Mukaddes Kitap we Hudaýyň Barlygy
«Başlangyçda Hudaý gögi we ýeri ýaratdy.» (Barlyk 1:1 NKJV)
Ýaradyjy Hudaý
Mukaddes Kitabyň bu ilkinji jümlesi ynsanlary ebedi Ýaradyjynyň huzurynda goýýar. Onuň barlygyny subut etmek üçin hiç hili delil öňe sürülmeýär; ýaradylyşyň özi Ýaradyjynyň bardygyna şaýatlyk edýär (Rimliler 1:20). Hiç zat ýok wagtynda Hudaý ebedi bardy. Käbirleri öwredişi ýaly, Hudaý ýaradylyş däl, çünki ýaradylyş ebedi Hudaýdan soň geldi. Eger Ol ýaradylan bolsa, onda Ol ýokary bir zadyň sebäp-netije kanunlaryna tabyn bolardy we şeýlelik bilen üýtgeýän we ebedi ýaşaýan däl – mantyksyz bir esas bolardy. Emma Hudaý Öz ýaradylyşynyň hemmesine aralaşýar (Zebur 139:7; Resullar 17:27-28) we ony kämil tertipde saklaýar (Koloseliler 1:17). On sany tabşyrygyň birinjisi we ikinjisi ýaradylyşy däl-de, Ýaradyjynyň sežde edilmegini talap edýär.
Mukaddes Ýazgylaryň ählisinde açylyp görkezilen Hudaýyň ynsan üçin umumy meýilnamasyny düşündirmek, Barlyk 1:1-iň wagt, giňişlik we maddaň gelip çykyşyny gysgaça beýan etmegini düşündirýär. Barlyk 1-de diňe gysgaça ýaradylyş ýazgysy berilýär we ol adama degişli bolan bölegine ünsi jemleýär. Bu gysgalyk Hudaýyň ynsanlara ýetirmek isleýän iň möhüm habaryndan ünsi sowmazlyk üçin zerurdy: ynsan Hudaýyň Öz keşbinde we meňzeşliginde ýaradylan özboluşly bir mylakatdy, şonuň üçin Hudaýyň onuň bilen şahsy gatnaşygy bolup bilerdi (Barlyk 1:26).
Şeýlelik bilen, Barlyk 1 ýeri älemiň merkez sahnasy hökmünde açýar, sansyz planetalaryň arasynda özboluşly bir planeta, onda Hudaý ynsan bilen gatnaşygy dogry ýola goýmak üçin Öz halas ediş meýilnamasyny amala aşyrardy. Hudaý, ynsanyň pitnesini we ýalňyşlyklaryny öňünden bilip, Öz Oglunyň ýerdäki gullugyny gurnady, netijede Onuň ynsanyň günäsi üçin orun tutan ölümi, şeýlelik bilen Ol diňe Özüne halas bolmak üçin ynanýanlara ruhy durmuşy hödürläp bilerdi.
Hudaý perişdeleri hem ýaratdy, giňişlige we wagta (tebigy tertibe) tabyn bolmadyk ruhy zatlar, we olar Hudaý dünýäniň esaslaryny goýanda bardylar we şatlyk bilen gygyrýardylar (Eýýup 38:4-7). Ýaradylyşda ynsanlardan has ýokary orun tutýan bu zatlar (Ýewreýler 2:7), Hudaýyň ynsan üçin amala aşyrýan uly halas ediş işini düşünmäge höwes edýärler (1 Petrus 1:12). Netijede, Hudaý Öz merhemetiniň we akyldarlygynyň mysaly hökmünde Ybadathanany ulanmagyny dowam etdirýär, Özüni perişdelere öwretmek üçin (Efesliler 3:10, 1 Korinfliler 11:10).
Üçbirlik Hudaý
Başlangyçda üçbirlik Hudaý eýýäm bardy. Hudaýyň ýaradylyşdaky üçbirligi ynsanyň ýaradylyşyny (Barlyk 1:26), ynsanlaryň ýykylmagyndan soňky wakalary (Barlyk 3:22) we soňra Ol ynsanlaryň dilini garyşdyranda (Barlyk 11:4-7) beýan etmek üçin ulanylan «Biz,» «Biziň» we «Olaryň» at çalyşmalarynda aýdyň görünýär. Hudaý Özüni bize şeýle tanadýar: Elohim Barlyk 1:1-de we bölüm boýunça Özüni şeýle atlandyrmagyny dowam etdirýär. «Elohim» Hudaýyň beýikligini, güýjüni we ähli güýjüni Ýaradyjy hökmünde beýan edýär. «im» goşulmasy köplügi aňladýan Ýewreý goşulmasydyr (Elohim köplük sanydyr Eloah). Köne Testamentdaky «Hudaý» atlandyrmalarynyň takmynan 90%-i Elohim, Ýewreý tekstinde takmynan 2700 gezek peýda bolýar.
Barlyk 2:4-de Hudaý Özüni ynsanlara Ýehowa, öz-özünden bar bolan, ebedi Biri hökmünde tanadýar. «Ýehowa» Köne Testamentda 6850 gezekden gowrak ulanylýar we Hudaýyň Öz keşbini göterýän akylly ýaradylyş bilen ahlak we şahsy gatnaşygyny beýan edýär. Soňra Hudaý Özüni patriarhlara şeýle tanadýar: El Elyon, Iň Ýokary Hudaý ýa-da Gudratly Hudaý. Hökmünde El Elyon, Ol ýeke-täk olaryň kynçylyklarda goldaw güýji we olaryň imany üçin ýeke-täk umyt çeşmesi bolardy.
Üç aýry Şahsdan ybarat bolan ýeke-täk Hudaý bar, olaryň her biri şol bir ylahy häsiýetlere we aýratynlyklara eýedir. Her biri merhemetde, rehimdarlykda we söýgüde kämildir we ähli güýçli, ähli bilýän we her ýerde bardyr. Hudaýyň ynsan üçin halas ediş meýilnamasyndaky birligi Işaýa 48:16-17-de ýazylýar.
Mukaddes Ýazgylaryň ählisinde olaryň rollary yzygiderlidir: Ata Hudaý Hudaýyň islegini yglan edýär, Oglan Hudaý Hudaýyň islegini ýerine ýetirýär, we Mukaddes Ruh Hudaýyň isleginiň ýerine ýetirilmegini üpjün edýär we tassyklaýar, adatça Oglan arkaly. Hudaýyň her bir Şahsy Hudaýyň şöhratyny wasp etmek üçin hereket edýär (Efesliler 1:6,12,14). Atanyň saýlamagy Oglanyň we Mukaddes Ruhyň aýry-aýry islegleriniň ýokdugyny aňlatmaýar – olar bar – ýöne Olaryň islegleri hemişe Atanyň islegleri bilen gabat gelýär (Ýahýa 6:38; 1 Korinfliler 12:11). Mukaddes Ruhyň Hudaýyň islegini tassyklamak üçin güýç bermegi Oglanyň gudratlary amala aşyrmak üçin güýjüniň ýokdugyny aňlatmaýar – Ol bar. Käbir ýagdaýlarda Oglan Öz güýji bilen we Mukaddes Ruhyň göni güýji bilen däl-de, gudratlary amala aşyrdy (Luka 5:17; 8:46).
Biz Hudaýy Oglan arkaly bilýäris, çünki «Ol bize Öz Ogly arkaly gürledi» (Ýewreýler 1:2). Syrlary we düşünip bolmaýan zatlary bir iş formulasyna zorlap salmak bolmaz; ýöne, Mukaddes Ýazgylar Üçbirligi yzygiderli we aýdyň rollar bilen suratlandyrýar. Hudaýyň içinde (Üçbirlik) rollar Mukaddes Kitap tipologiýasynda hem görünýär – ýagny hakykatda bir zady ýa-da birini görkezýän surat, şekil ýa-da nusga.
Mukaddes Kitapda Ata Hudaýyň bir görnüşi ata Ybraýymda (Barlyk 22) görünýär, ol ýeke-täk ogly Yshagy gurban etmek isledi, edil Ata Hudaýyň geljekde Öz Ogluny günä gurbany hökmünde hödürlejekdigi ýaly. Köne Testamentda Mesih görnüşleri hem adamlarda, hem-de gämi, gaýa, taýak, çopan, örtük we ş.m. ýaly zatlarda görünýär. Zatlar ýa-da adamlar bir işi amala aşyrmak üçin ulanylýar, bu bolsa Mesihiň Atanyň islegini ýerine ýetirýändigini görkezýär. Mukaddes Ruh adatça akýan zeýtun ýagy (Zakarýa 4), öwüsýän ýel (Ýahýa 3), ýedi ot ýalyny (Ylham 4) we akýan suw (Ýahýa 7) ýaly işjeň zatlarda suratlandyrylýar. Mukaddes Ruh, bu görnüşlerde, Atanyň islegini edýänligi görnüşde görünmeýär, eýsem eldeki işi güýçli we görünmeýän görnüşde amala aşyrýar.
Mukaddes Ruhyň bu işi Barlyk 1:2-de aýdyň görünýär, onda «Hudaýyň Ruhy suwlaryň ýüzünde hereket edýärdi.» Bu ýerde Mukaddes Ruhyň şekilsiz suwuň huzurynda hereket edýänligi beýan edilýär. «Hereket edýän» diýlip terjime edilen Ýewreý sözi rachaph. Ol Köne Testamentda diňe iki gezek «titreýär» (Ýeremýa 23:9) we «galgalaýar» (Kanun taglymaty 32:11) hökmünde peýda bolýar. Häzirki zaman ylmy terminleri bilen aýtsak, Mukaddes Ruh esasy elementleri belli bir tertibe salmak üçin titretdi ýa-da energiýa berdi.
Üçbirlik Hudaý ähli ýaradylan zatlary ýaratdy. Pawlus Üçbirlik barada şeýle ýazdy: «Biziň üçin bir Hudaý, Ata bar, Ondan ähli zatlar gelýär, we biz Onuň üçin; we bir Reb Isa Mesih bar, Onuň arkaly ähli zatlar bar, we Onuň arkaly biz ýaşaýarys» (1 Korinfliler 8:6). We şeýle: «Reb Isa Mesihiň merhemeti, we Hudaýyň söýgüsi, we Mukaddes Ruhyň gatnaşygy hemmäňiz bilen bolsun» (2 Korinfliler 13:14). Pawlus biziň barlygymyzyň, halas bolmagymyzyň we gatnaşygymyzyň üçbirlik Hudaý bilen baglanyşyklydygyny bilýärdi.
Şol bir ýagdaýda, Reb Isa Öz Hoş Habaryna ynananlaryň hemmesini «Atanyň we Oglunyň we Mukaddes Ruhyň adyna» suwa çümdürilmegini buýurdy (Matta 28:19). Hudaý birde üç şahsyýetdir. Üçüsi hem Hudaýdyr, ebedi we deňdir, şahsyýet we rollar boýunça tapawutly bolsa-da. Elbetde, Ata Hudaý Ebedi bolup bilmezdi Ata (Işaýa 9:6) Ebedi bolmasa Oglan!
Iman Arkaly Bilinýär
Ylym tebigy dünýäni öwrenýänligi sebäpli, ylmyň tebigy bolmadyk zady – Hudaýyň barlygyny subut edip bilmeýändigi düşnüklidir. Hudaý tebigy däl, Ol tebigatyň içinde (we ondan daşarda) gaýrytebigy ýaşaýar. Biz tebigat barada öwrenmek üçin ylyma ýüzlenýäris, tebigatdan başga bir zadyň bardygyny kesgitlemek üçin däl. Mukaddes Kitap Hudaýyň bardygyny yglan edýär, munuň netijeleri çykargyşdan gelip çykýar. Eger Hudaý Özüniň metafiziki subutnamasyny Mukaddes Ýazgylarda bermegi saýlamadyk bolsa, ynsan näme üçin Onuň barlygyny subut etmäge synanyşmaly?
Mukaddes Kitap Hudaýyň barlygy üçin «ylmy» subutnama hödürlemese-de, ol ynsany Hudaý bilen tanyşdyrýar. Şeýlelik bilen, ynsanlara bir synag berilýär we diňe Hudaýyň açylyp görkezilen hakykatyna iman edýänler Hudaýy tanarlar we Onuň bardygyna ynanarlar (Ýahýa 6:69; Ýewreýler 11:3). Hudaý tebigy dünýäde Özüniň köp gaýrytebigy delillerini görkezdi – ýaradylyşda akylly dizaýn, ynsan wyždany, Mukaddes Ýazgylar, gudratlar, üýtgän durmuşlar we ş.m. – ynsany Özüne iman arkaly çekmek üçin. Durmuşyň nädip dörändigi we näme üçin dörändigi ahyrky netijede subut edilip bilinmeýän bir zada iman etmek arkaly jogap beriler. Mukaddes Kitabyň Hudaýy, ähli zadyň Ýaradyjysy, iň gowy düşündirişdir!
