Birinji Selaniklilere seretmek
1-nji bölüm: Model ynanýanlar
Pawlus Ortaýer deňziniň töwereginde ybadathanalar guran missionerdi. Onuň ikinji missionerlik syýahaty ony Gresiýa, şonda Makedoniýa we Ahaýa diýlip atlandyrylýan ýere alyp gitdi. Makedoniýanyň paýtagty Selanik, 200,000-den gowrak ilaty bolan, işjeň deňiz portudy. Hristianlyk Selanike Pawlus hoş habary wagyz edende we käbir ýewreýler we grekler ynanýanlar bolanda geldi (Resullaryň işleri 17:1-10). Göripli ýewreý ýolbaşçylary şäherde gozgalaň turuzanda, Pawlus we Silas gijäniň içinde Berea gaçdylar. Pawlus soňra Afina gaçdy. Ol Timoteosy Selanikli ynanýanlaryň ýagdaýyny barlamak üçin iberdi (1 Selanikliler 2:17-3:3), özi bolsa Korinfe gitdi. Timoteos olaryň garşylyklara garamazdan nädip berk durandygy barada habar getirdi.
Pawlus Selanik ybadathanasyna 50-51-nji ýyllarda ýüzbe-ýüz bolan meselelerini çözmek üçin ýazdy. Ýewreýler Pawlusyň hakyky resuly däldigini öňe sürdüler; butparazlar olary köp Hudaýa däl-de, bir Hudaýa sežde edýändikleri üçin yzarladylar; Gresiýada jyns ahlaksyzlygy giňden ýaýrandy; Mesihiň ikinji gelmegi barada düşünişmezlikler bardy; ýygnak bilen ýaşulular arasynda dartgynlyklar ýüze çykdy; we käbirleri Mukaddes Ruhyň işini basyp ýatyrdylar, pygamberlik taglymatlaryna äsgermezlik etdiler.
Pawlus olary «Hudaýy begendirmek üçin ýaşamaga, hakykatdan-da siz ýaşaýarsyňyz. Indi biz sizi Rebbimiz Isa Mesihde muny barha köp etmäge çagyrýarys we haýyş edýäris» (1 Selanikliler 4:1 NIV) diýip ruhlandyrdy. Bu hat alty bölüme bölünip bilner: model ynanýanlar; Pawlusyň mysaly; Pawlusyň şatlygy; Hudaýy begendirmek üçin ýaşamak; Rebbimiziň gelmegi; we hristian hökmünde ýaşamak. Birinji bölümde biz model ynanýanlara seredýäris.
Giriş
«Pawlus, Silas we Timoteos, Hudaý Ata we Reb Isa Mesihdäki Selaniklileriň ybadathanasyna: Size merhemet we parahatçylyk bolsun» (1 Selanikliler 1:1).
Hat kimden gelendigini aýtmak bilen başlaýar. Pawlus elmydama başgalar bilen işleşerdi we bu ýerde olaryň atlaryny agzady. Ol ynanýanlara Selanikdäki «ybadathana» diýip hem ýüzlendi. Injilde «ybadathana» bina däl-de, ynanýanlaryň toparyny aňladýar. «Ybadathana» diýen grek sözi islendik adamlaryň ýygnagyny aňladýandygy üçin, ynanýanlar butparazlardan tapawutlandyrmak üçin «Hudaýda ... we ... Mesihde» diýlip atlandyryldy, sebäbi Efesdäki gozgalaňçylar hem «ýygnak» ýa-da «ybadathana» diýlip atlandyryldy (Resullaryň işleri 19:32). Ýyllar soň, «ybadathana» sözi islendik ýygnak däl-de, hristianlaryň ýygnagyny aňlatmaga başlady.
Olaryň Hudaý Ata we Mesihde «bolandygy» iki gatnaşygy görkezýär. Birinjiden, «Ata» diýen grek sözi «iýmitlendiriji, goraýjy, goldaýjy» diýmekdir. Hudaýyň ynanýana bolan gatnaşygy ata-çaga gatnaşygy ýalydyr. Ikinjiden, «Reb» diýlip terjime edilen grek sözi güýçli we iň ýokary ygtyýarly adamyň, mysal üçin Sezaryň, absolýut monarhyň ady bolupdyr. Ol «hökümdar,» «aga,» «Hudaý» ýa-da «eýe» diýlip terjime edilip bilner. Ol şeýle hem hormat we sarpanyň ady bolup, hyzmatkärler öz agalaryny şeýle garşylardylar. Mesihiň bize bolan gatnaşygy aga-hyzmatkär gatnaşygy ýalydyr. Hristianlar «Isany Reb» diýip ykrar edýänlerdir (Rimliler 10:9,13). «Hudaý» we «Mesih» sözlerini bilelikde goýmak bilen, Pawlus Mesihiň hudaýlygyň bir bölegidigini aýdýar.
Pawlusyň dogasy
«Biz hemişe ähliňiz üçin Hudaýa şükür edýäris, sizi dogalarymyzda agzap. Biz hemişe Hudaýymyz we Atamyzyň öňünde imanyňyzdan dörän işiňizi, söýgi bilen edilen zähmetiňizi we Rebbimiz Isa Mesihdäki umyt bilen ruhlandyrylan çydamlylygyňyzy ýatlaýarys» (1 Selanikliler 1:2-3).
Pawlus bu ynanýanlar üçin yzygiderli doga ederdi. Olar onuň iman çagalarydy. Ol olaryň durmuşyndaky üýtgeşmeler üçin Hudaýa şükür etdi – olaryň ruhy dogluşy we ösüşi, olaryň «imanyňyzdan dörän işi,» «söýgi bilen edilen zähmeti» we «umyt bilen ruhlandyrylan çydamlylygy» bilen görkezildi. Onuň şükür etmegi görkezmeden öňdi.
Olaryň «imanyňyzdan dörän işi» olaryň imana gelmegi bolupdy; olar «butlardan Hudaýa döndüler» (1:9). Iman günäkär Halasgäri kabul edende we soňra şol iman bilen ýaşanda amala aşyrylýar. Iman Hudaýa ynanmak hereketidir (Ýahýa 6:28-29). Bu iş imana gelenden soňky iman durmuşyny öz içine alýar. Olaryň «söýgi bilen edilen zähmeti» Mesihe bolan söýgi bilen höweslendirilen Hudaý üçin gulluklary bolupdy; olar «diri we hakyky Hudaýa» hyzmat etdiler (1:9). Olaryň «umyt bilen ruhlandyrylan çydamlylygy» Mesihiň gaýdyp gelmegine garaşmaklary bolupdy. Olar «Onuň gökdäki Oglyna» garaşdylar (1:10; 4:13-18). Imanlary üçin yzarlansalar-da, olar ýüz öwürmediler.
Bu ýerde biz hristian işiniň höweslendirijisiniň iman, söýgi we umytdygyny görýäris. Hudaýyň bize berýän imany Hudaýa bolan söýgä we Mesihiň gaýdyp gelmegine bolan umyda getirýär, bu bolsa öz gezeginde zähmet we çydamlylyk ýaly hereketleri döredýär.
Hereketdäki iman
«Çünki biz bilýäris, Hudaý tarapyndan söýlen doganlar, Ol sizi saýlady, sebäbi biziň hoş habarymyz size diňe sözler bilen däl, eýsem güýç bilen, Mukaddes Ruh bilen we çuňňur ynam bilen geldi» (1 Selanikliler 1:4-5).
Bu hat erkeklere we aýallara ýazylypdy. «Doganlar» diýen grek sözi «doganlar we uýalar» ýa-da «jemgyýet» diýmekdir. Bu ýerde Pawlus Selanikdäki ähli hristianlary öwdi we olara model ynanýanlar diýip atlandyrdy. Ol olara iki zady ýatlatdy. Birinjiden, olar söýlüpdi. Hudaý hemmämizi söýýär, hatda iman durmuşymyzda aýan bolmazdan ozal hem (Ýahýa 3:16; Rimliler 5:8). Ol bizi şeýle bir söýýär welin, Onuň Ogly biziň üçin öldi. Ikinjiden, olar Hudaý tarapyndan saýlanypdy (Ýahýa 6:44). Olar hristian bolandan soň, olaryň özüni alyp baryşyndan Hudaý tarapyndan saýlanandyklary aýan boldy (Efesliler 1:4). Injil adamlaryň halas bolmak sowgadyny kabul etmek ýa-da ret etmek saýlawynyň bardygyny öwredýär. Olar kabul etdiler.
Olaryň durmuşyndaky dramatik üýtgeşme Pawlus olara Hudaýyň we Mesihiň hoş habaryny wagyz edenden soň boldy (2:2,8; 3:2). Ol dört zat bilen «geldi». Birinjiden, «sözler bilen» ol Hudaýyň Köne Äht wadalary, Isanyň kimdigi we Onuň näme edendigi barada wagyz etdi. Ikinjiden, «güýç bilen» günäniň ynamy, toba we imana gelme boldy. Hoş habaryň durmuşlary üýtgetmäge güýji bar. Üçünjiden, «Mukaddes Ruh bilen» şol güýjüň çeşmesi kesgitlendi. Dördünjiden, «çuňňur ynam bilen» olar Pawlusyň Hudaý üçin gürleýändigini bildiler we öz durmuşlaryny Oňa berdiler. Olar Pawlusyň Hudaýyň Sözüni gürleýändigini kabul etdiler, «bu bolsa ynanýanlaryňyzda işjeňdir» (1 Selanikliler 2:13). Onuň Sözü adamlary oňa boýun bolanlarynda üýtgedýär (2 Timoteos 3:16; Ýewreýler 4:12). Olar habary eşitdiler we oňa laýyk hereket etdiler we ol olaryň durmuşlaryny üýtgetdi.
Hereketdäki söýgi
«Siz biziň siziň arasyňyzda nädip ýaşandygymyzy bilýärsiňiz ... Siz biziň we Rebbimiziň yzyna düşenler boldyňyz; agyr ejirlere garamazdan, siz habary Mukaddes Ruhyň beren şatlygy bilen garşyladyňyz. Şeýlelik bilen siz ähli ynanýanlara nusga boldyňyz ... Rebbimiziň habary sizden ýaňlandy ... Hudaýa bolan imanyňyz her ýerde belli boldy. Şonuň üçin biz bu barada hiç zat aýtmagymyza gerek ýok, çünki olar özleri bizi nädip garşylandygyňyzy habar berýärler. Olar siziň butlardan Hudaýa nädip dönendigiňizi we diri we hakyky Hudaýa hyzmat edendiginizi aýdýarlar» (1 Selanikliler 1:5-9).
Selanikliler Pawlusyň we Mesihiň yzyna düşdüler we beýleki ynanýanlara gowy mysal boldular (1:6-7), hatda yzarlansalar-da. Olaryň söýgüsi üç hili görkezildi. Birinjiden, olar şikaýat etmegi bes etdiler we şatlanmaga başladylar. Olar Hudaýyň gözegçilikde durandygyny we olaryň ebedi ykbalynyň howpsuzdygyny gördüler. Olaryň ejirleri Mesihiň içindäki ebedi halas boluşlary bilen deňeşdirilende gysgady. Ikinjiden, olar hoş habary goňşulary we dostlary bilen paýlaşdylar: «Rebbimiziň habary sizden ýaňlandy.» Hoş habar aýtmaga mynasypdy, sebäbi ol şatlyk we umyt berýärdi. Üçünjiden, olar Hudaýa her gün özlerine seretmegi üçin ynanýardylar; olaryň «Hudaýa bolan imany» giňden bellidi. Hoş habary netijeli ýaýratmak üçin Hudaýa ynam gerekdir. Olar muny şeýle bir gowy etdiler welin, Pawlus hoş habar habaryny gaýtalamaga mätäç bolmady.
Selanikliler öz hristian durmuşlarynda uly başlangyç etdiler. Birinjiden, olar öz-özüňe hyzmat etmekden toba etdiler we köp görnüşli butlardan, oýulan heýkellerden başlap, zatlara eýe bolmak üçin güýçli isleglere çenli (Koloseliler 3:5) Hudaýa döndüler. Ikinjiden, olar söýgi bilen Hudaýa hyzmat etdiler, bu bolsa başgalar üçin gurbanlyk aladasydyr (Ýahýa 13:34-35). Olaryňky «söýgi bilen edilen zähmet» (1:3) bolupdy.
Hereketdäki umyt
«Olar siziň butlardan Hudaýa nädip dönendigiňizi aýdýarlar ... Onuň gökdäki Oglyna garaşmak üçin, Ol ölülerden direltdi – Isa, Ol bizi geljek gazapdan halas edýär» (1 Selanikliler 1:10).
Olar Mesihiň gaýdyp gelmegine hem garaşýardylar (Ýahýa 14:3; 1 Selanikliler 4:13-18; 1 Korinfliler 15:51-58). Hudaý ynanýanlary Öz ýanyna almagy wada berdi. Bu ölümde bolup biler: «bedenden daşda we Reb bilen öýde» (2 Korinfliler 5:8). Ol şeýle hem göterilişde bolup biler. Isa diýdi: «Eger men gidip size ýer taýýarlasam, men yzyna gelip sizi öz ýanyma alaryn, şonda siz hem men nirede bolsam, şol ýerde bolarsyňyz» (Ýahýa 14:3). Hristian Rebbiň islendik pursatda gelmegine garaşyp ýaşamaly.
Biziň umydymyz, Hudaýyň Mesihiň ýerdäki işi arkaly başlan zadyny, Onuň gaýdyp gelmeginde tamamlaýandygyny bilmekdir. Bu durmuşyň synaglary wagtlaýyndyr we kyn ýagdaýlara garamazdan çydamlylyk getirýär. Hudaý gözegçilikde we näme edýändigini bilýär.
Pawlus Isanyň bizi «geljek gazapdan» halas etmegi barada aýdanda näme aňladýar? Şol pikir 1 Selanikliler 5:9-da, «Rebbiň güni» kontekstinde bar. Bu, Hudaýyň gazabynyň dünýä döküljek geljek wagtydyr (Matta 24:21), Onuň güýç we höküm bilen gaýdyp gelmezinden derrew öň (Matta 24:27-31). Mesih göterilişde ynanýanlary göge almak üçin gaýdyp gelende, Ol olary göteriliş bilen Onuň peýda bolmagynyň arasynda boljak kynçylyklardan halas eder (Matta 24:4-28; 1 Selanikliler 5:1-11; 2 Petrus 2:9; Ylham 3:10).
Üýtgedilen durmuşlar
Selanikliler Pawlusyň we Mesihiň yzyna düşdüler we Gresiýadaky beýleki ynanýanlar üçin gowy mysallar boldular. Olar biziň üçin hem gowy mysallar. Emma biz başgalar üçin gowy mysalmy? Biz gatnaşykda bolýanlarymyza kömekmi ýa-da päsgelçilikmi? Hoş habar bu ynanýanlarda düýpli üýtgeşme döretdi: täze iman – olar butlaryň ýerine Hudaýyň yzyna düşdüler; täze söýgi – olar Hudaýa hyzmat etdiler; täze umyt – olar Isa Mesihiň ikinji gelmegine garaşdylar; täze şatlyk – olar Hudaýyň gözegçilikde durandygyny bildiler; we täze missiýa – hoş habary ýaýratmak. Hudaý biziň olara meňzemegimizi isleýär.
