Mukaddes Ýazgylardaky Käbir Aýratyn Enejeler
HOWWA
Ene bolmak örän aýratyn hormat, şeýle hem uly jogapkärçilikdir. Hudaýyň ilkinji ýazan sözleri, Özüniň ýaradan ilkinji jübütine: «Miweli boluň, köpeliň, ýeri dolduryň we ony boýun egdiriň» (Barlyk 1:28 NKJV). Bu jübüt günä düşeninden soň, Hudaý ýylana: «Men seniň bilen aýalyň arasynda, seniň tohumyň bilen onuň Tohumynyň arasynda duşmançylyk goýaryn; Ol seniň kelläňi ýarar, sen bolsa Onuň ökjäni ýararsyň» (Barlyk 3:15) diýdi. Munuň netijesinde, gyzlaryň köpüsiniň çagalary içgysgynç gowy görmegi, ene bolmaga sabyrsyzlyk bilen garaşmagy geň däldir. Hudaý bu duýgulary olaryň ýüreklerine ekdi.
Howwa ilkinji ogluny dogranda, oňa Kaýyn diýip at berdi we: «Men Rebden bir adam aldym» (Barlyk 4:1) diýdi. Ol ondan lapykeç bolmaga sebäp tapmaga köp wagt geçmedi. Ol indiki ogluna «dem» ýa-da «biderek» manysyny berýän Abel diýip at berdi. Gynansak-da, bu dünýäde doglan ilkinji adam Kaýyn, soňra Hudaýdan gorkýan dogany Abeli öldürdi. Onuň Hudaýyň wada beren aýalynyň Tohumy däldigi aýdyňdy.
SARA
Takmynan 2000 ýyl soň, ömür dowamlylygy entek uzyn bolsa-da, ep-esli gysgalanda, Ybraýym Hudaýyň çagyryşyna eýerip, Haldeýleriň Ur şäherinden çykyp, ahyrsoňy Kengan ýurduna geldi. Barlyk 15-de Hudaý oňa we ondan soňky nesillerine şol ýurdy bermegi wada berdi. Onuň aýaly Sara, çagasynyň ýoklugy sebäpli aladalanýardy. Barlyk 16-da, belki-de şol döwrüň däp-dessurlaryna eýerip, ol öz hyzmatkäri Hagara Ybraýyma berendigini gürrüň berýär, şeýdip ol ondan çaga edinip bilerdi. Bu ogul, Ysmaýyl, Ybraýym 86, Sara bolsa 76 ýaşyndaka doguldy.
Sara Hudaýyň wagtyna we usulyna garaşan bolsa, has gowy boljakdygyny bildi. Ol Ybraýymyň we Saranyň bedenleri çaga dogurmaga ukyplylyk taýdan «öl» bolýança garaşdy (Rimliler 4:16-22; Ýewreýler 11:11-12). Soňra, 100 we 90 ýaşlarynda, Hudaý bu jübütine wada beren ogluny berdi we olar ahyrsoňy garaşmagy öwrendiler iman bilen. Olar bu ogluna Yshak diýip at berdiler. Soňra, Barlyk 21-de, Sara Yshak sütden aýrylanda Ybraýymyň eden uly toýunda Ysmaýylyň masgaralaýandygyny gördi. Ol Ybraýymdan Hagar bilen Ysmaýyly kowmagy talap etdi. Ybraýym bu talapdan nägile boldy, ýöne Hudaý Ybraýyma Saranyň talap edýän zadyny etmegi buýurdy. Biz diňe Barlykdaky hasabaty däl, eýsem Galatýalylar 4-däki Saradan we Yshakdan gelip çykýan taglymatyň ulanylyşyny hem görýäris, olar merhemeti, Hagar we Ysmaýyl bolsa kanuny aňladýar.
REBEKA
Rebeka, mähirli, hoşniýetli ýaş gyz, Yshak 40 ýaşyndaka onuň aýaly bolmak üçin onuň razylygy bilen getirildi. Olaryň söýgüsi Rebekanyň 20 ýyl çagasyzlygynda dowam etdi. Barlyk 25:21 bize şeýle diýýär: «Yshak aýaly üçin Rebe ýalbardy, sebäbi ol çagasyzdy; we Reb onuň ýalbarmasyny kabul etdi, we onuň aýaly Rebeka göwreli boldy». Onuň göwreliligi kyn boldy, sebäbi ol ekizleri göterýärdi, we çagalar eýýäm onuň göwresinde göreşýärdiler. Onuň näme üçin şeýledigini Rebe sorag berendigini görmek nähili gowy! Ol onuň soragyna jogap berdi, oňa bu iki oglundan gelip çykjak milletleriň hem biri-biri bilen göreşjekdigini belli bir derejede düşündirdi. Ah, aýallary üçin Hudaýa ýalbarýan has köp ärler, we göwrelilikde we başga ýagdaýlarda duş gelýän meselelerine jogap tapmak üçin Hudaýa ýüzlenýän has köp aýallar bolsady! Gynansak-da, bu ajaýyp garaýyşlar olaryň nika döwründe dowam etmedi, sebäbi Rebeka soňra öz söýgüli ogly Ýakuba kakasy Yshagy aldamaga kömek edýär. Şol bir wagtyň özünde, Yshak öz söýgüli ogly Esawy patyşalamagy meýilleşdirýärdi.
LEÝA, RAHIL, BILHA we ZILPA
Ýakup agyr sapaklary öwrenmeli boldy, sebäbi Hudaý bize adamyň näme ekse, şony hem orjakdygyny aýdýar. Onuň maşgala durmuşy, Barlyk 29-dan başlap, bize köp zatlary, esasanam köpaýallylygyň getirýän bagtsyzlygyny öwredýär. Ýakubyň iki aýaly, Leýa, äri tarapyndan söýülmeýän uly aýaly, we Rahil, söýýän we onuň üçin daýysy Labana ýedi ýyl hyzmat eden aýaly, her biri çaga isleýärdi, ýöne düýbünden başga sebäplerden. Leýa bir oguldan soň beýleki ogluny dogranda, olara beren atlary onuň dogurmak arkaly äriniň söýgüsini gazanmaga näderejede arzuw edendigini görkezýär. Rahil göriplik edip, gaharlydy we öz hyzmatkäri Bilhany Ýakuba özüne ogullar dogurmak üçin berdi. Leýa hem yzda galmazlyk üçin öz hyzmatkäri Zilpany ärine şol maksat bilen berdi. Reb Leýany patyşalady, oňa alty ogul we bir gyz berdi. Wagtyň geçmegi bilen Reb Rahili hem diňledi we onuň göwresini açdy, oňa Ýusup diýip at beren bir ogul berdi, manysy «Ol goşar». Ýöne ol ikinji ogluny doguranda öldi, oňa Benoni, «Gamymyň ogly» diýip at berdi; Ýakup bolsa oňa Benýamin, «Sag elimiň ogly» diýip at berdi.
Çagalaryň dogluş tertibi we atlarynyň hemmesiniň ruhy manysy bar bolsa-da, biz bu ýerde diňe Mukaddes Kitapdaky çaga isleýän aýallara seredýäris we näme üçin olaryň çaga isleýändigini görýäris. Jaryýalaryň islegleri we duýgulary olaryň hojaýynlaryna ýa-da hojaýynyna az ýa-da hiç zat manysyny bermeýärdi. Nähili bagtsyz öý! Aýallar adamyň söýgüsini gazanmak üçin, ýa-da göriplikden, ýa-da kim tarapyndan bolsa-da jynsy gulçulyga mejbur edilende ene bolmagy örän gynançlydyr. Adam ýürekleri asyrlar boýy köp üýtgemedi. Biz häzirki durmuşda köp meňzeş ýagdaýlary görýäris ýa-da eşidýäris.
MANOAHYŇ AÝALY
Samsonyň ene-atasy, Manoah we onuň Adatçylar 13-däki ady agzalmaýan aýaly, ýene bir örän möhüm sapak berýär. Zulum döwründe, Rebiň Perişdesi Manoahyň aýalyna göründi we oňa Ysraýyly filistlileriň elinden halas etmäge başlajak bir ogul dogurjakdygyny aýtdy. Ogul enesiniň göwresinden Rebe nazir bolmalydy. Naziriň kanuny Sanlar 6-da tapylýar. Ene şerap ýa-da güýçli içgi içmezligi, ýa-da arassa däl zat iýmezligi buýruldy. Eger ene-atalar çagalarynyň Rebe arassa, peýdaly, aýry durmuşda ýaşamagyny isleseler, özleriniň nähili ýaşaýandygy bilen çagalaryna görelde bolmak örän möhümdir. Bu görkezme ikinji gezek gaýtalandy, onuň näderejede möhümdigini görkezýär. Samson hem saçyny kesmezmelidi, bu häkimiýete boýun egmegiň alamaty bolup, 1 Korinfliler 11:2-16-da aýalyň öz şöhratyny – uzyn saçyny – Hudaýa doga edende ýa-da Hudaý üçin pygamberlik edende ýapmalydygyny görkezýär.
HANNA
Bu aýal hem naziriň enesi bolupdy, ýöne düýbünden başga ýagdaýlarda. Hanna çagasyzdy we lewit äriniň ogullary we gyzlary bolan beýleki aýalyndan köp kemsitmä sezewar bolýardy. Maşgala her ýyl Şilodaky çadyra Rebe ybadat etmek we gurban bermek üçin gidýärdi. Bir ýyl olar şol ýerde bolanda Hanna aglap, içinden Rebe doga etdi. Ol Rebiň oňa erkek çaga berse, ony «ömrüniň ähli günleri Rebe berjekdigini, we onuň kellesine hiç hili pürs degmezligini» (1 Samuel 1:11) wada berdi. Eli, garry baş ruhany, ilki ony serhoş diýip pikir etdi, ýöne Hanna oňa ýüregini açanda, ol ony patyşalady we ol indi gynançsyz öýüne gitdi.
Wagty gelende Reb onuň dogasyna jogap berdi we oňa doga eden ogluny berdi. Ol oňa Samuel diýip at berdi. Ol sütden aýrylanda, ol we äriniň uly gurbanlyk bilen Rebiň öýüne getirdiler. Hannanyň bu pursatdaky dogasy bu dindar aýalyň çuňňur ruhylygyny görkezýär. Kiçijik Samuel Eli bilen galdy, bu ene-atalaryň Rebe ony Özü üçin saklamaga bolan hakyky imanlaryny görkezýän karardy. Ol tizden Eliň iki oglunyň erbet hereketleri bilen adamlary Rebiň gurbanlygyny ýigrenmäge sebäp bolýan ýerinde Rebe hyzmat edýärdi. Hanna her ýyl ogly üçin bir don tikýärdi we maşgala Şilo ybadat etmäge gelende ony oňa getirýärdi. Ol Rebiň oňa ýene üç ogul we iki gyz bereninden soň hem ilkinji ogluny unutmaýardy. Hanna mundan soň suratdan çykdy, ýöne wagtyň geçmegi bilen ähli Ysraýyl Rebiň Samueli pygamber edip belledigini bildi, we Reb ony ähli ömründe kazy hökmünde hem ulandy.
ELIZABET
Biz Täze Ähtine geçýäris we Malahiden soň 400 ýyl dymmakdan soň, Hudaýyň ýene bir pygamberi ýetişdirendigini görýäris, ony Reb Isa pygamber we pygamberden hem köp (Luka 7:24-28) diýip atlandyrdy. Bu adam, şeýle hem nazir, garry çagasyz aýal Elizabetiň oglydy, ol hem garry ruhany Zakariýanyň aýalydy. «Olar ikisi hem Hudaýyň öňünde dogrydy, Rebiň ähli buýruklarynda we düzgünlerinde günäsiz ýaşaýardylar» (1:6). Äri, ybadathanada buhur ýakýarka, perişde Gabriel tarapyndan onuň dogalarynyň – we şübhesiz aýalynyňky hem – eşidilendigini aýtdy. Elizabet Ýahýa diýip atlandyryljak bir ogul dogurjakdy. Bu ogul «enesiniň göwresinden Mukaddes Ruh bilen doldurylmalydy» (15-nji aýat) – bu Hudaýyň Sözünde düýbünden özboluşly bir zatdy. Ol Mesih üçin wada berlen öňden ylgawjy bolmalydy. Zakariýa Gabrieliň aýdanlaryna ynanmakdan sorag berendigi üçin, Zakariýa ogul dogulýança gürläp bilmedi.
Elizabet biziň okalýan ýerimizde, wada berlen ogluna takmynan alty aý göwreli bolanda, Nazaretden gelen garyndaşy Merýemi garşylanda üns merkezine düşýär. Bu gyza gysga wagt öň wada berlen Mesihi dogurjakdygy aýdylypdy. Elizabet Merýemiň salamyny eşidende, «çaga onuň göwresinde bökdi, we Elizabet Mukaddes Ruh bilen dolduryldy. Soňra ol gaty ses bilen gürledi we: ‘Aýallaryň arasynda sen patyşalysyň, we seniň göwreňiň miwesi patyşalydyr! Ýöne näme üçin bu maňa berildi, Rebbimiň enesi maňa gelsin?’» (41-43-nji aýatlar) diýdi. Ol Merýemi ruhlandyrmaga dowam etdi, oňa aýdylan zatlaryň ýerine ýetjekdigini aýtdy.
Elizabetiň ogly dogulandan soň we ol sünnet edilip atlandyrylanda, Elizabet oňa Ýahýa diýip at berilmegini talap etdi, garyndaşlaryň arasynda şol at bilen başga hiç kim bolmasa-da. Äri muny ýazmaça tassyklady we soňra ýene gürläp bildi. Zakariýa Hudaýy patyşalady we Mukaddes Ruh bilen doldurylyp, «ýokardan gelen Gün şöhlesi» (78-nji aýat) barada ajaýyp pygamberlik etdi. Ol tizden doguljak Reb Isa barada we Ýahýanyň Ony tanatmakdaky rolunyň näme boljakdygy barada gürleýärdi. Elizabetiň ogly Ýahýa, biz ony adatça Çölde Ýahýa diýip atlandyrýarys, Hudaýyň batyrgaý pygamberi bolup ýetişdi. Ýahýa özüniň öňden ylgawjysy boljak Zady görmäge, suwa çümdürmäge we soňra görkezmäge mümkinçilik tapdy. Ahyrsoňy Çölde Ýahýa wepalylygy üçin şehit boldy (Matta 14:1-12).
MERÝEM, ISANYŇ ENESI
Biz seretmek isleýän iň soňky aýratyn aýal Luka 1-de Nazaretdäki ýaş gyz hökmünde ünsümizi çekýär – ähtimal entek ýetginjek ýaşyndady – Ýusup atly bir adama durmuşa çykmaga wada berlen. Perişde Gabriel peýda bolup, oňa örän ýokary derejede sylaglanandygyny, Rebiň onuň bilen birlikdedigini we aýallaryň arasynda patyşalandygyny aýtdy (28-nji aýat). Ol perişdäniň sözünden gorkdy, ony düşündirmek kyn boldy. Perişde oňa bir Ogul dogurjakdygyny we Onuň adyny Isa diýip atlandyrmalydygyny aýtdy. Ol beýik bolardy we Dawudyň tagty beriljekdi, Ýakubyň öýüne soňsuz patyşalykda höküm sürerdi. Merýem, gyz bolandygy üçin, munuň nähili boljakdygyny sorady. Oňa Mukaddes Ruhyň üstüne geljekdigi we Iň Beýigiň güýjüniň ony kölegelejekdigi aýdyldy. Onuň mukaddes çagasy Hudaýyň Ogly diýlip atlandyryljakdy. Ol eýýäm sereden garyndaşy Elizabete ýüzlendi. Merýem, özüni Rebiň hyzmatkäri diýip atlandyryp, perişdäniň aýdanlaryny kabul etdi.
Elizabet bilen üç aý galandan soň, Merýem Nazarete gaýdyp geldi. Her kimiň öz ata-baba öýüne ýazylmak üçin gitmelidigi barada imperatorlyk karary çykarylanda, Merýem Ýusup bilen bilelikde Dawudyň şäheri Betleheme gitmeli boldy, sebäbi olar ikisi hem Patyşa Dawudyň nesilleridi. Merýem bilen Ýusup kanuny taýdan biri-birine wada berlen, ýöne entek är-aýal bolup birleşmändiler. Merýemiň göwreliliginiň umumylykda ýalňyş düşündirilendigini çaklap bolar, sebäbi bu ýaş göwreli aýalyň Işaýa 7:14-däki pygamberlige görä gyzdygyny kim biljekdi. Betlehemde bolanda, Merýem öz Ogluny, Isany, Hudaýyň mukaddes Ogluny dogurdy. Bu garyp jübüt üçin myhmanhanada ýer ýokdugy sebäpli, Çaga mal üçin iýmit gutusy bolan ahyrda ýatyryldy! Şol gije olar myhmanlary kabul etdiler: ýakyn meýdanlardan gelen çopanlar, olara perişdeler tarapyndan bu hoş habar berlipdi.
Merýem arassalanmaly we gurbanlyk berilmeli bolanda has adaty bolmadyk zatlar boldy. Aýlar soň, Gündogardan gelen akyldarlar, gymmatly sowgatlar getirip, Merýem bilen Çagany Betlehemdäki bir öýde zyýarat etdiler. Maşgala perişde tarapyndan Patyşa Hirodyň ganhorçylyk niýetinden gaçmak üçin Müsüre gaçmagy buýruldy (Matta 2:13). Kiçijik maşgala soňra Nazaretde ýerleşdi we ýene dört ogul we käbir gyz doganlary öz içine aldy (23-nji aýat, 13:55-56). Mukaddes, günäsiz Hudaýyň Ogluny Oňa ynanmaýan adaty dogan-uýalar bilen bilelikde terbiýelemek nähili bolmaly! Luka 2:41-51 Merýem bilen Ýusubyň bu mukaddes Çaganyň doly ähmiýetini näderejede düşündirip bilmändigini görkezýär.
Biz Merýemiň Ogly jemgyýetçilik gullugyna girenden soňky gatnaşyklary barada jikme-jik durup geçmekden saklanýarys. Ýahýa 2-däki Kana toýundaky waka we Markus 3:20-21,31-35-däki pursatlar, bu mähirli enäniň entek Oglunyň beýikligini doly düşündirip bilmändigini görkezýär. Onuň Ony çuňňur söýendigini we Onuň ony çuňňur söýendigini, Ol haça çüýlenende onuň haçyň ýanynda bolmagy subut edýär. Şol ýerde, Ol onuň aladasyny etdi (Ýahýa 19:25-27). Ol Ony haçda asylgy görkezende nähili ejir çekmeli bolandyr! Bu dindar enäniň iň soňky agzalmagy Resullaryň Işleri 1:14-de, ol ýerde biz ony we onuň beýleki çagalaryny – olar öň Oňa ynanmandylar (Ýahýa 7:5) – ýokarky otagda On bir bilen ýygnanyşyp, Mukaddes Ruhyň gelmegine garaşýandygyny görýäris.
JEMLEÝJI PIKIRLER
Bu aýallaryň her biri – we bu ýerde agzamaga ýer ýok beýlekiler hem – eger biz öwrenmäge islegli bolsak, bize sapaklar öwredýär. Hudaý bize häzirki wagtda Atamyz Hudaýa we Rebbimiz Isa Mesihe ýaraýan durmuşda ýaşamaga çalyşýan aýallarymyzy, uýalarymyzy we enelerimizi gymmatlandyrmaga kömek etsin!
