Ýakup
Mukaddes Kitabyň ilkinji kitaby bolan Barlygyň ýarysynyň Ýakup bilen baglanyşyklydygyny bilýärdiňizmi? Nuhuň tupanyndan birnäçe asyr soň, Hudaý Wawilonyň diňiniň gurluşygyny togtatdy (Barlyk 11:1-9). Soňra Ol Abramy häzirki Yrakda ýerleşýän Haldeýleriň Ur şäherini terk etmäge çagyrdy. Söwda we medeniýet merkezi bolan bu ýer ýeke-täk hakyky Hudaýa gulluk etmegiň ýerine butparazlyga berlipdi (Rimliler 1:18-32 serediň). Abram Hudaýa boýun boldy we ýaşaýan Hudaýa sežde etmek üçin ýurduny, halkyny we kakasynyň öýüni terk etdi (Barlyk 11:31, 12:1-5). Wagtyň geçmegi bilen, bu adam ony çagyran we oňa ýedi zat wada beren Hudaýy hormatlamak we sežde etmek üçin dört sany gurbanlyk sypasyny gurdy (12:7-8, 13:18, 22:9), şol sanda Ol ony uly millet eder we ol köp milletleriň atasy bolar.
Köp ýyllap garaşandan soň, Hudaý patriarha göründi we ondan sorady: “REB üçin bir zat gaty kyndymy?” (18:14 NASB95). “Kyn” sözüni “ajaýyp” diýip hem terjime edip bolar (JND). Mundan öň, Saranyň teklibi bilen, Abram hyzmatkäri Hagarany öz aýaly edip aldy we ondan Ysmaýyl diýip atlandyran bir ogul boldy (16:15). Emma Hudaýyň Abram üçin, soňra Ybraýym diýip atlandyrylan meýilnamasy Sara arkaly amala aşmalydy. Bu ähli mümkinçiliklere garşy çykdy, sebäbi Ybraýym çaga edinmek üçin gaty garrydy; Sara göwreli bolup bilmedi; we ikisi hem çaga edinmek ýaşyndan geçipdi (Rimliler 4:16-25). Muňa garamazdan, Hudaý uly gudrat etdi: Sara, 90 ýaşynda, Ybraýym 100 ýaşynda bolsa-da, olaryň ýeke-täk çagasyny, Ybraýym Yshak diýip atlandyran ogluny dünýä indirdi (Barlyk 21:3). Yshak “gülki” diýmegi aňladýar.
Soňra Ybraýym synaga sezewar edildi: Hudaý oňa ogluny gurban etmegi buýurdy (Barlyk 22:1-19). Patriarh boýun egmek we hakyky iman bilen gitdi, sebäbi ol “şöhrat Hudaýynyň” (Resullaryň Işleri 7:2) Öz wadalaryny ýerine ýetirjekdigini we üpjün etjekdigini hasaplady. Ogluny gurban etmeli bolsa-da, Ybraýym Hudaýyň ony direltjekdigine ynanýardy. Hudaý Ybraýymyň imanyny hormatlady (Barlyk 22:16-18). Biz mümkin däl ýagdaýlarda-da Hudaýa ynanýarysmy?
Mukaddes Ýazgylar Yshagyň Rebeka öýlenende 40 ýaşyndadygyny aýdýar (Barlyk 25:20). Ol ömrüniň dürli döwürlerinde dört sany guýy gazdy (Barlyk 26), Hudaýy hormatlap. Garaşyp we doga edip, Rebeka göwreli boldy we ekizleri dünýä indirdi: Esaw we Ýakup (Barlyk 25:19-26). Her bir dogluş gudratdyr, ýöne bu birnäçe gudratyň netijesidi. Rebeka ekizleriň göwresinde uruşýandygyny görüp doga etdi. Reb jogap berdi, ilkinji doglan Esaw ikinjisine, Ýakuba gulluk eder, bu tema Mukaddes Ýazgylarda has giňişleýin ösdürilýär we biz ony soňra ara alyp maslahatlaşarys.
Ekizleriň dürli ukyplary bardy: Esaw aw edýärdi, Ýakup nahar bişirýärdi. Ýakup – “ýerine geçiji” diýmegi aňladýan at – kakasyny we doganyny aldatdy. Esaw ar almak isledi, ýöne olaryň ejesi Ýakuby daşdaky dogany Labanyň ýanyna ibermegi gurady. Ýolunda Ýakup Betelde Hudaýyň perişdeleri bilen duşuşdy (Barlyk 28:10-22), ol ýerde soňra gurbanlyk sypasyny gurdy (Barlyk 35). Häzir bolsa, ol bu aýratyn wakany bellemek üçin bir sütün gurdy (28:18); bu onuň dört sütüniniň ilkinjisidi (31:45, 35:14,20). Bu sütünler Ýakubyň durmuşyndaky Hudaýyň terbiýesiniň we görkezmesiniň bir bölegi bolan möhüm wakalary nygtady. Biz terbiýäni negatiw bir zat hökmünde görmäge meýilli, ýöne Hudaýyň bizi ruhy taýdan ösdürmegi we ösdürmegi maksat edinýändigini, synaglary we kynçylyklary bizi gurmak üçin ulanýandygyny bilmelidiris.
Ýakubyň tejribeleri
Ýakup Labanyň öýüne geldi we şol ýerde galdy. Laban Ýakuby aldatdy we Ýakup Labanyň iki gyzy Leah we Rahel bilen öýlendi. Olaryň iki hyzmatkäri Ýakubyň aýallary boldy. Hudaý bu dört aýaly patalady, Ýakuba çagalar berdi (Barlyk 29–30). Hudaý köp ýyllap Ýakuby terbiýelemegini dowam etdirdi (Barlyk 31–32). Netijede, Ýakup dogany Esaw bilen ýaraşdy (Barlyk 33).
Çagalarynyň arasynda käbir gynançly wakalar bolup geçse-de (Barlyk 34), Hudaýyň Ýakubyň durmuşyndaky yzygiderli işi ony ruhy ýolbaşçy etdi, maşgalasyny Betelde Hudaýa sežde etmäge alyp gitdi (Barlyk 35). Hudaý Ýakuby, “topukdan tutýan” diýmegi aňladýan ady, ýerine geçijiden hakyky sežde edijä öwürdi.
Kyn sapaklardan we agyr synaglardan soň, Ýakup Hudaýyň oňa görkezen sežde ýerine dolanmaga taýýardy. Diňe Rahel ogly Ýusuby dünýä indirensoň, Ýakup öz ýurduna dolanmak islegini bildirdi (30:25-26). Ol ahyrsoňy ýola düşende, Ýakup iki aýalyna Hudaýyň oňa nädip görnendigini we şeýle diýendigini gürrüň berdi: “Men Beteliň Hudaýy, sen ol ýerde sütün ýagladyp, Maňa wada berdiň” (31:13 NASB95). Hudaý patriarha takmynan 20 ýyl öň beren wadasyny ýatlatdy (28:20-22 serediň). Reb oňa şeýle diýdi: “Indi tur, bu ýurdy terk et we doglan ýurduňa dolan” (31:13). Mundan başga-da, Hudaý Labana Ýakup bilen bolan hereketlerinde seresap bolmagy duýdurdy. Ertesi gün, Ýakup we Laban ikisi hem Hudaýy şaýat edip, äht baglaşdylar (44-55 aýatlar). Hudaýyň Ybraýyma we onuň nesillerine wada beren ýurduna dolanyp gelen Ýakup Hudaýyň perişdeleri bilen duşuşdy (32:1-2) we soňra dogany Esaw bilen duşuşmaga taýýarlandy. Ol Reb bilen täze bir ýagdaýda duşuşdy, Rebbiň Perişdesi Ýakup bilen göreşdi (24-32 aýatlar). Bu wakalar Ýakuba möhüm sapaklar berdi. Hudaý Barlyk 28-de agzalan ýedi aňlatmany gaýtalady, ýöne bu gezek düýşde däl-de, Hudaý Ýakup bilen göni gürleşýärdi we oňa Ýakubyň ilkinji wadasynyň hiç birini unutmandygyny görkezdi. Biz käwagt howlukmaçlyk bilen, ýa-da hatda ýeňillik bilen Hudaýa wada berenimizde, bu biziň üçin nähili sapak. Ol hiç bir zady unutmaýar!
Hudaý biziň ruhy ösüşimizi isleýän uly Mugallymdyr, şonuň üçin biz Oňa gurbanlyk getirip bileris. “Gurbanlyk” diýmek, bular ýeňillik bilen gelmeýär, sebäbi olar bize Reb Isanyň bu ýerde näme edendigini ýatladýar. Biziň durmuşymyz we bedenimiz diri gurbanlyk bolmalydyr (Rimliler 12:1), Isanyň ýeke-täk gurbanlygyna we Onuň haçdaky işine jogap berip. Ol ýerde, üç garaňky sagadyň ahyrynda, Ol şeýle diýdi: “Tetelestai,” “Doly tölenildi, gutardy” diýmegi aňladýar (Ýahýa 19:30 serediň). Hudaýyň Ýakup bilen bolan terbiýesinde oňyn maksatlary bardy, edil biziň üçin bolşy ýaly (Ýewreýler 12:7-17 serediň).
Reb Barlyk 35-de Ýakup bilen gürleşende, Ol şeýle diýdi: “Tur, Betela git we ol ýerde ýaşa; we ol ýerde doganyň Esawdan gaçanyňda saňa görünen Hudaýa gurbanlyk sypasyny gur” (1-nji aýat). Bu aýatdaky ýedi görkezme iman edenler üçin çuňňur sapaklary aňladýar, bu olary hakyky sežde edijiler bolmaga, “ruhda we hakykatda” sežde etmäge alyp barar (Ýahýa 4:23-24).
“Tur” bir zat etmek üçin ýerinden turmagy aňladýar. Bu aýratyn işlik formasy Barlygyň Ýewreý tekstinde ýedi gezek duş gelýär (13:17, 19:15, 27:19, 28:2, 31:13, 35:1, 44:4). Işlik ilkinji gezek, ýöne bu formada däl-de, Kaýyn dogany Abel bilen garşy çykanda duş gelýär (4:8). Hudaýyň mekdebinde bolsa, bu işlik Hudaýyň görkezmelerine laýyklykda edilen hereketi aňladýar.
- “Ýokary gal” Hudaýa sežde etmekde dogry ugur (Resullaryň Işleri 3:1 serediň).
- “Betela,” “Hudaýyň öýi,” bu gün Hudaýyň pikirlerine laýyklykda sežde ýerini tapmak üçin bize degişli bolup biler (Matta 18:20).
- “Ol ýerde ýaşa” Betelde ýaşamagy aňladýar, bu Ýakubyň durmuş ýörelgesine degişli meselelerde Hudaýyň ýolbaşçylygyny aňladýar, ol muny Barlyk 35-de durmuşa geçirdi.
- “Gurbanlyk sypasyny gur” Ýewreý sözüni ulanýar, bu söz harfma-harf “gurbanlyk ýeri” diýmegi aňladýar. Bu biziň pikirlerimizi Mesihyň gurbanlygyna alyp barýar, bu biziň halas bolmagymyz üçin zerurdy.
- “Ol ýerde” gurbanlyk sypasy bilen Ýakubyň ýaşaýan ýeriniň arasyndaky ýakyn baglanyşygy nygtaýar, bu biziň üçin ýerdäki wagtlaýyn ýaşaýan ýerimizi hakyky sežde ýeri bilen baglanyşdyrmak üçin bir türgenleşigi aňladýar.
- “Saňa görünen Hudaýa doganyň Esawdan gaçanyňda” Ýakubyň şahsy taryhyny we Hudaýyň oňa bolan gatnaşyklaryny gürrüň berýär.
- Hudaý oňa turup Betela gitmegi aýdanda, Ýakup öz bähbitlerini gözlemegiň ýerine Hudaýyň bähbitlerini takdyr etmäge taýýardy. Şonuň üçin Ýakup ol ýere “El-Betel” (7-nji aýat) diýip at berdi, bu “Hudaýyň öýüniň Hudaýy” diýmegi aňladýar. Resullar Pawlusyň, Petrusyň we Ýahýanyň ýazgylarynda, bu zatlaryň biziň üçin näme aňladýandygyny we olary nädip durmuşa geçirmelidigimizi öwredilýär.
Täze ösüş
Barlyk 37-de Ýakup kakasynyň ýaşan ýurduna dolanyp geldi. Indi üns Ýakubyň ogly Ýusuba gönükdirilýär, onuň ony ýigrenen doganlaryna bolan söýgüsi biziň Reb Isa Mesihimiziň ajaýyp bir görnüşidir. Bölüm Ýusubyň kakasyna bolan söýgüsini we boýun egmegini hem suratlandyrýar, bu ýene-de Reb Isany görkezýär, Ol ähli garşylyklara we ýamanlyklara garamazdan kämil ýaşan ýeke-täk Şahsdy. Barlyk 39–40-da beýan edilen Ýusubyň tejribeleri butparazlaryň Reb Isa Mesih bilen nädip gatnaşandygyny görkezýär, we 41-nji bölüm Onuň häzirki beýik şöhratlaryny Hudaýyň sag elinde görkezýär (Filipililer 2:8-11 okaň). Rebbiň ýerdäki halky Ony dünýäniň Halasgäri we syrlaryň Açyjysy hökmünde tanamady we henizem tanamaýar (Faraonyň Ýusuba beren adyny göz öňüne getiriň, Barlyk 41:45).
Hudaý oňa gökdäki we ýerdäki ähli ygtyýary ynandy (Matta 28:18), we Ol oňa Faraonyň Ýusuba berşi ýaly bir Gelini – Ybadathanany berdi. Munda, biz Barlykdaky Faraonyň, Hudaýyň beýik güýjüni suratlandyrýan, we Çykyşdaky Faraonyň, Şeýtanyň ýamanlyk güýjüni görkezýän arasyndaky tapawudy düşündirmelidiris. Ýedi ýyllyk bolluk, Ýusubyň aýaly Asenat we olaryň iki ogly (Barlyk 41:47-52) biziň häzirki döwrümizi görkezýär, bu döwürde Hudaý Reb Isany Öz sag elinde şöhratlandyrdy we bizi Mesih Isada gökdäki ähli ruhy patalar bilen patalady. Soňra gelen ýedi ýyllyk açlyk kynçylyk döwrüni görkezýär, ondan soň Ysraýyl milleti we ähli dünýä geljek dünýäde Reb Isa boýun bolar, “Ýusubyň ýanyna gidiň” (55-nji aýat).
Hudaýyň Ruhunyň möhüm elementleri nädip birleşdirýändigi haýran galdyryjy, harfma-harf Ýakubyň maşgalasynda (Barlyk 42–50) we ruhy taýdan biziň üçin şu günki köp sapaklar bilen. Biz Hudaýyň Ýusup bilen doganlarynyň arasyndaky, we olaryň kakasy bilen arasyndaky gatnaşygy nädip dikeldendigini öwrenýäris. Ýusup doganlaryny däne satyn almaga gelenlerinde tanady, ýöne olar ony tanamadylar. Onuň Hudaýdan berlen akyldarlygy oňa öz şahsyýetini gizlemäge we olary tussag etmäge ýol görkezdi. Ýusubyň doganlary öz geçmişdäki ýalňyş hereketlerini düşündiler (42:21), ýöne Ýusup gizlin aglady (24-nji aýat) – olaryň kynçylyklarynda ejir çekdi (Işaýa 63:9).
Reb Ýusuba doganlaryny, şol sanda Benýamin we kakasy Ýakup bilen ýaraşdyrmak üçin ýollar tapmaga akyldarlyk berdi. Öýlerine barýarkalar, doganlary, Müsürde saklanan Şimeondan başga, däne doly torbalaryny açdylar we torbalarynda tölen puluň bardygyny gördüler (Barlyk 42:25-28). Olar gorkdular we soradylar: “Hudaý bize näme etdi?” (28-nji aýat). Doganlar ähli zady kakalaryna habar berdiler, ol iň kiçi oglunyň olar bilen Müsüre gitmegine razy däldi (29-38-nji aýatlar).
Açlyk dowam etdi we “ýurtda agyrdy,” we olaryň üpjünçilikleri gutardy (43:1). Ýahuda başlangyç etdi we kakasyna Benýaminiň yzyna getiriljekdigini wada berdi. Ýakup jogap berdi: “Eger çagalarymdan mahrum bolsam, mahrum bolaryn” (14-nji aýat). Bu biziň ählimiziň öwrenmeli bolan bir öwrüm nokadydy: biz ähli zady Hudaýa tabşyrmalydyrys – ähli bolşumyz we ähli zadymyz.
Doganlar Müsüre gitdiler, iň kiçi doganlary Benýamini hem ýanlaryna aldylar. Ol ýerde olar Ýusubyň öýüne nahar iýmäge getirildiler, Ýusup henizem özüni açmandy. Olaryň haýran galmagyna, olar dogluş tertibine görä oturduldylar (43:33). Olar däne doly torbalary bilen öýlerine yzyna iberildiler, ýöne Ýusup öýüniň dolandyryjysyna olaryň yzyndan gitmegi buýurdy, olary hojaýynynyň jadygöýlik üçin ulanýan käsesini ogurlamakda aýyplady. Elbetde, olar muny inkär etdiler, ýöne Ýusubyň käsesi Benýaminiň torbasyndan tapyldy! Doganlar dolandyryjy bilen yzyna geldiler, geň galyp.
Ýahuda iň kiçi dogany üçin, olaryň ählisiniň we kakasynyň goragynda ýalbardy (44:14-34). Soňra ölen diýip pikir eden Ýusup, olaryň uly haýran galmagyna, özüni açdy (45:1-3)! Ýusup olaryň aladalaryny köşeşdirdi we soňra olardan kakalary bilen Müsüre göçmegi sorady, sebäbi açlyk dowam ederdi. Ýakup doganlarynyň arabalar, iýmit we Ýusubyň oňa iberen habary bilen gelendigini görüp haýran galdy (45:21-28). Soňra Hudaý Ýakuba maşgalalary we harytlary bilen Müsüre gitmegini isleýändigini görkezdi (46:1-7). Ýakup Müsüre gelende, ýiten ogluny ýene-de görende nähili duşuşyk boldy (46:29)! Bu hekaýa Hudaýyň akyldarlygynyň we söýgüsiniň biziň ýalňyşlyklarymyza we günämize garamazdan ýeňiş gazanýandygyny görkezýär.
Soňra Ýusup kakasyny Faraona tanatdy (47:7). Ýakup Faraony iki gezek patalady (7,10-njy aýatlar). Kiçi uludan patalanýar (Ýewreýler 7:7), ýagny iň bolmanda Hudaýyň nukdaýnazaryndan Ýakup, 130 ýaşly Ysraýyldan gelen kiçigöwünli çopan (Barlyk 47:9) şol wagt ýerdäki iň güýçli adamdan uludy! Mundan başga-da, uly dolandyryjy hökmünde, Ýusup doganlaryna we olaryň maşgalalaryna (11-12-nji aýatlar), şeýle hem Müsür halkyna (13-17-nji aýatlar), Faraonyň bähbitlerine (14-nji aýat) we ähli ýurda (18-26-njy aýatlar) seretdi. Ýusubyň halky indi “Ysraýyl” diýip atlandyryldy (27-nji aýat).
Ýakup oglunyň ýanynda ýene 17 ýyl ýaşady (28-nji aýat), bu Ýakubyň Ýusuby doganlary ony gul edip satmazdan öň ýanynda saklan döwri bilen deňdi (37:2). Biz ýaňy göz öňüne getiren zatlarymyzdan başga-da, Barlyk 47 dünýäde boljak şertleri suratlandyrýar, 27-nji aýatda jemlenişi ýaly, ähli dünýä Hudaýa we Onuň Ýusupdan beýik Ogluna tabyn bolanda.
Barlyk 48 Ýakubyň Ýusubyň iki ogly Efraýym we Manasse üçin beren patasyny suratlandyrýar. Bu aýratyn pursatda, Ýakup Hudaýyň mekdebinde öwrenen akyldarlygyny görkezdi. Ol tarapyndan ýolbaşçylyk edilip, Ýakup kiçi ogluny ulusyndan öňe goýdy, ilkinji doglanyň patasy bilen, we özüni we maşgalasyny kakalary Ybraýym we Yshak ýörän Hudaýyň huzuryna goýdy. Reb Ýakuby çopanlyk edipdi we henizem edýärdi (15-nji aýat). Bu Çopan Hudaýyň “Perişdesi” bolup, Ýakuby “ähli ýamanlykdan” halas edipdi (16-njy aýat JND). Indi Ýakup Hudaýyndan Ýusubyň iki ogluny patalamagy sorady, olary Ýakup öz ogullary edip aldy. Ol doga etdi: “Meniň adym olaryň üstünde, we kakalarym Ybraýymyň we Yshagyň ady bolsun,” Hudaýdan “olary ýurduň ortasynda köpeltmegi” sorady (16-njy aýat). Ýusup bu adaty bolmadyk kiçi ogluny patalama hereketiniň Ýakubyň Hudaýyň mekdebinde öwrenen zadyny görkezýändigini bilmedi. Adamzat taryhynyň 4000 ýylyndan soň gelen Reb Isa, muňa garamazdan Ilkinji Doglan, we ebedi iň ýokary orny eýelär. Hudaýa şükür!
Ýakubyň hekaýasyndan öwrenýän ýene bir möhüm sapak: “Aldanmaň: Hudaý masgaralanmaýar. Çünki adam näme ekse, şony hem orar” (Galatýalylar 6:7 NASB95). Adam Hudaýyň öňünde jogapkärdir, Ol hemişe doly gözegçilikde we iň soňky sözi aýdýar. Ýakup Hudaýyň terbiýesini başdan geçirdi we Hudaýyň ýollaryny kabul etmegi öwrendi, bu Barlyk 49-da görkezilýär. Hudaýyň Ýakup bilen bolan gatnaşyklary ony çuňňur ruhy düşünjä alyp gitdi. Ýakubyň ogullary we olaryň geljekleri baradaky jikme-jiklikler Ýakubyň olaryň taryhyny, ukyplaryny, ýalňyşlyklaryny we geljeklerini, şol sanda geljek dünýädäki orunlaryny bahalandyrmagynyň jikme-jiklikleri bilen ussatlyk bilen örülýär. Umumy aýdanymyzda, Barlyk 49 Ysraýylyň geçmişi, häzirki we geljegi bilen Hudaýyň ýollaryny suratlandyrýar, şol bir wagtyň özünde Ýakubyň ogullarynyň ruhy ösüşi barada jikme-jiklikleri berýär. Şol bir wagtyň özünde, bu bölüm iman edenler hökmünde biziň durmuşymyz üçin amaly ulanylyşlary, Ybadathana üçin köp sapaklary öz içine alýar. Iň esasy, Hudaýyň Ruhy Ýakuby, şol wagt bilmese-de, Reb Isanyň ajaýyp aýratynlyklaryny goşmaga ýol görkezdi, Ol 10-njy aýatdaky “Şiloh” we 18-nji aýatdaky “halasgärlikdir”. Bu soňky nokat halasgärligi Onuň Isa, ýa-da Ýeşua, Halasgär ady bilen açyk baglanyşdyrýar.
Ruben, Şimeon we Lewi (3-7-nji aýatlar) adamzat ýalňyşlygyny görkezýär, Hudaý muny pata getirmek üçin ýeňdi. Ýahuda, ýalňyşlyklaryna garamazdan (Barlyk 38), Mesihyň nesli boldy (Matta 1, 2:3-6; Luka 3:21-38 okaň), we Ýakup Rebbiň geljekki hökümdarlygynyň käbir ajaýyp aýratynlyklaryny suratlandyrdy (Barlyk 49:8-12). Zebulun we Yssakar Ysraýylyň milletleriň arasyndaky taryhynyň käbir jikme-jikliklerini görkezýär (13-15-nji aýatlar). Danda biz Ysraýylyň geljekki bir döwrüni görýäris, olar öz ýurduna dolanyp gelenlerinde Şeýtanyň gözegçiliginde bolar, şonuň üçin Ýakup gygyrdy: “Seniň halasgärligiň üçin garaşýaryn, Ýa Reb” (18-nji aýat). Ysraýylyň taryhynyň käbir elementleri beýleki döwürlerdäki ösüşler bilen baglanyşykly, bu Gad (19-njy aýat), Aşer (20-nji aýat) we Naftali (21-nji aýat) bilen jemlenýär.
Ýusup bilen baglanyşykly (22-26-njy aýatlar), Hudaýyň Ruhy Ýakuba Ýusubyň şahsy wepalylygyny we ukyplaryny nygtaýan jikme-jiklikleri agzatmaga ýol görkezdi, şol bir wagtyň özünde Mesihyň, “hakyky Ýusubyň” ajaýyp taraplaryny görkezdi, biz käwagt şeýle diýýäris. Ýakup Ýusubyň taryhynda Hudaýyň roluny nygtady, “Ýakubyň güýçli Şahsynyň elleri” barada gürleşdi, Ondan “Çopan, Ysraýylyň Daşy” gelýär (24-nji aýat). Ol “kakaň Hudaýy” Kömekçi bolar, we “Ähli güýçli” Ýusuby patalar diýdi (25-nji aýat). Bu patalar Ýakubyň ene-atasynyň patalaryndan üstün bolar, we olar Ýusubyň başynda hakyky Nazirit bolany üçin täç bolar (Sanlar 6), bu Reb Isanyň bir görnüşi, şeýle hem geljek dünýäniň patalaryny öňünden görkezýär (Barlyk 49:26). Ahyrsoňy, Benýamin Mesihyň geljek müňýyllyk hökümdarlygynda görkezjek hökümdarlygyny we garşylyk görkezilmeýän güýjüni görkezýär (27-nji aýat).
Ýakup, Wada edilen ýurt bilen aýrylmaz baglanyşykly bolup, ol ýerde jaýlanmagyny sorady (29-32-nji aýatlar). Barlyk 50 Ýusubyň kakasynyň isleglerini Faraonyň goldawy bilen nädip ýerine ýetirendigini jikme-jik beýan edýär (49:33–50:14).
Ýakubyň Hudaýy
Hudaýyň bu aýratyn ady Onuň Ýakubyň ýalňyşlyklaryna garamazdan oňa nädip özüni baglanyşdyrandygyny görkezýär, sebäbi Hudaýyň Ýakup we onuň halky üçin bir meýilnamasy bardy. Bu Onuň Ybadathana üçin meýilnamasy bilen birmeňzeş däl, bu dünýäniň düýbi tutulmazdan öň, Onuň ebedi maslahatyna laýyklykda öňünden görüldi (Efesliler 3:9-11). Ýakubyň Hudaýy Öz ýerdäki halky bilen gatnaşýar, we Ol Ysraýylyň köp ýalňyşlyklaryna garamazdan Öz meýilnamalaryny amala aşyrar.
Musa Hudaýy “Ybraýymyň Hudaýy, Yshagyň Hudaýy we Ýakubyň Hudaýy” diýip atlandyrdy (Çykyş 3:6,15, 4:5), Dawut bolsa, Hudaýyň mesh edilen patyşasy hökmünde öz taryhyny gözden geçireninde, Ony “Ýakubyň Hudaýy” diýip agzady (2 Şamuwel 23:1). Bu salgylanma Hudaýyň Öz halky bilen terbiýe arkaly gatnaşyklaryny nygtaýar, olary Özüne laýyk getirmek üçin, Musa bilen bolsa üns Hudaýyň Özü üçin we Öz şöhraty üçin näme edendigine gönükdirilýär. Dawudyň başdan geçiren ähli kynçylyklaryna garamazdan, ol Ýakubyň Hudaýynyň kimdigini öwrendi (Zebur 20:1-5, 46:7,11, 75:9), edil Ysraýylyň geljekki galan bölegi uly kynçylyk döwründe Oňa ynananda (76:6, 81, 84) öwrenişi ýaly.
Zebur 146:5 Ondan gelýän kömegi ajaýyp sözler bilen jemleýär, Ol olaryň we biziň umydymyzdyr. Geljek müňýyllyk hökümdarlykda, Iýerusalim Hudaýdan berlen merkez bolar, ol ýerde milletler Dawudyň Ol üçin gurmak islan ýerinde Ýakubyň Hudaýyny hormatlarlar (Resullaryň Işleri 7:46). Süleýman bu meýilnamalary Hudaýyň şöhraty üçin ýerine ýetirdi (47-nji aýat). Hudaýyň beýikligi we şöhraty Ysraýyl tarapyndan hormatlanmady, olar Ýakubyň Hudaýynyň halky bolsa-da. Olar öz Mesihlerini, ýaşaýan Hudaýyň Ogluny ret etdiler. Ýöne “Ýakubyň Hudaýy” olary toba getirer. Onuň meýilnamalary ýerine ýetiriler!






