini arzuw edýärdi. Näme üçin olar halasgärlik habaryna şeýle bir kördüler? Hudaý olary hemişelik taşlapmydy (11:1)? Bu üç bölüm – Rimliler 9, 10 we 11 – ünsli okalmalydyr. Hudaý Öz akyldarlygynda Ysraýyla bölekleýin «körlügiň» täsir etmegine rugsat berdi, şonda halasgärlik habary butparazlara ýetip bilerdi (25-nji aýat). Ýöne Hudaý Öz ýerdäki halky bilen işini gutarmady! Kilise Ysraýylyň ýerini tutýar diýen pikiri goldamak üçin, Pawlusyň ulanan terminlerini doly täzeden düşündirmeli we ol «Ysraýyl» diýende Ysraýyly göz öňünde tutmady diýip çaklamaly!
Ýerdäki ýa-da Asmandaky Ykbal
Köne Ähtde Ysraýyl barada okamak we soňra Täze Ähtde Kilise barada okamak derrew bir gapma-garşylygy görkezýär. Ysraýyl belli bir geografiki çäge eýe bolan bir milletdi. Ysraýyl tarapyndan eýelenen ýer millete degişlidi we halka Hudaý tarapyndan berlipdi. Eger millet Hudaýa tabyn bolsa, şol ýerde Onuň bereketinden lezzet alardy.
Täze Ähtde beýan edilen Kilise ondan has tapawutly bolup bilmezdi. Köne Ähtdäki deňdeşinden tapawutlylykda, Kilise bize asman ykbaly bolan bir halk hökmünde görkezilýär. Kilise bu dünýä degişli däl we şonuň üçin bu ýerde geljek wada edilmeýär. Atasyna doga edende, Reb Isa Öz halkynyň Onuň bilen ebedilik asmanlarda bolmagyny arzuw etdi (Ýahýa 17:24). Reb Isa «bizi bu häzirki erbet dünýäden halas etmek üçin Özüni biziň günälerimiz üçin berdi» (Galatiýalylar 1:4). Imanlylar esasan asman raýatlarydyr, olar Reb Isa Mesihiň gelmegine garaşýarlar, şonda olar üýtgedilip, şöhrat üçin taýýarlanylar (Filipililer 3:20-21).
Köne Äht Ysraýyly Ýehowanyň aýaly hökmünde görkezýär, Oňa durmuşa çykyp, Onuň beren ýerinden lezzet alýar (Işaýa 62:4). Täze Äht Reb Isany Gelinlikçi we Kilise Onuň gelni hökmünde görkezýär. Adaty gündogar toýunyň aýratynlyklaryna laýyklykda, Gelinlikçi yzyna gaýdyp geler we Öz gelnini Atasynyň öýüne alyp gider. Ysraýyl barada açyk aýdylan ähli zatlardan tapawutlylykda, Kilise ýer ýüzünde hiç hili öý wada edilmeýär. Gaýtam, Täze Äht Kiliseini Mesih bilen we asmanbilen baglanyşdyrýar.
Ýerine Ýetirilmedik Pygamberlikler
Ysraýyl bilen Kilise arasyndaky ýene bir möhüm tapawut göz öňünde tutulmalydyr. Biz eýýäm Pawlusyň Rimliler 9–11-däki argumentini gysgaça yzarlapdyk, ol ýerde Hudaýyň Ysraýyly häzirki wagtda bir gyra goýandygyny açyp görkezdi. Beýleki Mukaddes Ýazgylar bolsa, Hudaýyň Ysraýyly ýene-de kabul etjekdigini açyk görkezýär.
Daniýele öz halkynyň geljegi «ýetmiş hepde» ýa-da ýetmiş ýedi ýyl hökmünde görkezildi. Bu gyzykly pygamberligi Daniýel 9:24-27-de tapyp bileris. Pygamberlik «seniň halkyňa» we «seniň mukaddes şäheriňe» degişli bolup, açyk-açyk Iýerusalim şäherine degişlidir. Daniýele iki kesgitleýji sene aýdyldy. Birinjisi «Iýerusalimi dikeltmek we gurmak baradaky buýruk», ikinjisi bolsa «Mesih Şazada» bilen baglanyşyklydy. Bu iki bellik nokady arasynda 69 «ýedi ýyl» döwri göz öňünde tutuldy ýa-da ykrar edildi, ýagny 483 ýyl (69x7=483). 69 «ýedi ýyl» Mesih ölüme kesilende tamamlanardy. Ýöne Daniýeliň pygamberligi 69 däl, eýsem 70 ýedi ýyl döwrüni öz içine alýardy. Soňky ýedi ýyl döwri entek tamamlanmady.
Daniýeli Ylham bilen deňeşdirenimizde, şol ýedi ýyllyk döwre degişli goşmaça salgylanmalary tapýarys, ol üç ýarym ýyllyk iki deň bölege bölünýär. Bu döwrüň ikinji ýarymy käwagt 42 aýy öz içine alýar diýlip kesgitlenýär we «uly muşakgat» diýlip bilinýär. Bu ýer ýüzünde Hudaýyň gazaby imansyzlara, esasanam Ysraýyla dökülende, deňi-taýy bolmadyk azap döwri bolar. Bu döwür «Ýakubyň kynçylyk döwri» (Ýeremiýa 30:7) diýlip biliner. Ol Reb Isa asmandan Zeýtun dagyna gaýdyp gelende we Özüni ýerdäki halkynyň Halasgäri hökmünde görkezende tamamlanar (Zakarýa 14:4).
Bu Nädip Ýerine Ýetirilip Bilner?
Ýerine ýetirilmedik pygamberlikleriň sebäbini düşündirmek, Ysraýyl bilen Kilise arasynda tapawut goýup bilmesek, ýönekeý bolmaz. Mukaddes Ýazgynyň manysyny düşündirmekde yzygiderli bolmak möhümdir. Ysraýyla degişli geçmişdäki ýerine ýetirilen pygamberlikleriň harpy-harpyndan ýerine ýetirilendigini ykrar etmek, ýerine ýetirilmedik pygamberlikleriň hem harpy-harpyndan ýerine ýetiriljekdigine garaşmagymyza sebäp bolmalydyr. Ýöne, Ysraýyl bilen Kilise bulaşdyrýanlar bu ýerde yzygiderli bolup bilmeýärler. Kilise Ysraýylyň ýerini tutdy diýip ynanmak, Ysraýyla degişli pygamberlikleri başgaça düşündirmegi talap edýär. Harpy-harpyndan ýerine ýetirilmegiň ýerine, olar indi ruhy taýdandüşündirilýär. Bu, elbetde, özbaşdak bir tapawut döredýär we käbir akyl gimnastikasyny talap edýär.
Garşylykly düşündiriş usullaryna ýüz tutmagyň ýerine, biz Ysraýyl bilen Kilise birmeňzeş guramalar däldigini kabul etmelidiris. Ysraýyllylar Köne Äht döwründe Hudaýyň halkydy. Reb Isa olaryň arasynda doguldy we olara öz Mesihi hökmünde geldi, ýöne olar Ony ret etdiler. Haça gitmezden gysga wagt öň Reb Isa Iýerusalimiň üstünde aglady we onuň ýaşaýjylarynyň «Rebiň ady bilen gelýän mübärekdir» (Matta 23:39) diýip yglan edýänçäler Ony ýene-de görmejekdiklerini yglan etdi. Ýewreýleriň Patyşasy haça çüýlendi – ýöne bularyň hemmesi Hudaýyň akyldarlygy we maksatlary boýunça bolupdy, Petrus Pentikost gününde düşündirişi ýaly (Resullaryň Işleri 2:23). Ysraýylyň öz Mesihini ret etmegi arkaly, Hoş Habar butparazlara ýaýrady.
Häzirki wagtda Hudaý adamlary – ýewreý ýa-da butparaz bolsun – Reb Isa Mesihe bolan imanlary esasynda halas edýär. Oňa ynanýanlar Mukaddes Ruh bilen doldurylýar we Mesihiň bedeniniň agzalary bolýarlar. Reb Isa howa gaýdyp gelende, Oňa degişli bolanlar bulutlarda Onuň bilen duşuşmak üçin ýokary göteriler we Reb bilen ebedilik bolar (1 Selanikliler 4:16-17). Bu kilise döwrüniň soňuna getirer. Mundan soň, Hudaý Ysraýyl bilen gatnaşyklaryny täzeden başlar we Mukaddes Ýazgyda agzalan ýedi ýyllyk döwür öz ugruny tamamlar, Mesihiň ýer ýüzüne şahsy gaýdyp gelmegi we Onuň hökümdarlygy bilen tamamlanar.
Mukaddes Ýazgyny dogry ulanmak we «hakykat sözüni dogry bölmek» (2 Timoteos 2:15) möhümdir. Tapawutlar hemişe tapawutlandyrylmalydyr. Hudaýyň Sözüniň hakykatlaryny çylşyrymlaşdyrmaga zerurlyk ýok. Hudaý Öz Sözüniň iň gowy düşündirijisidir, we biz Oňa ony ýüreklerimize açyk etmäge rugsat bermelidiris.
