Internet: Hudaýyň ýalkawy ýa-da näletimi?

Internet: Hudaýyň ýalkawy ýa-da nälet?

Internet siziň üçin näme? Ol siziň irdenki gazetinizmi, maşgalaňyz üçin tagamly naharlaryň resept kitaby ýa-da dostlaryňyz bilen täzelikleri paýlaşmak üçin sosial media portaly? Ýa-da ol siziň janyňyzy ogurlamaga synanyşýan bir haýwanmy? Internet barada maglumat ýetmezçiligi sebäpli we başgalaryň pikirleri we tejribeleri arkaly ösen şahsy çaklamalar sebäpli köp rowaýatlar bar. Geliň, ilkinji soragymyzy başga bir nukdaýnazardan gaýtadan soralyň. Reb Isa Mesihiň hakyky şägirdi hökmünde Internet siziň üçin näme? Internet rewolýusiýasyny Mukaddes Kitap nukdaýnazaryndan nädip görýärsiňiz? Internetiň käbir howplaryndan nädip gaça durup bilersiňiz? Bular bilelikde jogap bermäge synanyşjak soraglarymyzyň käbiridir.

Internet maňa ruhy taýdan ösmäge nädip kömek edip biler?

• Elýeterli we amatly çeşmeler.

Biz hemmämiz dürli ýollar bilen öwrenýäris. Käbirleri okamagyny gowy görýär; beýlekiler leksiýa (ýa-da gulluk) diňlemegi ýa-da görmegi gowy görýärler. Internetde hemmämiz üçin ruhy mazmunyň köpüsi bar. Onlaýn kitaplary okap, audio kitaplary ýa-da ruhy aýdymlary diňläp ýa-da Mukaddes Kitap taýdan dogry leksiýalary görüp bilersiňiz. Bu materiallaryň köpüsi doly mugt bolup, ruhy taýdan ösdürip biljek hristian materiallaryna elýeterliligiň çykdajy päsgelçiligini aradan aýyrýar.

Çykdajy päsgelçiligini azaltmak ýa-da aradan aýyrmak bilen bir hatarda, Internet bu materialy aňsat elýeterli etdi. Kitabyň çapdan çykandygy ýa-da kitap dükanynyň ony yzyna sargyt edendigi sebäpli ony alyp bilmeýän günler geçdi. Amazon-da halaýan kitabyňyzy tapyp, bir basmak bilen sargyt edip bilersiňiz we ol birnäçe minutdan soň planşetiňizde peýda bolar. Adaty gaty nusgaly kitaplary gowy görýänlerimiz üçin Internet gözleýän kitabyňyzy tapmagy we ony onlaýn sargyt etmegi aňsatlaşdyrýar.

Gaty peýdaly bolan başga bir tarapy, bu materialyň hemmesiniň göçürilip bilinmegidir. Interneti ulanýan smartfonlar we planşetler bilen, adaty çemodanyňyza sygmajak köp sanly kitaplara islendik ýerde elýeterli bolup bilersiňiz. Bu otluda ýolagçylyk edýän wagtyňyz Mukaddes Kitaby okamak zerur bolanda ýa-da dostlaryňyz bilen belli bir aýat barada gürleşýän wagtyňyz we halaýan teswiriňize ýa-da Mukaddes Kitap sözlügine seretmek isleseňiz gaty amatly bolup biler.

• Agzybirlik.

Wirtual ýygnaga gatnaşdyňyzmy? Internetde göni ýaýlymda konferensiýalar we gulluk ýygnaklary geçirilýär. Facebook, Twitter we Vimeo ýaly sosial media hemmämize Internet arkaly suratlar we täzelikler paýlaşmaga mümkinçilik berdi. Muňa bize täsir eden meditasiýalar, Hoş Habar ýa-da janlanma ýygnaklaryna çakylyklar we doga dilegleri girýär. Köp hristianlar bu sosial media gurallaryny kontinentler boýunça has berk agzybirlik üçin we ýeriň uzak ýerlerinde mukaddesleriň ruhy taýdan ösmegi üçin ulanýarlar.

• Hoş Habary ýaýratmak.

Niderlandlardan dogan Endrýu, şol wagt «Demir Perde» ady bilen tanalýan Gündogar Ýewropa serhedinden Mukaddes Kitaplary getirmekdäki uly hyzmaty üçin «Hudaýyň kontrabandisti» ady bilen tanalýardy. Geçen asyryň ahyryna çenli Demir Perde ýok boldy we Berlin diwary ýykyldy. Emma, dünýäde, esasanam musulman dünýäsinde, metaforiki manyda, başga diwarlar we perdeler bar. Bu diwarlaryň käbirleri indi ýykylýar, sebäbi Hoş Habar Internet arkaly adamlara ýetýär. Hökümetler Hoş Habar web sahypalarynyň ýaýramagyny çäklendirmek üçin dürli düzgünleri we gözegçilikleri döretdiler, ýöne tehnologiýa hemmelere Internetdäki islendik zada elýeterlilik berýär (bu käbir ýagdaýlarda erbet bolup biler!).

• Mukaddes Kitap öwreniş gurallary.

Kompýuter tehnologiýasy şahsy we toparlaýyn Mukaddes Kitap öwrenişlerine kömek etmek üçin köp sanly gural berdi. Bu Mukaddes Kitap öwreniş gurallarynyň köpüsi aňsat elýeterlilik üçin Internetde bar. Mysal üçin, BibleGateway.com onlarça dilde Mukaddes Kitap terjimelerini, gözleg funksiýalaryny, audio Mukaddes Kitaplary, ruhy okamalara we okamak meýilnamalaryny üpjün edýär. YouVersion.com mobil enjamlar üçin has giňişleýin gurşaw bilen meňzeş funksiýalary üpjün edýär. Bu, smartfonyňyzda belli bir söz ýa-da sözlemi gözlemek üçin mowzuklaýyn söz gözlegini edip biljekdigiňizi, başga bir Mukaddes Kitap terjimesinde aýata seredip biljekdigiňizi we hatda Mukaddes Kitap sözlügini ulanyp Ibrani ýa-da Grek dilindäki asyl manysyny tapyp biljekdigiňizi aňladýar. Bu gurallaryň köpüsi, mysal üçin WordSearchBible.com, belli bir Mukaddes Kitap tekstini onlaýn mugt ýa-da az çykdajy bilen elýeterli dürli Mukaddes Kitap teswirleri bilen baglanyşdyrýar.

Bu gurallaryň hemmesi wagt tygşytlaýar, ýöne olar tagallany ýok etmeýärler. 20 ýyl mundan ozal hristianlara köp sagat sarp eden Mukaddes Kitap öwrenişi indi bir sagatdan az wagtda edilip bilner. Şeýle-de bolsa, biz Mukaddes Ýazgylary öwrenmek we özümiz üçin gazmak üçin höwes we isleg zerur. Wagt tygşytlamak bizi Mesihdäki doganlarymyzyň we uýalarymyzyň ruhy taýdan ösmegi we ruhy taýdan ösmegi üçin has köp, ýygy-ýygydan we çuňňur şahsy Mukaddes Kitap öwrenişlerini etmäge höweslendirmelidir.

Internet meniň ruhy durmuşyma nädip howp salyp biler?

• Şahsy gatnaşyklar.

Sosial medianyň girizilmegi biziň sosial durmuşymyza yzyna gaýtarylmaz täsir etdi, bu täsir indiki nesillerde dowam eder we öser. Hakyky sosial klub ýaly, bir topara goşulmak ýa-da başga bir adamyň dosty ýa-da yzyna eýerijisi bolmak adam hereketine öz täsirini ýetirýär. Birmingem, Edinburg we Günbatar Angliýa uniwersitetleri tarapyndan geçirilen bir gözlegiň netijelerine görä,

sosial mediada suratlary aşa köp paýlaşmak hakyky durmuş gatnaşyklaryna otrisatel täsir edýär. Bu, suratlarymyza ýa-da täzeliklerimize kim seretjekdigini we olaryň nädip reaksiýa berjekdigini çaklamaýandygymyz sebäplidir. Başga bir gözlegiň netijelerine görä,

sosial media web sahypalary indi aýrylyşmalarda goşmaça faktor bolup durýar. Gözlegler görkezýär ki, her ýedi öýlenen adamyň biri «öz ýanýoldaşynyň Facebook ýa-da beýleki onlaýn sahypalardaky ýazgylary sebäpli aýrylyşmak barada oýlandy.»

Ýykylan adamlar hökmünde, biz öz gymmatymyzy adamlaryň biziň baramyzda näme pikir edýändiginden almaga çalyşýarys. Goýlan surat üçin alýan «halama» sany näçe köp bolsa, şonça-da köp adamyň bizi söýýändigine ýa-da iň bolmanda «halaýandygyna» ynam döreýär. Ýöne ýeterlik «halama» almasak näme bolar? Bu biziň özümizi ýat we ýalňyz duýmaga sebäp bolup biler. Hristianlar hökmünde Reb bize «burnunda dem bar bolan adama seretmegi bes ediň, çünki ol nämä degýär?» (Işaýa 2:22 ESV) diýip ýatladýar. Biziň hakyky gymmatymyz bizi söýýän adamlardan däl-de, bizi ýaradan we bizi halas etmek üçin Öz Ogluny beren Gudratly Hudaýdandyr.

Sosial medianyň başga bir howpy, hemmeleriň ony ulanmaýandygydyr. Siz sosial media web sahypasynda söhbetdeşlik ýa-da waka başlap, hemmeleriň ony görüp, habardar boljakdygyny çaklap bilersiňiz. Emma, muny etmek bilen siz şol web sahypasyna elýeterliligi bolmadyk Mesihdäki köp doganlaryňyzy we uýalaryňyzy eýýäm daşda goýduňyz, şonuň üçin olar ýatlaşarlar. Bu döwürde hemmeleriň Internete we sosial media elýeterliligi bolmalydyr diýip jedel edip bolar. Bu jedel üçin bizde Pawlusyň Efeslilere beren nesihaty bar: «ähli kiçigöwünlilik we ýumşaklyk bilen, sabyrlylyk bilen, biri-biriňize söýgi bilen çydamak» (Efesliler 4:2).

Sosial media ýatlaşmasynyň howplary e-poçta ara alyp maslahatlaşmalaryna ýa-da blog web sahypalaryna hem degişli bolup biler. Biz üç zady ýatda saklamalydyrys:

Bular diňe biziň ulanmagymyz üçin gurallar,

Biziň gymmatymyz Rebden gelýär, we
Biz ähli doganlarymyzy we uýalarymyzy öz içine almalydyrys.
• Garaşlylyk.

Siz IAD bilen kesellän biri bilen duşuşdyňyzmy? Internetiň giňden ýaýramagy bilen, indi Internet Garaşlylyk Bozulmasy (IAD) bilen kesellän şahslar bar, bu hem Problematiki Internet Ulanyşy ýa-da Mejbury Internet Ulanyşy (CIU) ady bilen tanalýar. Görä Illinoýs Garaşlylyk Dikeldiş Instituty, Internet garaşlylygy patologiki humar oýunlaryna meňzeş emosional baglanyşykdan döreýän impuls gözegçilik bozulmasydyr. Internet garaşlylygynyň käbir alamatlary aşakdakylardyr:

Hemme wagt Internet bilen meşgul bolmak (geçmişdäki we geljekdäki Internet tejribeleri barada pikir etmek; mysal üçin blog ýazmak, söhbetdeşlik etmek we gözlemek).

Internete sarp edilen wagtyň kem-kemden artmagy, we bu adatça ilki meýilleşdirilenden has uzak wagt onlaýn galmaga sebäp bolýar.
Internet ulanyşyny bes etmek ýa-da azaltmak üçin şowsuz synanyşyklar.
Uzak wagt Internet ulanmadykda ýüze çykýan ýatyrlyk alamatlary (oňaýsyzlyk, keýpsizlik, gaharjaňlyk).
Internet ulanyşy sebäpli gatnaşyklary, karýerany ýa-da bilim mümkinçiliklerini töwekgelçilige salmaga taýýarlyk. Muňa Interneti şahsy ulanmak barada ýalan sözlemek ýa-da faktlary gizlemek girip biler.
Internet stresden dynmak we meselelerden gaçmak üçin dost ýa-da çykalga bolýar.
Elbetde, Internet garaşlylygynyň netijeleri şahsy gatnaşyklara, karýeralara, maliýe we saglyga agyr täsir edip biler. Mukaddes Kitap gaty açyk aýdýar: «Hemme zat maňa rugsat berilýär, ýöne men hiç bir zada höküm sürdürmerin» (1 Korintoslylar 6:12). Eger men Internetiň guly bolsam, onda Mesihde bar bolan azatlygy gözläp, şol täze hojaýyndan azatlyk gözlemelidirin. «Eger Oglan sizi azat etse, siz hakykatdanam azat bolarsyňyz» (Ýahýa 8:36).

Internet garaşlylygyndan gaça durmagyň iň gowy ýoly, Rebdan we Onuň halky bilen agzybirlikden doly kanagatlanma we lezzet alýandygyňyzy üpjün etmekdir. Internet diňe bir gural bolar, kanagatlanma üçin wirtual dünýä däl. Biz çagalarymyza we ýaşlarymyza maşgalalarymyzda we ybadathanalarymyzda sagdyn gurşaw döretmek üçin jogapkärçilik çekýäris, güýçli hristian gatnaşyklaryny ösdürmek we ýaş nesilleri ruhy taýdan iýmitlendirmek üçin.

Eger kimdir biri Internet garaşlylygynyň duzagyna düşse, dikeldişiň ilkinji ädimi şowsuzlygy boýun almakdyr. Soňra Rebden we, mümkin, garaşlylyk boýunça hünärmenden kömek gözlemelidir.

• Ýaltalyk.

Internetde ruhy çeşmeleriň köplügi bilen, adam ýaltalyga ýüzlenip biler. Eger aýatlary onlaýn aňsatlyk bilen tapyp bilýän bolsaňyz, näme üçin olary ýatlamaly? Eger onlaýn köp Mukaddes Kitap teswirleri bar bolsa, näme üçin Mukaddes Kitaby özüňiz gazyp we öwrenmeli? Has erbet, eger wagzy onlaýn diňläp bilýän bolsaňyz, näme üçin ýygnaga gitmeli? Bular Internetiň artykmaçlyklary bilen gelýän duzaklardyr.

Akyldar adam aýtdy: «Ýaltalyk sebäpli üçek çöker, we ýaltalyk [işsizlik] sebäpli öý akýar» (Wagyzçy 10:18). Bu ruhy ösüş üçin hem dogrydyr. Eger biz ruhy ösüşimize ýeterlik tagalla we wagt sarp etmesek, hiç hili netije almarys. Rebiň biziň durmuşymyz üçin meýilnamasy maglumat almak barada däl. Gaýtam, ol biziň ýüreklerimizi we häsiýetlerimizi Oňa has meňzeş etmek baradadyr. Bu aýatlary ýatlamak bilen bolar (Koloseliler 3:16) – diňe olary onlaýn gözlemek bilen däl. Bu şahsy Mukaddes Kitap öwrenişi bilen bolar (1 Timoteos 4:13), diňe Mukaddes Kitap barada okamak bilen däl. Bu ýygnak ýygnaklaryna şahsy gatnaşmak we, ýerlikli bolsa, gatnaşmak bilen bolar – diňe akyllarymyzy gowy ruhy pikirler bilen doldurmak bilen däl. Eger ruhy iýmit bizi ýerli mukaddesler bilen ýygnak ybadatyna alyp barmasa, onuň näme peýdasy bar!

Pawlus Galatýalylara açyk aýtdy: «Aldanmaň: Hudaý masgaralanmaýar, çünki adam näme ekse, şony hem orar. Çünki öz tenine eken teninden zaýalanmany orar, ýöne Ruha eken Ruhdan ebedi ýaşaýşy orar» (Galatýalylar 6:7-8). Internet biziň ruhy durmuşymyzy baýlaşdyrmak üçin gowy guraldyr, ýöne ol şahsy tagalla we wagt bilen doldurylmalydyr.

• Wagty biderek sarp etmek.

Öň Internet garaşlylygynyň alamatlarynyň biriniň onlaýn sarp edilen wagtyň mukdary we onuň adatça ilki meýilleşdirilenden köp bolmagy agzaldy. Onlaýn gitmek siziň üçin garaşlylyk bolmasa-da, e-poçta ýazmak, Facebook sahypalaryny barlamak ýa-da diňe satyn almak isleýän täze enjamyňyzy gözlemek üçin sarp edýän wagtyňyzy oýlanyň.

Käbir statistikalara görä, ýetginjekler hepdede bir günden köp wagt onlaýn sarp edýärler – takyk 27 sagat. Şol wagtda näçe ybadathana ýygnagyna gatnaşyp biljekdiklerini ýa-da näçe Mukaddes Kitap bölümini we ruhy kitaplary okap biljekdiklerini oýlanyň. Bu yzyna gaýtarylmaz wagt.

Şeýle-de bolsa, biz «sarp edilen» we «biderek sarp edilen» arasyndaky tapawudy açyk görkezmäge ünsli bolmalydyrys. Eger biziň ileri tutýan zatlarymyz dogry bolsa we Internetde wagtymyzy akyllylyk bilen ulanýan bolsak, köp sagat onlaýn sarp etsek-de, biderek sarp edilen wagtymyz bolmaly däldir. Mesele, Pawlusyň «zatlary», şol sanda Interneti bahalandyrmakda beren maslahatlaryny ulanmakdyr. Birinjiden, ol peýdalymy? «‘Hemme zat rugsat berilýär,’ ýöne hemme zat peýdaly däl. ‘Hemme zat rugsat berilýär,’ ýöne hemme zat gurmaýar» (1 Korintoslylar 10:23). Onlaýn edip biljek köp işlerimiz bar, olar bize we Hudaýyň mukaddeslerine peýdalydyr. Bu biderek sarp edilen wagt däl, çünki ol gurmak üçin ulanylýar. Ikinjiden, ol garaşlylyk döredýärmi? «‘Hemme zat maňa rugsat berilýär,’ ýöne men hiç bir zada höküm sürdürmerin» (6:12). Eger onlaýn gitmek meniň hereketlerime höküm sürmäge we pikirlerimi eýelemäge başlasa, men garaşlylyga düşýärin we bu wagty biderek sarp edýän işi bes etmelidirin.

• Günä has aňsat düşmek.

Bu Internetiň iň köp bilinýän howpudyr. Köp ruhy çeşmeleriň mugt we elýeterli bolmagynyň peýdalary bilen birlikde, howply materiallaryň hem mugt we elýeterli bolmagynyň howpy gelýär. Olaryň iň howplsy Internet pornografiýasydyr, bu ýylda 3 milliard dollarlyk pudakdyr. Onuň açyk howpuna garamazdan, hristianlaryň arasyndaky statistika gaty aladalandyryjydyr. Görä CovenantEyes, hristian erkekleriň 64%-i aýda bir gezek pornografiýa seredýändigini görkezdi. Biziň ýaşlarymyza bolan howp öň görlüp-eşidilmedikdir. On oglanyň dokuzy we her on gyzyň altyzy 18 ýaşdan öň oňa duçar bolýar. Biz çagalarymyzy we ýaşlarymyzy goramak üçin kletkalar gurmaga synanyşyp bileris, ýöne bu ýeterlik bolmaz, çünki olaryň 70%-i onlaýn hereketlerini ene-atalaryndan alýarlar! Howp bar we ol hakyky; özümizi we çagalarymyzy goramak üçin näme edip bileris?

Birinjiden, biz pornografiýa seretmegiň günädigini bilmelidiris. Bu zyna hereketidir (Matta 5:28) we jynsy höwesi gazanmagyň tebigy däl ýoludyr (2 Timoteos 3:4). Şonuň üçin Mukaddes Kitap bize ondan daşda durmagy tabşyrýar (Efesliler 5:3). Pornografiýa seretmek ýalňyş höwes döredýär we bu biziň bedenlerimizi bulaşdyrýar (1 Korintoslylar 6:19-20; 1 Selanikliler 4:4). Günä hökmünde, ol Mukaddes Ruha gynanç berýär (Efesliler 4:30) we Hudaýa şöhrat getirýär (Koloseliler 3:17).

Ikinjiden, biz onuň howplaryny düşündirmelidiris. Ol ýörite garaşlylyk döredýändigi sebäpli, agyr netijeleri bar, muňa yzygiderli günäkärlik duýgusy, öz-özüňe hormaty ýitirmek, garşy jyns bilen sagdyn gatnaşyk gurup bilmezlik we adamyň nika ýaşaýşynyň ýok bolmagy girýär. Şeýle hem, garaşlylyk ýokarlanmaga alyp barýar, bu bolsa zorluk we jenaýatçylyk hereketlerine sebäp bolup biler.

Üçünjiden we iň möhümi, biz Reb bilen meşgul bolmalydyrys. Biz hemmämiz bilýäris ki, «doly adam baly ýigrenýär, ýöne aç adama her bir ajy zat süýji» (Süleýmanyň tymsallary 27:7). Eger biz Reb bilen kanagatlanan we meşgul bolsak, duşmandan arzan lezzetleri gözlemäge gitmeris.

Çagalarymyz üçin Internetde ene-atalaryň gözegçiligini üpjün etmäge kömek edip biljek köp gurallar bar. Ýöne olar diňe kömek edip biljek gurallardyr. Biz olara berip biljek iň gowy kömegimiz, Hudaýyň Sözüni olaryň ýüreklerine baýlyk bilen ekmekdir, şeýlelik bilen olar Pawlusyň Selaniklilere beren nesihatyny başdan geçirip bilerler: «Hemme zady synaň; gowy zady berk saklaň. Her bir erbet görnüşden daşda duruň» (1 Selanikliler 5:21-22).

• Siz sanly taýdan mukaddes edildiňizmi?

Internet eýýäm biziň durmuşymyza aralaşdy we bu aralaşmaga nädip reaksiýa bermek barada üç sany wariantymyz bar. Birinji wariant «ony äsgermezlik etmekdir.» Biz e-poçta we sosial media ulanmakdan gaça durup, Internetiň doly erbet zatdygyny öňe sürüp bileris. Bu çemeleşme gysga wagtlyk işläp biler, ýöne ýaş nesiller bilen uly boşluk döreder. Ikinji wariant ony doly kabul etmekdir. Bu, her bir täze programma atlamak, her bir täze web sahypasyny barlamak we durmuşymyzyň her bir jikme-jikligini sosial mediada bütin dünýä bilmek üçin ýerleşdirmek diýmekdir. Bu çemeleşme biziň wagtymyza, howpsuzlygymyza we ruhy durmuşymyza otrisatel täsir eder. Üçünji, we meniň maslahat berýän çemeleşmäm, «ony ulanmakdyr.» Bu, Interneti gözegçilikli ulanmak diýmekdir. Internetiň biziň wagtymyzy we ýüregimizi dolandyrmagyna ýol bermegiň ýerine, biz ony iň gowy peýdany almak üçin dolandyrmalydyrys, şol bir wagtda onuň howplaryndan gaça durmalydyrys.

Agzalyşy ýaly, Internet gowy ýa-da erbet maksatlar üçin ulanyp biljek guraldyr. Biz durmuşymyzyň ähli taraplaryny, şol sanda Interneti ulanmagy, Hudaýy hormatlamak we şöhratlandyrmak ýollary hökmünde hasaplamalydyrys: «Iýseňiz-de, içseňiz-de, ýa-da näme etseňiz-de, hemmesini Hudaýyň şöhraty üçin ediň» (1 Korintoslylar 10:31). GT

SOŇKY BELLIKLER

British Telegraph 2013-nji ýylyň 12-nji awgustyna serediň, baglanyşyk: http://www.telegraph.co.uk/technology/news/10238047/Facebook-over-sharers-alienate-real-life-friends.html
British MailOnline, 2015-nji ýylyň 29-njy apreline serediň, baglanyşyk: http://www.dailymail.co.uk/news/article-3061616/Facebook-Twitter-factor-one-seven-divorces.html
Has giňişleýin maglumat üçin, serediň: http://www.addictionrecov.org/Addictions/index.aspx?AID=43
The Telegraph. Has giňişleýin maglumat üçin, serediň: http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/mediatechnologyandtelecoms/digital-media/11597743/Teenagers-spend-27-hours-a-week-online-how-Internet-use-has-ballooned-in-the-last-decade.html
Has köp statistika üçin, olaryň web sahypasyna baryp bilersiňiz: http://www.covenanteyes.com/pornstats/