Durmuşyňyzda Wagt
Himiýa ylmy tebigy dünýä barada käbir gyzykly maglumatlary hödürleýär. Bir gyzykly ugur himiki çökündi meselesidir, bu iki suwuklyk garyşdyrylanda ýüze çykyp biler. Käbir himiki garyndylar täze garyndynyň bir böleginiň gaty görnüşe öwrülmegi bilen reaksiýa berýär. Şol gaty zat soňra gabyň düýbüne düşýär ýa-da çökýär.
Bu reaksiýalar alymlar we gözlegçiler üçin täjirçilik taýdan gymmatly bolup biler. Emma zatlary garyşdyrmak we soňra bölejikleriň aşak düşmegini synlamak ýetginjek bolmagyň nähili bolýandygyny görkezýän peýdaly surat hem bolup biler.
Başga Hiç Bir Wagt Ýaly Wagt
Eger siz 10 ýaşdan 19 ýaşa çenli Hristian bolsaňyz, Hristian ýetginjegiň umumy kesgitlemesine laýyk gelýärsiňiz. Bu makala sizi göz öňünde tutup ýazylan – ata-eneleriňiz üçin hem bir bölüm bolar – durmuşyňyzyň bu onýyllygynda syýahat edýärkäňiz.
Bu başga hiç bir wagt ýaly wagt. Siz bu ýyllary başlangyç mekdepde, atlar, işlikler we droblar barada öwrenip başladyňyz; we siz, ähtimal, adamlary ýolbaşçylyk edip bilýän, sungat döredip bilýän, ýagdaýlary derňäp bilýän we döwrüňiziň möhüm meselelerini çözüp bilýän ussat işçi ýa-da uniwersitet talyby hökmünde gutararsyňyz. Beýniňiziň gaýtadan işleme güýji ajaýyp artar. Sosial ulgamyňyz üýtgär we giňelär. Garaşsyzlyk, gözleg we innowasiýa mümkinçilikleri sizi haýran galdyryp biler.
Şol bir wagtyň özünde siz hiç haçan göz öňüne getirmedik gaýgylar, hiç haçan islemän kararlar, hiç haçan garaşmadyk synaglar we hiç haçan görmedik ret etmeler bilen ýüzbe-ýüz bolarsyňyz. Durmuşyňyzyň hemişelik bir bölegi bolar öýden zatlaryňyz ýitip gider, käbirleri kem-kemden, käbirleri bolsa birden. Ýokardaky himiýa mysalyndaky ýaly, ýaşlygyňyzyň käbir bölekleri aşak düşer. Ýetginjeklik ýyllarynda garyşdyrylýan durmuş garyndysynyň içinde ähli zady saklamagyň hiç hili ýoly ýok.
Bu ajaýyp, kyn wagtyň ortasynda Hudaý bar. Ol hemişe islendik ýaşdaky adamlary ulanmakda ýöriteleşipdir. Mysal üçin, Samuel pygamber Hudaý bilen ilkinji gezek 5 ýa-da 6 ýaşyndan köp bolmadyk wagtynda gürleşipdir (1 Samuel 3); ruhany Ýehoýada 130 ýaşynda ölen wagtynda hem patyşanyň ruhy maslahatçysy bolupdyr (2 Hronikalar 24:15); we aralykdaky ähli ýaşdaky erkekler we aýallar Reb üçin peýdaly bolupdyrlar. Şonuň üçin, Onuň sizi ulanmagy islemegi geň galdyryjy bolmaly däldir! «Bu men bolup bilmez» ýa-da «Belki bir gün» diýmäň. Näme üçin siz bolup bilmez? Näme üçin häzir däl?
Täze Gözleg Nokady
Durmuşyň bu ýyllaryndaky iň möhüm ösüşlerden biri, siziň kimdigiňiz we daş-töweregiňizdäki uly dünýäde maksadyňyzyň näme bolup biljekdigi barada artan düşünjedir. Diňe öňüňizdäki açyk jikme-jiklikleri göz öňünde tutmagyň ýerine, aňyňyz adalat, ahlak we adam hereketine ýolbaşçylyk edýän ýörelgeler barada has abstrakt soraglary oýlanyp biler. Şonuň üçin, pikirlenmek we derňemek ukybyňyzdaky adaty ösüş bilen birlikde, durmuşyň bu döwri Injil ýörelgeleri baradaky bilimleri ösdürmek üçin hem ajaýyp we möhüm wagtdyr.
Şeýle şahsy ösüş Zebur 119:9-yň maksadydyr. Bu aýat köplenç Injil lagerlerinde ýa-da ýaşlar programmalarynda agzalýar, ýöne onuň hakyky manysy ýalňyş düşündirilip bilner, çünki ol köplenç sözlemiň biraz ýalňyşlygy bilen düşündirilýär. Aýat şeýle soraýar: «Ýaş ýigit ýoluny nädip arassalap biler?» we soňra öz jogabyny berýär: «Seniň sözüňe görä üns bermek bilen» (NKJV). Aýatyň nähili görkezilendigine üns beriň. Ol ýaş adamlary Hudaýyň Sözüne üns bermäge çagyrmaýar – bu köplenç ýalňyş sitata – ýöne Hudaýyň Sözüne görä. Aýatyň maksady, biz öz ýolumyzy («üns bermek») Mukaddes Ýazgylaryň ýörelgelerini ulanyp («görä») bahalandyrmaly we arassalamaly.
Elbetde, Hudaýyň Sözüniň özüne üns bermelidigimizi aýtmak hem dogry! Emma Zebur 119:9 Hudaýyň Sözüni ulanmak prosesini nygtaýar, bu ruhy ösüşiň esasy tarapydyr. Biz Injilde anyk beýan edilmedik köp ýagdaýlar bilen ýüzbe-ýüz bolarys. Emma, Hudaýyň Sözünde hemişe gowy we paýhasly kararlar kabul etmegimize kömek etjek ýörelgeler bolar.
Mundan başga-da, durmuşyň bu tapgyrynda esasy Injil taglymatlary baradaky düşünjäňizi ösdürmek möhümdir. Aklanmagyň, mukaddesleşmegiň we halas bolmagyň näme aňladýandygyny öwreniň; Hudaýyň dünýä üçin geçmişdäki we geljekdäki wakalarda görünýän giň meýilnamasyny düşüniň; we iň esasy, Halasgär, Reb Isa Mesih baradaky düşünjäňizi ösdüriň. Hudaý bizi Öz Oglunyň keşbine laýyk getirmegi maksat edinýär, şonuň üçin biz Onuň ýer ýüzünde nähili bolandygyny we häzir gökde näme edýändigini bilmek isleýäris.
Mundan başga-da, Hristianlaryň näme üçin şeýle ynanýandygynyň jogaplaryny gözlemek gymmatlydyr. Näme üçin biz Injiliň ygtybarlydygyny aýdýarys? Bizi Hudaýyň dünýäni ýaradandygyna näme ynanýar? Näme üçin biz Isa Mesihiň direlişine ynanmaly? Iman etmek bizi bu ynançlarda berkarar eder, ýöne Mukaddes Ýazgylar bize umydymyz barada soraýanlara jogap bermäge taýyn bolmagy hem aýdýar (1 Petrus 3:15). Şübhelenýänler üçin jogaplar bar, we biz Hristianlaryň 1-nji asyrdan bäri ynanýan zatlary barada ynamly bolup bileris (Luka 1:1; Ýahuda 3).
Täze Kynçylyklar Toplumy
Täze garaýyşlary öwrenmek bilen birlikde, täze kynçylyklar hem bolar. Olaryň biri pul. Köp babatda pul islendik ýaşdaky imanlylar üçin hudaýçylygyň synagydyr. Bu synag köplenç ýetginjeklik ýyllarynda, ýarym günlük iş ýa-da başga bir sebäp bilen jübiňizde köp pul bolanda kök urýar. Gitmek üçin ýerleri we lezzet almak üçin işleri saýlamakda has köp saýlawyňyz bolar. Olaryň köpüsi özbaşdak gowy bolup biler, ýöne pul barada käbir Injil ýörelgelerini ulanmak möhümdir.
Birinjiden, pul söýgüsi hemişe günä we gaýga eltýär. Bir adamyň bu duzaga düşmek üçin baý bolmagy hökman däl; bu dünýäde gaty az zady bolan köp adam henizem pul söýüjilerdir. Ýüregiňizi bu howpdan goraň. Kär, öý we durmuşyň zerur zatlary üçin meýilnama düzmegiň hudaýçylykly ýoly bar, şol bir wagtyň özünde her tapgyrda elindäki zat bilen kanagatlanmak (1 Timoteos 6:6-11).
Ikinjiden, puluň şu günden başga maksatlarynyň bardygyny ýatda saklaň. Ýetginjek hökmünde alýan puluňyzyň diňe kiçijik bir bölegini sarp etmegi we geljekdäki uly çykdajylar üçin mümkin boldugyça köp pul tygşytlamagy meýilleşdiriň. Injil muny goldaýar (Süleýmanyň Tymsallary 6:6-8, 21:20), we puluň nähili çalt sarp edilip bilinjekdigine haýran galarsyňyz! Mundan başga-da, puluňyzy diňe şahsy meýilnamalar üçin däl, eýsem ruhy maksatlar üçin hem ulanyň. Hudaýyň dünýädäki işi diňe wagt däl, eýsem pul hem talap edýär, we Hristian sadakasy Rebbiniň edýän işiniň bir bölegi bolmak üçin köp mümkinçilikleri berýär (Luka 12:33-34). Bu Injil amaly imanlylaryň ýerli ýygnagyna hepdelik goşant goşmakdan başlaýar we Rebbiniň goldamagyňyzy isleýän islendik zerurlyga çenli uzalýar (1 Korinfliler 16:2; Titus 3:14). Gysgaça aýdylanda, harçlaýjy däl-de, tygşytlaýjy boluň; we alýan däl-de, beriji boluň.
Başga bir kynçylyk gatnaşyklar we ahlak hereketleri babatda ýüze çykýar. Durmuşyň bu döwründe siziň sosial ulgamyňyz has möhüm bolýar, we ýakyn gatnaşyklar has täsirli bolýar. Daş-töweregiňizdäki adamlar oglanlar we gyzlar hökmünde bile wagt geçirmek ideýasyny nygtarlar. Şol gatnaşyklaryň özüne çekijiligi gaty güýçli duýulyp biler, we hakykatdan hem Hudaý bu duýgulary we özüne çekijilikleri durmuşyň bu döwründe ösmegi üçin döredipdir. Ýöne bu gatnaşyklarda günäler edilse, ruhuňyza uzak möhletli zyýan ýetip biljekdigini bilmek möhümdir. Süleýmanyň Tymsallarynda aýdylyşy ýaly, gyzgyn kömürleri ýanmazdan almak mümkin däl (6:27; 1 Korinfliler 6:18-i göz öňüne tutuň).
Mukaddes Ýazgylar bizi bu meseläniň ähli taraplary barada duýdurýar. Ynanarlykly synaglary hödürleýän erbet erkekler we ahlaksyz aýallar bar. Olaryň çakylyklary diňe pursatdan lezzet almaga gönükdirilýär, soňky netijeleri hiç haçan agzalmaýar. Bir Injil bölegi azdyryjy aýaly suratlandyrýar, ol şeýle wada berýär: «Ogrlanan suw süýji, we gizlin iýlen çörek ýakymlydyr»; ýöne ol hiç haçan «onuň myhmanlarynyň dowzahyň çuňluklaryndadygyny» boýun almaýar (Süleýmanyň Tymsallary 9:17-18). Şol synaglara bolan tebigy özüne çekijiligimizde biz Hudaýyň Ruhunyň bizi olardan daşlaşdyrmagy isleýändigini ykrar etmeli (Galatýalylar 5:17; Ýakup 4:4-5). Eger Hudaý bizi bir zatdan duýdurýan bolsa, diňlemek gaty paýhaslydyr!
Uzak möhletli gatnaşyklar barada hem bir zat aýtmak gerek. Dürli maşgalalar tanyşlyk amallaryna dürli ýollar bilen seredýärler, ýöne garaýyşdan garamazdan biz muny tassyklap bileris: Eger siz garşy jynsly adam bilen çuň, uzak möhletli gatnaşyk gurmagy göz öňünde tutýan bolsaňyz, bu diňe Rebbiň öňünde öýlenmegi meýilleşdirip biljek adamyňyz bilen bolmalydyr. Bu ýakyn dostluklaryň her ýagdaýda nikaha eltýändigini aňlatmaýar; ýöne bu şeýle gatnaşygy nikah barada pikir edýän wagtymyza saklamalydygymyzy aňladýar. Şeýle ruhy we emosional energiýany diňe tötänleýin we wagtlaýyn gatnaşyklara sarp etmek paýhasly däl, we gatnaşýanlar üçin uzak möhletli agyry döredip biler.
Täze Garaşsyzlyk
Durmuşyň bu kyn geçişleriniň arasynda, ata-eneňizden isleýän garaşsyzlygyňyzdan has stresli zat bolmaz. Bu ýetginjeklik döwründe has köp karar kabul edip we has uly jogapkärçilik ösdürip, ösmegiňize mümkinçilik berýän Hudaý tarapyndan berlen başga bir islegdir. Şonuň üçin garaşsyzlyk islegi gowudyr. Ýöne ýatda saklaň, ösýän guşlaryň doly uçmaga taýyn bolmazdan has öň ganatlary bar. Ata-eneňiz bilen duýup biljek dartgynlygyňyzyň köpüsi, ýetginjek hökmünde, size henizem has köp tejribe we has köp paýhas gerek bolany üçin ýüze çykýar. Elbetde, muny şol pursatda bilmek kyn bolup biler.
Hatda uly doganlaryňyz bar bolsa-da, ata-eneňiziň öň hiç haçan siziň bolmandygyny ýatda saklamak kömek edip biler. Eger ata-eneňiz Hristian bolsa, olar ýetginjeklik durmuşyňyzyň her bir özboluşly ýylynda size paýhas bermegi Rebden soraýandyrlar. Eger olar ylalaşmaýan kararlar kabul etseler, olar sizi terbiýelemek we ösdürmek, Ondan gelýän gorky we ýolbaşçylykda ulaltmak bilen Rebbe hormat goýmaga çalyşýandyklaryny ýatda saklaň (Efesliler 6:4).
Hudaýyň ata-eneleri, eger olar size islendik zady etmäge rugsat berseler, jogapkärçilige çekýändigini ýatda saklaň. Eli we Samuel ýaly hudaýçylykly erkekler çagalarynyň Rebbe yzarlamaýandygyny bilmegiň gaýgysy bilen ýüzbe-ýüz boldular. Eliň ýagdaýynda, Hudaý hakykatdan hem olaryň erbet ýollaryny saklamazdan, Özünden has köp ogullaryna hormat goýandygyny aýtdy (1 Samuel 2:29, 8:1-5-i göz öňüne tutuň). Ata-eneňize durmuşyň bu tapgyrynda size ýolbaşçylyk edýärkäler öz jogapkärçiliklerini ýerine ýetirmek üçin ýer beriň. Olar bilen ylalaşmazlygyň, olara hormat goýmazdan günä etmezden bir ýoly bar, çünki Reb Isa hem ýetginjeklik ýyllarynda şeýle tejribe geçirdi (Luka 2:48-51).
Ata-ene Bölümi
Bu žurnalyň köp okyjylary uly ýaşlylar bolany üçin, bu ýerde ata-eneler üçin birnäçe pikir goşmak peýdalydyr. Eger siziň gaty ýaş çagalaryňyz bar bolsa, bu olaryň ýetginjeklik ýyllary üçin meýilnama düzmäge başlamak üçin iň oňat wagt. Mukaddes Ýazgylar ata-enelere çagalarymyzy terbiýelemegi aýdýar (Süleýmanyň Tymsallary 22:6), bu durmuşyň irki tapgyrlaryny aňladýar. Çagalara boýun bolmagy öwretmek esasy. Siz olara «Ýok» ýa-da «Dur» diýeniňizde, hatda 1, 2 we 3 ýaşlarynda hem, muny çynlakaý aýdýandygyňyzy görkezmeli. Eger siz olara «Bärde gel» diýseňiz, we olar size üns bermeseler, baryp olary alyň!
Aglaýan çagadan ýa-da gaharly ýetginjekden gorkmaň. Siziň işjeň ata-enelikde, degişli netijeler bilen, tutanýerliligiňiz we yzygiderliligiňiz geljekdäki gatnaşygyňyza maýa goýum bolar. Eger çagalar 5 ýa-da 8 ýaşlarynda islendik zady edip biljekdigine ynanýan bolsa, olar 15 ýa-da 18 ýaşlarynda siziň durmuşyňyz gaty kyn bolar. Eger çäkler heniz kesgitlenmedik bolsa, häzir başlaň. Bu kyn bolup biler, ýöne häzirki ata-enelik tagallasy hemişe ertirki boş isleglerden gowudyr.
Terbiýe bilen birlikde, söýgi we gatnaşyk bolmaly. Ata-eneler çagalarynyň üstünden goşun serkerdeleri ýa-da patyşa monarhlary ýaly hereket etmeli däl. Biz tabynlykdakylara buýruk bermeýäris, eýsem çagalara ýolbaşçylyk edýäris. Injilde agzalýan çaga terbiýesi ösümliklere ösmäge kömek edýän bagban işi ýalydyr (Zebur 128:3), haýwanlary terbiýeleýän ýolbars terbiýeçisiniň işi ýaly däl. Bir möhüm söz bar: «Gatnaşyksyz düzgünler gozgalaňa deňdir.» Çäkler we çäklendirmeler bilen berk boluň; öwrediň, düzediň we maslahat beriň; ýöne şeýle hem terbiýeläň, söýüň, goraň we ruhlandyryň. Ýetginjeklere gerek bolan paýhasy beriň, hatda olar muny gerek däl diýip pikir etseler hem (olar gerek); we gerek bolan söýgini beriň, hatda olar muny islemeýän ýaly görünseler hem (olar isleýärler).
Öňde Täze Gün
Ýetginjekler, durmuşyňyz öňüňizde! Bir wariant, islendik ýol bilen ýaşamak, we Injil hakykatdan hem isleseňiz muny etmäge rugsat berýär. «Ýaşlygyňyzyň günlerinde ýüregiňiz sizi şatlandyrsyn» diýýär! Emma, aýat geljekdäki netijeleri ýatlatmak bilen dowam edýär; eger siz diňe öz ýüregiňizi we gözleriňizi yzarlasaňyz, onda «ähli bu zatlar üçin Hudaý sizi höküme getirer» (Wagyzçy 11:9).
Başga bir ýaşamak ýoly, Hudaýyň ýetginjeklik ýyllaryňyzyň we 20-nji ýyllaryňyzyň başlangyjyny we hereketini uly işler etmek üçin ulanyp biljekdigini bilmekdir. Daniel ýaş wagtynda Reb üçin ýaşamak kararyny kabul etdi, we netijede ol soňra bir imperatory gök Hudaýa ynanmaga ýolbaşçylyk etdi (Daniel 1–4). Ýehoşeba ýaş wagtynda bir çagany ganhor şa aýaldan halas etdi, Dawudyň maşgalasyny we ahyrynda Mesihiň neslini gorady (2 Patyşalar 11). Ýeremiýa ýaş wagtynda Hudaý oňa goňşulary we patyşalar üçin bir habar berdi (Ýeremiýa 1). Rut ýaş wagtynda işe çykyp Naomi goldady (Rut 2). Timoteos ýaş wagtynda missionerlik syýahatyna gitdi (Resullaryň Işleri 16). Merýem ýaş wagtynda Ýusup bilen öýünden çykyp Betleheme gitdi (Luka 2).
Bu makalanyň başyndaky himiýa mysaly iki suwuklygy garyşdyrmagy we netijeleri synlamagy suratlandyrdy. Hakykatda, ýetginjeklik ýyllaryňyz ikiden has köp çeşmäni birleşdirmek bilen emele geler. Ýyllar boýy köp garyndylar dörediler, we bir wagt gymmat saýan zatlaryňyzyň käbirleri hakykatdan hem garyndydan çöküp, ýolda galar. Emma Hudaýyň gözleri siziň üstüňizde! Ol biziň durmuşymyzyň beýik himigi, her birimizi ýürekleri doly Özüniňki bolan erkeklere we aýallara öwürmek üçin käbir zatlary goşýar.
