Köne Ähtdäki geýim düzgüni
Biz bu soraglary berlen tertipde almarys. Aslynda, bu kanunlary dolandyrýan ylahy ýörelgelere seredenimizde, soraglar yza çekilýär.
Ilki bilen, 2 Timoteos 3:16-17 (NKJV) bize şeýle diýýär: “Ähli Mukaddes Ýazgy Hudaýyň ylhamy bilen berilendir we taglymat, ýazgaryş, düzediş, dogrulykda terbiýe üçin peýdalydyr, şonda Hudaýyň adamy kämil bolar, her bir gowy iş üçin doly taýýarlanan bolar.” Resul Pawlus Timoteosa bu haty ýazanda, adamlarda ähli Köne Äht bardy. Täze Ähtiň diňe bir bölegi ýazylypdy, we bu hatlar we käbir aýratyn kitaplar görnüşindedi. Çaphana entek oýlanyp tapylmandy, şonuň üçin olar el bilen göçürilýärdi. Gaty az hristian häzirki wagtda Täze Äht diýip atlandyrýan zadymyzyň kiçijik bir böleginden köpüsine eýe bolardy. Olarda näme bar bolsa, olar ony gymmat saýýardylar.
Geliň, Mukaddes Ruhyň Musa Kanuny Gaýtalaýyş kitabyny ýazmaga ylham berendigini ýatda saklalyň (belki, 34-nji bapdan başga, çünki bu başga biri tarapyndan ýazylan ýaly görünýär). Kitap Hudaýyň Mukaddes Sözüniň bir bölegi, we Hudaý Öz Sözüniň arkasynda durýar. Reb Isa şeýle diýdi: “Kanuny ýa-da pygamberleri ýok etmäge geldim öýtmeň. Men ýok etmäge däl, eýsem ýerine ýetirmäge geldim. Çünki size hakykatdan-da aýdýaryn, asman we ýer geçip gitmänkä, kanundan bir nokat ýa-da bir çyzyk hem geçmez, ähli zat ýerine ýetirilýänçä” (Matta 5:17-18).
Hudaý kanuny berdi Öz ýer ýüzündäki halky Ysraýyla, we olar: “Rebbiň aýdan ähli zadyny ederis” diýdiler (Müsürden Çykyş 19:8). Emma olar gaty howlukmaç wada beren zatlaryny ýerine ýetirmekde gaty erbet şowsuzlyga uçradylar, günälerini Hudaýyň Ogluny, Rebbimiz Isa Mesihi haça çüýlemek bilen tamamlap. Biz hristianlar kanunyň astynda däl, çünki Mesih öldi, ölülerden direldi, asmana göterildi we Mukaddes Ruhy bize ýerleşdirmek, öwretmek we ähli hakykatyň içine ýol görkezmek üçin iberdi. Mesih Özüniň yzarlamaly mysalymyz bolmaly. Käbir ýewreý imanlylar butparaz dinine dönenleri sünnet etdirmek we kanuny berjaý etdirmek islediler, ýöne Mukaddes Ruh Resullaryň Işleri 15-de Mesihiň tamamlan işine hiç hili zadyň goşulmaly däldigini açyk aýtdy. Galatýalylara ýazylan hat bu ýalňyş pikiri ýok etmek üçin ýazyldy. Galatýalylara ýazylan hat bu ýalňyş pikiri ýok etmek üçin ýazyldy.
Hudaýyň Sözüniň bize, hristianlara, göni degişli bolmadyk bölekleri hem Mukaddes Kitapda öz ornuny eýeleýär. Biz olardan gadymy taryhdan has köp zat öwrenýäris; biz Hudaýyň köp möhüm meselelere nähili garaýandygyny bilýäris. Gelip Çykyş kitabynyň ilkinji babynda görýän zatlarymyzyň biri, Hudaýyň ähli akylly, tertipli Hudaýdygy we garyndylary ýigrenýändigidir. Ol ýagtylygy garaňkylykdan, ýokardaky suwlary aşakdaky suwdan, gury ýeri deňizlerden ayyrdy. Hudaý ösümlikleri we miweli agaçlary we ähli dürli jandarlary öz görnüşleri boýunça ýaratdy, we adamy, erkek we aýal edip ýaratdy.
Onuň bu aýralyklar üçin öz sebäpleri bar. Mysal üçin, Efesliler 5:22-33-de Ol adamyň erkek we aýal bolmagyny görkezdi. Ol şeýle hem olaryň ikisiniň nikada birleşdirýändigini görkezdi, her biri öz aýratyn roluna eýe bolup, Mesihiň we Ybadathananyň bir görnüşi hökmünde biri-birini tamamlaýar. Başga Mukaddes Ýazgylar bu ajaýyp gatnaşygy has-da suratlandyrýar.
Ol hemişe Öz buýruklarynyň ýa-da görkezmeleriniň sebäplerini aýtmaýar. Ýöne käwagt aýdýar. Kanuny Gaýtalaýyş 4-i ünsli okamak, kanunyň Ysraýyl üçin berlendigini we olary ýer ýüzündäki beýleki ähli milletlerden tapawutlandyrandygyny açyk görkezýär. Ezekiýel 44:18 Ysraýyl üçin ýüň we keteni garyşdyryp geýmezlik buýrugyna käbir düşündiriş berýär. Müňýyllykda guruljak ybadathana we şol wagtky ruhanylaryň gullugy barada aýdyp, Hudaý olaryň Özüne gulluk edende geýjek eşikleriniň ketenden bolmalydygyny aýtdy: “olar der döredýän hiç bir zady geýmezler.” Gelip Çykyş 3:19-da, Adamyň Hudaýyň beren ýekeje buýrugyna bilkastdan boýun egmezliginiň netijesiniň bir bölegi hökmünde, oňa şeýle diýildi: “Ýüzüňiň derinde çörek iýersiň, topraga dolanyp gelýänçäň.” Ruhanynyň gullugy şatlykly bir artykmaçlyk bolmalydy, agyr, der döredýän zähmet däl.
Hudaý erkekleri we aýallary dürli edip ýaratdy, her biriniň Hudaý tarapyndan berlen roly bar, ýöne biri-birine mätäç we biri-birine bagly. 1 Korintoslylar 11-däki başlyklyk baradaky bölekde, bu ýerde Hudaýyň hristian erkekleriň we aýallaryň saçlary we baş örtügi baradaky görkezmeleri hem berilýär, biz şeýle okaýarys: “Şeýle-de bolsa, Rebde erkek aýaldan, aýal hem erkekden garaşsyz däldir. Çünki aýal erkekden çykan ýaly, erkek hem aýal arkaly gelýär; ýöne ähli zat Hudaýdandyr” (11-12-nji aýatlar). Başga ýerlerde, eýýäm belläp geçişimiz ýaly, aýallar Ybadathananyň bir görnüşi, erkekler bolsa Mesihiň bir görnüşi bolany üçin, aýallara sypaýy geýinmek we gymmat bahaly şaý-sepler bilen özlerini görkezmezlik maslahat berilýär (1 Timoteos 2:9-15; 1 Petrus 3:1-6). Mesih görkezilmeli Şahsdyr, we Ybadathana Oňa tabyn bolmalydyr. Şeýle hem, Gün şöhleli şöhle bilen ýalpyldaýar, Aýyň şöhlelenmesi bolsa Günüň şöhlelenmesiniň ýuwaş yşyklandyrylan görnüşidir we Günüň barlygy gözümize görünmeýän gijede aýratyn görünýär.
Ysraýyla kanunlary berende, Hudaý olaryň ýaşaýyş şertlerini göz öňünde tutdy. Mysal üçin, Müsürden Çykyş 35:3-de Hudaý ysraýyllylara Şabat güni öz jaýlarynda ot ýakmagy gadagan etdi. Sanlar 15:32-36-da Şabat güni çöp ýygnaýan bir adam barada aýdylýar, belli bir ot ýakmak üçin taýýarlyk görýän ýaly. Hudaý bu adamyň ähli Ysraýyl jemagaty tarapyndan daşlanmagyny buýurdy. Hudaý Öz halkyny çöl arkaly, garyň ýa-da gaty sowuk howanyň seýrek bolýan ýerine alyp barýardy. Eger Ol olara Sibiriýany ýa-da Alaskany watan edip beren bolsa, şeýle buýruk hakyky kynçylyk bolardy.
Hudaý hiç ýerde erkekleriň eşiklerini aýallaryň eşiklerinden tapawutlandyrmaýar. Howa şertleri we işler näme geýmelidigi barada göz öňünde tutulýar. Biziň eşiklerimiz özümizi başgalara nähili görkezýändigimizi görkezýär, we olar Mukaddes Kitapda munuň bir görnüşidir. Hudaýyň ýer ýüzündäki halky erkek we aýal arasyndaky tapawudy saklamalydy. Hudaýyň gökdäki halky – hristianlar – bellik etmelidir. Hudaý uniseksy ýigrenýär – moda dizaýnerleriniň jynslar arasyndaky bu tapawudy ýok etmäge synanyşmagyny. We dünýäde zyyaratçylar we ýat ýerler hökmünde (Ýewreýler 11:13; 1 Petrus 2:11 serediň), biz özümize üns çekmäge synanyşmaly däldiris. Gaýtam, biz adamlary Rebbimize görkezmelidiris.
Hudaý Öz Sözünde açyk aýtdy gomoseksualizme we Mukaddes Kitap döwründe butparaz halklaryň arasynda giňden ýaýran adam jyns gatnaşyklarynyň ähli hyýanatçylyklaryna garşy. Bular häzirki wagtda köp ýurtlarda alternatiw durmuş ýollary hökmünde öňe sürülýär we hatda kanuny taýdan goralýar. “Zyna” we “günä” sözleri häzirki dünýäde seýrek eşidilýär. Adamyň standartlary çalt üýtgeýär, adatça erbetlige tarap. Hudaý üýtgemeýär we Onuň standartlary üýtgemeýär ýa-da adamyň barha açyk erbetligine uýgunlaşmaýar. We biz imanlylar dünýäde ýaşaýan bolsak-da, dünýäden däldiris (Ýahýa 17:11,14). Biz Rebbimiz Isanyň gelip, bizi Özüne, bu häzirki erbet dünýäden alyp gitmegine garaşýarys, ýa-da azyndan garaşmaly. Bu biziň “bagtly umydymyzdyr”, ýedi ýyllyk kynçylyk döwründen soň “beýik Hudaýymyz we Halasgärimiz Isa Mesihiň şöhratly peýda bolmagy” (Titus 2:13) yzar eder. Ol dogry höküm eder we soňra haça çüýlenen we entek ret edilýän bu ýerde dogrulykda höküm sürer. Reb Isa, gel!
Köne Ähtdäki geýim düzgüni (Dowamy)
Kanuny Gaýtalaýyş “Ikinji Kanun” diýmekdir. Ähli kitabyň taryhy fonu onuň açylyş aýatlarynda beýan edilýär. 1-nji babyň 1-nji aýaty Musanyň bu kitabyň sözlerini Ysraýyl halkyna nirede aýdandygyny aýdýar. Bu Kengan ýurdunyň çöl tarapyndady, çünki halk Wada Edilen Ýere Ýeşuwa 3–4-e çenli geçmedi. Kanuny Gaýtalaýyş Ysraýyl halky Müsürden çykandan soň kyrkynjy ýylyň on birinji aýynyň birinji güni berildi (Kanuny Gaýtalaýyş 1:3). Olar Müsürden Pasxa gijesinde – ýaz paslynyň birinji aýynyň on bäşinji gününiň gaty ir wagtynda çykdylar (Müsürden Çykyş 12-ä serediň). Şeýlelik bilen, Kanuny Gaýtalaýyş kitaby biziň wagt hasaplaýyş usulymyz boýunça Müsürden çykandan soň kyrkynjy ýylyň fewral aýynyň ahyry ýa-da mart aýynyň başynda takmynan senelenýär. Dünýäniň şol böleginiň howasy ABŞ-daky Günorta Karolinyňka meňzeş, ýumşak howa bilen deňeşdirildi.
Musa Hudaý tarapyndan öz halky bilen ýurda girmejekdigi aýdylypdy (Kanuny Gaýtalaýyş 4:21). Şeýlelik bilen, Iordan derýasyny geçmäge we Hudaýyň olara berýän ýurduny basyp almaga taýyn bolan halka, Musa Hudaýyň olara beren kanunlaryny gaýtadan seretdi we olary Oňa boýun bolmaga çagyrdy, boýun egmezligiň netijeleri barada duýdurdy. Bu kanunlaryň arasynda garşy jynsyň eşiklerini geýmegiň gadagan edilmegi bar. Bir düşündiriji Kengan halkynyň butparazlygynyň ahlaksyzlyk bilen ýakyndan baglanyşyklydygyny we munuň bu gadaganlygyň düýp sebäbi bolup biljekdigini belläp geçdi.
Adam nikasy Efesliler 5:22-33-de Mesihiň we Ybadathananyň birleşmesiniň nusgasy hökmünde yglan edilýär. Hudaýyň nikadaky idealy bir (erkek) adamyň bir (aýal) aýaly bolmagydyr. Nikadan öňki jyns gatnaşyklary (Hudaýyň “zyna” diýip atlandyrýany), uniseks, bir jynsly nika, gomoseksualizm, transwestizm we nikanyň ylahy institutyndan daşardaky beýleki ähli jyns gatnaşyklary adamyň Hudaýyň islegine garşydyr. Hudaý muny Öz ýer ýüzündäki halky Ysraýyla beren kanunynda açyk aýdýar. Ol şeýle gatnaşyklary “günä” diýip, hiç hili şübhesiz atlandyrýar.
Biziň eşigimiz özümizi nähili görkezýändigimizdir başgalara. Şonuň üçin, jynslar arasyndaky tapawudy gizleýän eşikler Hudaý tarapyndan gadagan edildi. Bu howa şertleri sebäpli edilmedi; bu Hudaýyň mukaddesligi bilen milletleriň butparazlygynyň peselmegi ýa-da bozulmagy arasyndaky mesele boldy. Häzirki wagtda köp ýurtlar Hudaýyň “günä” diýip atlandyrýan zadyny kanuny we syýasy taýdan dogry etdiler. Käbir ýurtlarda bu dürli günä görnüşlerine garşy Hudaý bilen duran adam kanuny jezalar bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Häzirki wagtda imanlylar üçin ybadat wagtynda geýmek üçin aýratyn eşik görnüşine degişli, Hudaý hiç birini talap etmeýär, şonuň üçin biz hem hiç birini talap etmeli däldiris. Ysraýyl Hudaýyň ýer ýüzündäki halkydy. Millet Rebbiň buýruk berjek ähli zadyny etmäge dabaraly wada beripdi. Hudaý olary wadalaryna görä saklady. Olaryň ybadaty her bir babatda duýgularyna ýüzlenýän ybadatdy: görünýän gurbanlar, saz gurallary we erkekleriň taýýarlanan horlary tarapyndan aýdylýan aýdym-saz, Harundan gelip çykan aýratyn mirasdar ruhanylyk we Lewi kömekçileri, ruhanylar üçin aýratyn lybaslar, hoşboý ysly tütetgi we ýag, ybadat etmek üçin täsirli we ajaýyp bina.
Hakyky mukaddes kitap hristiançylygy bularyň hiç birini talap etmeýär. Mesih, gökdäki Başlygymyz, biziň töweregimizde ýygnanmaly merkezimizdir. “Iki ýa-da üç adam Onuň adyna ýygnanan ýerinde” Ol olaryň arasynda bolmagy wada berýär (Matta 18:20). Ýakup 2:1-4 baý adamlaryň gowy eşikler bilen we garyp adamlaryň tersine eşikler bilen olaryň ýygnaklarynda bile tapyljakdygyny görkezýär. Hudaý adamlara hormat goýmaýar. Ol bizi nähili bolsak, şeýle kabul edýär.
Eger biz Onuň huzuryna arassa eşikler bilen gelsek, muny Oňa hormat goýýandygymyzy görkezmek üçin edýäris, ýöne daşky görnüşden hristianlaryň ybadat edende birmeňzeş görünmegi hökman däl. Aýallara 1 Timoteos 2:9 we 1 Petrus 3:3-4-de özlerini sypaýy bezemegi maslahat berilýär, ýöne bu gündelik durmuş üçindir; hristianlara ybadat üçin nähili geýinmelidigi barada aýratyn görkezme berilmeýär. Erkekler ak köýnek we kostýum we galstuk geýmeli däl, käbirleri käwagt talap etmäge synanyşan ýaly. Hristianlaryň birmeňzeş geýinmeginde hiç hili ýalňyşlyk ýok, ýeter ki, bu olardan talap edilýän ýa-da garaşylýan zat bolmasyn. Topardaky käbir adamlaryň özlerini başgalardan has dindar ýa-da möhüm hasaplap tapawutlandyrmak üçin aýratyn eşik geýmegi, Köne Ähtdäki ruhanylaryň gullukda wagtynda geýmegi kanun tarapyndan talap edilen ýaly, ýalňyşdyr. “Siziň bir Mugallymyňyz bar, ol Mesihdir, we siz ähliňiz dogandyr” (Matta 23:8).
