Gowy görnüş aldawçydyr we gözellik boşdur: ýöne Rebden gorkýan aýal öwülmelidir. Oňa elleriniň miwesinden beriň; we onuň öz işleri derwezelerde ony öwsün. Süleýmanyň Tymsallary 31:30-31
Mukaddes Kitapdaky iň gowy görýän temalarymyň biri aýallar baradadyr, sebäbi Hudaý dindar aýallary şeýle bir ýokary derejede gowy görýär. Jon Bunýan öz kitabynda aýallaryň gymmatyny jemledi, Zyyaratçynyň Ösüşi:
“Halasgär gelende, aýallar Ondan, erkeklerden ýa-da perişdelerden öň şatlandylar. Men hiç haçan bir adamyň Mesihe bir kiçijik teňňe berendigini okamadym, ýöne aýallar Onuň yzyndan gitdiler we Onuň emläginden Oňa hyzmat etdiler. Onuň aýaklaryny gözýaşlar bilen ýuwan aýaldy, we Onuň jesedini jaýlamak üçin ýaglan aýaldy. Ol haça gidende aglan aýallardy; we Onuň yzyndan haçdan giden we Ol jaýlananda Onuň gabyrynyň ýanynda oturan aýallardy. Olar Onuň direliş säherinde Onuň bilen ilkinji bolan aýallardy; we Onuň şägirtlerine Onuň ölümden direlendigi barada ilkinji habary getiren aýallardy. Şonuň üçin aýallar gaty gowy görülýärler.”
Bu makala üçin saýlanan aýallaryň hemmesi Matta 1-däki Reb Isanyň nesil daragtynda gizlenendir. Olaryň durmuşy Mukaddes Kitabyň Barlyk kitabyndan Matta kitabyna çenli uzalyp gidýär. Dördüsi, ähtimal, Ysraýylyň raýatlygyna getirilen butparazlardy, soňkusy bolsa hökman ýewreý doglan. Käbirleriniň öň ýaramaz abraýy bardy, käbirleri bolsa merhemetlidi. Iň möhümi, olar häzirki wagtda ebedi durmuşa miwe getirmek isleýän her bir adama gürleýärler.
Bu nesil daragtynda köp erkekler sanalýar, ýöne diňe bäş aýal. Ýöne näme üçin aýallar, esasanam butparaz gelip çykyşly aýallar, ata-enesiniň ýewreý nesil daragtynda agzalmaly? Hudaý ol ýerde biziň açmagymyz üçin bir zat gizlän bolmaly. (Süleýmanyň Tymsallary 25:2) Biz seretjek aýallar Tamar, Rahab, Rut, Batşeba (ady agzalmaýar) we Merýem, Isanyň ejesi. Geliň, her biriniň kimdigine, onuň görnükli işlerine, soňra bolsa onuň hekaýasynyň häzirki wagtda bize nädip degişlidigine seredeliň.
Tamar
Tamar Matta 1:3-de agzalýar, ýöne onuň hekaýasy Barlyk 38-de tapylýar. Ol ilkinji doglanyň möhümdigini, onuň ähli beýlekilerden ileri tutulýandygyny düşünen ýaly. Ýahudanyň Kenanly aýaly oňa üç ogul dogurdy: Er, Onan we Şelah. Ýahuda Tamary, ähtimal, Kenanly hem, Er üçin aýal edip aldy. Er erbetligi üçin hökümde ölensoň, Onana Tamary aýal edip alyp, ilkinji doglana nesil ýetişdirmek buýruldy (soňra Musa Kanunyna girizilen bu syýasatyň ilkinji agzalmasy). Ol 100% tabyn bolmady we ol hem öldi. Şelah ýaşdy, we onuň kakasy Ýahuda, Şelahyň janyndan gorkup, Tamary kakasynyň ýanyna ýaşamaga iberdi.
Tamar Şelahyň aýaly bolmajagy aýdyň bolanda, ol Ýahudanyň aýaly ölensoň, Ýahudanyň ilkinji doglanynyň neslini dowam etdirmek üçin bir mümkinçilikden peýdalandy, bu bize geň galdyryjy ýaly görünmeli. Ol öz hakyky şahsyýetini gizledi we özüni jelep ýaly görkezdi. Ýahuda aldanýar we onuň ýanyna girýär. Hudaý oňa bir däl, iki oglan bilen göwrelilik berýär.
Ekizler doglanda, Zerah ilki çykyp başlady we onuň bilegine gyzyl sapak daňyldy, ýöne ol elini yzyna çekdi we Farez ilki çykdy. Şol wagt Şelah başga birine öýlendi we öz ilkinji doglanyna Er diýip at berdi (1 Ýyl ýazgylary 4:21), “Men Ýahudanyň neslinde ilkinji doglan kimdigi meselesini çözdüm” diýmek üçin.
Onda hakykatdanam ilkinji doglan kimdi? Hudaýyň bir ileri tutulýan Zady bardy – adamyň meýilnamalaryna we isleglerine görä däl – şonuň üçin Ýahudanyň taýpasy doganlaryndan üstün çykdy (1 Ýyl ýazgylary 5:1-2). Hudaý Farezden Mesihiň gelmegini saýlady, Ol köp doganlaryň arasynda ilkinji doglan (Rimliler 8:29), ölümden ilkinji doglan (Koloseliler 1:18) we her bir ýaradylyşyň ilkinji doglanydyr (Koloseliler 1:15).
Tamaryň miwe islegi bellärliklidir. Ol öz kimdigini gizledi, özüni gaty kiçeltdi, ähli adamlara ebedi durmuş gazanmaga ýol açjak nesli gorap saklamak üçin. Şonuň ýaly, Mesih Öz şöhratyny gizledi we gökdäki nesli, Hudaýyň mirasçylaryny we Onuň bilen bilelikde mirasçylaryny ýetişdirmek üçin Özüni gaty kiçeltdi. Geliň, adamlaryň öňünde özümizi kiçeltmekden gorkmaýalyň we Oňa ynanalyň.
Rahab
Tamar – jelep ýaly görnen, ýöne jelep bolmadyk – Rahabdan (Matta 1:5) tapawutlylykda, hakykatdanam jelepdi. Onuň hekaýasy Ýeşuwa 2 we 6-da tapylýar. Onuň durmuş ýörelgesi Hudaýyň Öz halky bilen gatnaşygynyň beýany hökmünde döreden owadan nika gatnaşygynyň keşbini bozdy. Ýöne ol Hudaýyň höküminiň gelýändigini gördi we gorky bilen hereket etdi, kakasynyň öýündäki ähli adamlary halas etmek üçin.
Hudaýyň oňa beren mümkinçiliginden peýdalanyp, ol iki ysraýylly içalyny öz patyşasyndan halas etdi, bu dönüklik hereketidi. Hudaýyň näletini (Ýeşuwa 6:17) adamyň näletinden uly hasaplap, ol içalylara yzyna aman-esen dolanmak üçin maglumat bilen kömek etdi (Ýeşuwa 2:16). Ol olaryň Hudaýyny “ýokardaky gökdäki we aşakdaky ýerdäki Hudaý” hökmünde açyk ykrar etdi (Ýeşuwa 2:11). Ol Hudaýyň habarçylarynyň wadasyna bolan imanlaryny şol gün penjiresine gyzyl sapak daňmak bilen derrew amala aşyrdy (Ýeşuwa 2:21), höküm güni uzakda bolsa-da (bir aý ýa-da ondan köp). Onuň we kakasynyň öýündäkileriň jany Mesihiň ganyny aňladýan şol kiçijik gyzyl sapaga baglydy.
Şol ynamy üçin ol Ýewreýler 11-däki iman mysallary bilen sanalýar we Ýakup 2-de Ybraýym bilen deň derejede durýar. Ol Hudaýyň Sözüne ynanmak bilen Hudaýa miwe getirmegiň ýoluny görkezýär. Ol iň erbet günäkärlere umyt berýär, çünki onuň günäkär geçmişi ýuwuldy.
Rut
Rut (Matta 1:5) merhemetliligiň daýanjydyr, Hudaýyň öňündäki ýerini bilýär we wepalylykda dowam edýär. Onuň hekaýasy, Rut kitabynda, Kazylar kitabynyň birinji ýarymy bilen deň döwürdedir. Bu wepaly, tabyn, kanagatlanan aýal şol dawa-jenjel we gan dökülişik döwründe ýaşady. Ol Moablydy, Rebbiň ýygnagyna hatda onunjy nesle çenli – belki 400 ýyl çemesi (Kanunyň Gaýtalanmasy 23:3) – hiç haçan girmäjek adam hökmünde näletlenen. Şeýle-de bolsa, ol gaýynenesine bolan wepalylygy bilen rehimdarlyk bilen kabul edildi (Rut 1:16), şeýle diýip: “Seniň halkyň meniň halkym bolar, we seniň Hudaýyň meniň Hudaýym bolar.”
Rut Naomi barada alada edendigi we merhemetliligi üçin Boaz tarapyndan öwüldi (Rut 2:11-12, 3:11). Boaz, güýçli adam we görnüşinden has ýaşuly (Rut 3:10), Elimelegiň (Naominiň adamsy) ähli zadyny satyn almaga taýýardy, Elimelegiň adyny mirasynyň üstünde ýokary götermek üçin. Bu Ruty öz aýaly edip almagy hem öz içine alýardy. Boaz bilen Rutyň birleşmesinden doglan ilkinji ogul, garyndaş halasgäriň gowy işi sebäpli Elimelegiň mirasyny alardy. Şeýlelik bilen Rut Rahabyň gelni we Ysraýylyň beýik patyşasy we Hudaýyň ýüregine laýyk adam bolan Dawudyň uly enesi boldy.
Rut bize Hudaýyň aladasy astynda durmuşdan lezzet almagy, Hudaýyň dogrulygynyň miwelerini ýygnamagy gürleýär. Biz Rut ýaly bolup bileris, çünki biziň hem Boaz ýaly garyndaş halasgärimiz bar – Reb Isa Mesih, Ol bizi öz gany bilen satyn aldy, bizi hapalanmadyk we hiç haçan solmajak mirasa ýokary götermek üçin. Biz Isada kanagatlanyp bileris, çünki Hudaý hem kanagatlanýar.
Batşeba
Batşeba Reb Isanyň nesil daragtynda diňe “Uriýanyň aýaly bolan” hökmünde kesgitlenýär (Matta 1:6). Onuň hekaýasy gynançly, ýöne ol bize Hudaýyň ägirt uly merhemetini görkezýär. Ol 2 Samuel 11-de açylýar: “Patyşalar söweşe gidýän wagty, Dawut Ýoaby iberdi ... ýöne Dawut henizem Iýerusalimde galdy” (2 Samuel 11:1) Dawut söweşmeli wagty dynç aldy. Ol agşam düşekden turdy we üçekde ýöräp, ol ýerden gaty owadan aýalyň ýuwunýandygyny gördi. Dawut sorag etdi we onuň Uriýanyň aýalydygyny bildi. Uriýa Dawudyň güýçli batyr erkeklerinden biriydi (1 Ýyl ýazgylary 11:41), Dawudyň tanaýan adamy. Dawut ony çagyrdy, we olar görnüşinden meýletin birleşdiler.
Batşeba Dawutdan göwreli boldy. Günäsini gizlemek üçin, Uriýany çaganyň kakasy ýaly görkezmek üçin, Dawut Uriýany söweşden yzyna çagyrdy. Dawut Uriýanyň öýünde bolmagyndan aýaly bilen gatnaşykda bolmak üçin hökman peýdalanar öýtdi. Ýöne Uriýa hiç haçan öýüne gitmedi; tersine, ol patyşanyň öýüniň gapysynda ýatdy.
Dawut, meýilnamasynyň puja çykandygyny görüp, Ýoaba Uriýa arkaly ölüm hökümini göterýän hat iberdi. Ylalaşylan ýaly, Uriýa söweşde öldi, we habar Dawuda iberildi. Batşeba adamsynyň ölümine ýas tutandan soň, Dawut ony çagyrdy, we ol onuň aýaly boldy. “Ýöne Dawudyň eden zady Rebbiň göwnünden turmady” (2 Samuel 11:27). Hudaý Dawudy bu günä üçin jogapkär hasaplady. Ne Batşeba, ne-de Uriýa jogapkärçilik ýüklenmedi. Günä arkaly doglan çaga öldi, ýöne Batşeba Dawudyň kanuny aýaly we ogullary Süleýmanyň we Natanyň ejesi boldy.
Merýem
Biziň sanawymyzda ýeke-täk ýewreý aýal (Matta 1:16) bolan Merýem Natan neslinden gelip çykýardy (Luka 3:31). Bagdaky Ýylana berlen beýik wada, aýalyň nesliniň onuň kellesini ýarjakdygy, onuň arkaly ýerine ýetirildi. Dawudyň öýüne berlen beýik wada, bir gyzyň göwreli bolup ogul dogurjakdygy, onda ýerine ýetirildi (Işaýa 7:14). Şeýlelik bilen ol gaty gowy görüldi, Reb onuň bilen birlikde boldy, we ol bereketlendi (Luka 1:28). Ýahýa Baptistyň kakasy Zakariýadan tapawutlylykda, ol perişdäniň özü we dogurjak çagasy baradaky habarlaryna ynanýardy (Luka 1:12). Ol köp zatlary ýüreginde gizledi, olary Hudaýdan hasaplap, olaryň üstünde oýlandy (Luka 2:19,51).
Ol Isanyň Kana toýunda gatyşmagyny soranda, Onuň ygtyýaryny ykrar etdi, bu Onuň eden gudratlarynyň başlangyjy boldy (Ýahýa 2:3). Onuň ömründe Isanyň doganlary Oňa ynanmadylar, ýöne ejesi ynanýardy. Ol haçyň ýanyndady (Ýahýa 19:25), we Onuň göge galanyndan soň şägirtleri bilen birlikdedi (Resullaryň Işleri 1:14). Şeýlelik bilen Merýem gaty oýlanyşykly, düşünjeli we yzygiderli aýaldy.
Has möhümi, eger Merýem, halasgäre mätäç günäkär hökmünde (Luka 1:47), şol mukaddes çagany öz içinde göterip, Hudaýyň mukaddes, hapalanmadyk Ogluny dogrup bilse, onda biz hem, ruhy taýdan, öz durmuşymyzda Mesihi ýetişdirip bileris we Onuň ýaly bolup bileris.
Hudaýyň uly islegi, biziň ýüreklerimizde Mesihiň häsiýetiniň gaýtadan döredilmegi bilen Oňa miwe getirmegimizdir. Tamar Hudaýa miwe getirmek üçin yhlasly islegi gürleýär. Rahab Onuň wadalarına iman etmek bilen miwe getirmegiň ýoluny gürleýär. Rut bu gowy miweden lezzet almagy gürleýär. Batşeba bu miweden lezzet almagy ýitirmezlik üçin seresap bolmagy gürleýär. Merýem bu miwäniň Hudaýa bolan kämilligini gürleýär. Elbetde, Ol merhemet we rehimdarlyk Hudaýydyr, Isa Mesihiň nesil daragtyndaky bu bäş görnükli aýalyň görkezişi ýaly.
