Aýallar bolsa Naomi şeýle diýdiler: «Bu gün seni halas ediji bolmazdan goýmadyk Ýehowa şükürler bolsun!» Rut 4:14
Rut Ylhamlanan hekaýa, Köne Ähtdäki taryhy kitaplaryň biri. Hekaýalary okanyňyzda, olarda adaty bolan aýratynlyklary bilmek peýdalydyr. Başlangyç adatça käbir maglumatlary berýär, şonuň üçin okyjy näme boljakdygynyň kontekstini düşündirip biler. Soňra awtor, adatça gazanyljak maksada ýa-da çözülmeli meselä gönükdirilen sýužeti gurýar. Soňra sýužetdäki kynçylyklar hekaýany has gyzykly edýär. Maksada ýetilýän ýa-da mesele çözülýän iň ýokary nokat gelýär. Soňra bu çözgüdiň netijelerini we täsirlerini öz içine alýan çözgüt gelýär. Hekaýany gürrüň bermek prosesinde awtor gyzyklanma döretmek, duýgulary güýçlendirmek we esasy keşbe we sýužete ünsi çekmek bilen hekaýany reňklemek üçin usullary ulanýar. Rut kitabynyň käbir aýratynlyklaryny, näbelli awtoryň esasy keşbi nädip kesgitleýändigine we okyja ýetirmäge synanyşýan nokadyny nädip görkezýändigine üns bereliň.
Esasy keşp
Rut kitaby bu adaty hekaýa gurluşyny yzarlaýar we muny bilmek kitabyň näme hakykata degişlidigini düşündirmäge kömek edýär. Bu kitaba köp ýakynlaşmalar Rut ýa-da Boazyň häsiýetini öwrenmek bilen meşgullanýar ýa-da olaryň gatnaşyklaryny göz öňünde tutýar - bularyň hemmesi möhümdir. Şeýle-de bolsa, kitabyň hekaýa gurluşyny ykrar etmek, awtoryň umumy edebi usullar arkaly oňa ünsi çekmegi bilen subut edilişi ýaly, Naomiden has köp zat hakykata degişlidigini görkezýär.
Hekaýanyň açylyş usuly okyjyny esasy keşbiň Elimelek bolmagyna garaşmaga mejbur edýär. Erkekleriň agdyklyk edýän Ýakyn Gündogar medeniýetinde, aýalyna we çagalaryna seretmek üçin hereket eden adamy tanatmak bilen hekaýa başlamak, okyjynyň ünsüni oňa gönükdirýär. Emma soňra, okyjynyň geň galmagyna görä, ol birinji babyň üçünji aýatynda ölýär. Bu, häzirki wagtda meşhur aktýoryň oýnan keşbine gönükdirilen filmiň başlangyjyny tomaşa edýän tomaşaçy ýaly, şol keşbiň filmiň birnäçe minudynda ölýän ýaly. Bu tomaşaçyny «Näme bolýar? Hekaýanyň ol hakykata degişlidigini pikir etdim!» diýip pikir etmäge mejbur eder. Bu, Rut kitabyny Elimelege ünsi jemlemek bilen başlamagyň täsiri - soňra onuň ölümini görmek.
Hekaýanyň bu ýerdäki sözleri, awtoryň girizýän öwrülişigini düşündirmek üçin örän möhümdir. Naomi birinji aýatda diňe Elimelegiň «aýaly» bolsa-da, üçünji aýatda öleninden soň, Elimelek «Naominiň adamsy» hökmünde görkezilýär. Ýagny, awtor salgylanma nokadyny Elimelekden Naomi üýtgedýär. Üns merkezi garaşylşy ýaly är/ata däl. Gaýtam, aýal/ene. Salgylanma nokadynyň bu üýtgemegi iki oglyň beýanynyň üýtgemegi bilen güýçlendirilýär. Ilkibaşda olar Elimelegiň «iki ogly» hökmünde görkezilýär, ýöne soňra «onuň iki ogly» hökmünde görülýär. Birden, ähli zat üýtgedi - hekaýanyň garaşylýan esasy keşbi Elimelekden, hakyky esasy keşp Naomi. Bu «aldaw we çalşyk» usuly bilen awtor Naomini merkezi keşp hökmünde örän täsirli tanadýar, şol bir wagtyň özünde okyjynyň gyzyklanmasyny güýçlendirýär.
Mesele
Naominiň öňünde duran mesele, Elimelek we onuň iki ogly öleninde, ony ýalňyz galdyranda ýüze çykýar. Gadymy Ýakyn Gündogar okyjysy üçin bu ýagdaýyň täsirleri örän aýdyň, ýöne olar häzirki okyjy üçin aňsatlyk bilen ýitip bilýär. Şol medeniýetde, aýal, esasanam garry aýal, ony üpjün etmek üçin adamsyz ýa-da ogulsyz, agyr ýagdaýdady. Iýmit, egin-eşik we ýaşaýyş jaýyny üpjün edýän hiç kim bolmansoň, onuň ýaşaýşy howp astyndady.
Naominiň öňünde duran mesele, onuň ýagdaýy bilen aňladylsa-da, awtor onuň agyr ýagdaýyny nygtaýan sözlemleri ulanmak bilen güýçlendirýär. Ýewreý diliniň göni terjimesi awtoryň nygtaýşyny görkezýär: «Elimelek, Naominiň adamsy öldi. Ol galdy - ol we onuň iki ogly ... Olar öldüler - ikisi hem. Ol galdy, aýal, iki çagasyndan we adamsyndan.» Awtoryň hekaýany we onuň keşplerini tanadyş usuly bilen, Naomi esasy keşp we onuň meselesi janyna howp salýan taşlama ýaly görünýär.
Rut kitabynyň soňy Naominiň esasy keşpdigini we meseläniň onuň ýaşaýşyny öz içine alýandygyny güýçlendirýär. Sýužetiň çözülmegi bilen, halas edijiniň dogulmagy bilen, awtor okyjynyň ünsüni Naomi gönükdirýär. Şäher aýallary şeýle diýdiler: «Seni (Naomini) halas ediji bolmazdan goýmadyk Ýehowa şükürler bolsun ... Ol saňa ömrüňi dikeldiji we garrylygyňy iýmitlendiriji bolar» (Rut 4:14-15 Täze Äht). Soňra, goşmaça güýçlendirmek üçin, awtor goňşularyň sözlerini ýene-de getirýär: «Naomi bir ogul doguldy» (Rut 4:17). Ähli ýapylýan teswirler Naomi we onuň howpsuzlygy meselesine gönükdirilýär. Awtoryň hekaýany başlaýyş we gutaryş usuly bilen, onuň Naomi we onuň halas bolmak zerurlygy hakykata degişlidigi görünýär. 1
Sýužet
Esasy keşp we mesele tanadylandan soň, sýužet çylşyrymlaşýar. Naomi, ýalňyz galyp, ýaşaýşy howp astynda, Rebbiň öňki öýünde Öz halkyna baryp, olara iýmit berendigini eşitdi. Ol gaýdyp gelende, awtor onuň şahsy agyr ýagdaýyny Betlehem Ýahudanyň halkynyňkydan tapawutly edip görkezýär. Ýahudada, «çörek öýünde» çörek ýokdy, ýöne Reb olaryň zerurlygyny kanagatlandyrmak bilen olary halas etdi. Bu ýagdaý açyk soragy döredýär: Reb Öz halkyna janyna howp salýan ýagdaýynda olary üpjün etmek bilen ýagşylyk görkezensoň, Ol Naomi üçin hem şony ederizmi?
Tema
Naominiň agyr ýagdaýyndan başga-da, awtor ilki hekaýa laýyk gelmeýän ýaly görünýän örän gyzykly aýratynlygy görkezýär: Rutuň bu ýagdaý bilen näme baglanyşygy bar? Okyjy Rutuň Naomi bolan mähirliligi bilen örän täsirli bolsa-da, ol hem dul aýal bolany üçin oňa seretmäge ýagdaýy ýok. Onda munuň hekaýa bilen näme baglanyşygy bar? Awtoryň bu sorag arkaly kitabyň temasyny tanadýar. Onuň ähmiýetini nygtamak bilen, awtor Rutu Orpa bilen göni gapma-garşylykda görkezýär. Naominiň Rutu we Orpany Moaba gaýdyp gelmäge höweslendirmegi hakykatdanam örän tebigy we dogrydy. Bu ýaş aýallaryň ony yzarlamagy olaryň bähbidine däldi, sebäbi ol olara hiç zat berip bilmezdi. Olaryň ýagdaýyndan gaça durmak üçin, olaryň ýeke-täk umydy ene-atalaryna gaýdyp gelip, ýene-de durmuşa çykmakdy, şeýlelik bilen goldaw we howpsuzlyk serişdelerini almakdy. Orpa gaýdyp gelmek bilen akylly iş etdi. Emma onuň hereketi Rutuň häsiýetini nygtaýar, sebäbi ol düýbünden garaşylmadyk iş etdi. Naomi bolan aladasyndan, ol şahsy durmuşyna täsirine garamazdan, ömrüni gaýynenesine bagyşlady. Şeýlelik bilen, awtor wepalylyk häsiýeti arkaly oňyn keşbi tanadýar.
Hekaýanyň dowamynda Rutuň we Boazyň keşpleri bu wepalylyk temasyny ösdürmegi dowam etdirýärler. Boaz Rutuň Naomi bolan aladasyny öwýär, ol öz öýüni we maşgalasyny terk edip, Naomi bilen nätanyş ýurda gitmek bilen görkezdi. Soňra, Rut Boaza durmuşa çykmagy teklip edende, ol onuň ikinji wepalylyk hereketiniň birinjisinden hem uludygyny aýdýar. Birinji wepalylyk hereketi Moaby terk etmekdi; ikinjisi bolsa Naomini üpjün etmek üçin Boazyň aýaly bolmak üçin öz azatlygyny bermekdi. 2
Boaz hem beýlekilere ýagşylyk we wepalylyk görkezmek üçin adaty garaşylýan zatlardan ýokary çykýan biri hökmünde görkezilýär. Ganybir dogan hökmünde, Boaz öz nesillerini ýetişdirmek üçin garyndaşynyň dul aýaly bilen durmuşa çykmaga borçly däldi. Bu doganyň jogapkärçiligidi, ganybir doganyň däl. 3 Şeýle-de bolsa, hakyky maşgala wepalylygynda, ol Rut we Naomi ýagşylyk görkezmek üçin kanuny talaplardan we medeni garaşylýan zatlardan ýokary çykýar.
Nokat
Rut kitabynyň içinde birnäçe temalar we kiçi temalar dokalan bolsa-da, men hekaýanyň esasy nokadynyň esasy keşp we onuň agyr ýagdaýy bilen görkezilýändigine ynanýaryn. Naomi saglygyna, howpsuzlygyna we howpsuzlygyna howp salýan ýagdaýdady. Şeýle-de bolsa, Rebbiň Öz halky arkaly gatyşmagy bilen, onuň zerurlyklary kanagatlandyryldy.
Bu hekaýanyň taryhy kontekstine üns bermek örän möhümdir - Ysraýylyň günä we butparazlyk spiralynyň aşaklygyny görkezýän kazylar döwri. Bu hekaýa, şeýle döwürde hem Rebbiň Öz halkyna seretmek üçin ynanmak boljakdygyny görkezýär. Ol Müsüriň çykyşy ýa-da Iordanyň bölünmegi ýaly gudratlaryň ajaýyp işi arkaly sahna görünmese-de, Ol henizem bar we henizem ynanmak bolýar. Naominiň hekaýasy arkaly Ysraýyla, garaňky döwürlerde hem Rebbiň köplenç sahna arkasynda sessiz işleýändigi, ýagdaýlary ýolbaşçylyk edýändigi we Öz halkyny beýlekilere söýgi we rehimdarlyk görkezmäge höweslendirýändigi ýatladyldy.
Bu habar Ysraýyl üçin höweslendirme bolşy ýaly, häzirki wagtda Onuň halky üçin hem höweslendirme bolmalydyr. Kilise näçe erbet şowsuzlyga uçrasa-da, ýagdaý näçe garaňky we kyn bolsa-da, Reb henizem işleýär, Öz halkyny beýlekileriň zerurlyklaryny üpjün etmäge höweslendirýär. Şeýlelik bilen Ol Öz halkyna seredýär we Öz halkyna şol alada gatnaşmaga rehimdarlyk bilen rugsat berýär.
SOŇKY BELLIKLER
- «Howpsuzlyk» manysyndaky «dynç alyş» kitapda tema bolup durýar (1:9; 3:1,9-10; 4:5,10).
- Rutuň we Boazyň arasyndaky nikanyň söýgi hekaýasy kontekstinde görülmelidigi köplenç çak edilýär. Şeýle-de bolsa, awtor hekaýany şeýle görkezmeýär. Rut Naomi üçin ganybir halas ediji üpjün etmek maksady bilen özüni durmuşa çykmagy teklip edýär. Şonuň üçin Boaz onuň ikinji wepalylyk hereketi barada aýdýar. Mundan başga-da, ulanylan ýewreý sözlerine we olaryň aýratyn nüanslaryna esaslanyp, Rut hakykatdanam, öz teklibi bilen, öz ýagdaýyny azat aýaldan, kanun taýdan, hyzmatkär-aýala meýletin üýtgedýärdi. Şeýlelik bilen onuň wepalylygy hakykatdanam adatdan daşarydy.
- Lewiler 25-de ganybir halas edijiniň jogapkärçilikleri emlägi yzyna satyn almak, garyndaşyny gulçulykdan yzyna satyn almak we garyndaşynyň ganyny ar almak hökmünde berilýär. Mundan başga-da, Sanlar 5:8 çözgüdi üpjün etmek düşünjesini aňladýar. Şeýle-de bolsa, lewirat nikasy jogapkärçilikleri diňe doganlara berilýär (Kanun taglymaty 25:5-10).
