Dört Injil Reb Isanyň haçdaky ýedi sözüni ýazga alýar. Üç söz Onuň haça çüýlenmeginiň irki sagatlarynda, dördüsi bolsa soňky sagatlarynda aýdyldy. Bu oýlanmada ýedi söz belli bir tertipde ýerleşdirilmeýär. Her bir Injil şol Injiliň temasyna laýyk gelýän sözleri ýazga alýar. Diňe Onuň terk edilendigi baradaky agysy iki Injilde, Matta we Markusda ýazga alnypdyr, we biz şondan başlaýarys.
1. «Dokuzynjy sagatda Isa gaty ses bilen gygyryp: ‘Eloi, Eloi, lama sabahtani?’ diýdi, bu bolsa ‘Meniň Hudaýym, Meniň Hudaýym, Sen näme üçin Meni terk etdiň?’ diýmekdir.»
«Dokuzynjy sagatda Isa gaty ses bilen gygyryp: ‘Eloi, Eloi, lama sabahtani?’ diýdi, bu bolsa ‘Meniň Hudaýym, Meniň Hudaýym, Sen näme üçin Meni terk etdiň?’ diýmekdir.» (Markus 15:34 NKJV)
Isa baş ruhanylar we ýaşulular tarapyndan ýalan aýyplanyp, Annasyň, soňra baş ruhany Kaýafasyň öňünde sud edilmek üçin alnyp gidildi (Ýahýa 18:13). Soňra Ol Pilatusa, Hiroda we ýene Pilatusa alnyp gidildi. Rim esgerleri Isany rehimsiz urup, ýaňaklaryndan saçyny ýolup, Onuň üstünden güldüler. Pygamber Işaýa bu Barada şeýle diýdi: «Ol ezildi we horlandy, ýöne agzyny açmady; Ol gurbanlyk goýny ýaly soýulmaga alyndy, we gyrkyjylarynyň öňündäki goýun ýaly dymdy, şeýlelik bilen Ol agzyny açmady» (Işaýa 53:7). Isa Mesih haçyny göterip, tikenli täç geýip, arkasy ýyrtylyp, gan akyp, haça çüýlenmek üçin Golgota alnyp gidildi.
Biz şöhrat Rebbiniň näletli agaçda asylgy duranyny görüp haýran galýarys. Biz şol ýerde bolmalydyk, we Onuň ajaýyp söýgüsi biziň ýerimize bereketli Orunbasar bolup durmasa, biz şol ýerde bolardyk.
«Hudaý günä bilmeýän Ony biziň üçin günä etdi, şeýlelik bilen biz Onda Hudaýyň dogrulygy bolarys» (2 Korinfliler 5:21).
Mesih Özü bu soraga jogap berdi: «Sen näme üçin Meni terk etdiň?» Reb Isa Hudaý tarapyndan terk edildi, şeýlelik bilen biz hiç haçan terk edilmeris. Gaýtam, biz indi Reb Isa Mesihe iman arkaly Hudaýyň söýgüsini bilýäris we ondan lezzet alýarys – bu Hudaýyň bize sowgady. Bu çäksiz, doly we erkin söýgüdi. Pawlusyň Efesliler 3:17-19-daky dogasy muny beýan edýär:
«Mesih imanyň üsti bilen ýürekleriňizde ýaşasyn; şeýlelik bilen siz söýgüde kök urup we berkidilip, ähli mukaddesler bilen giňligi, uzynlygy, çuňlugy we beýikligi – bilimi geçýän Mesihiň söýgüsini bilmäge ukyply bolarsyňyz; şeýlelik bilen siz Hudaýyň ähli dolulygy bilen doldurylarsyňyz.» (Efesliler 3:17-19)
Bereketli Hudaý, Seni Ogluňy bermäge näme ýolbaşçylyk etdi, Günä bilen ýok edilen biziň üçin Söýgüliňi gurban etmäge? Seni şeýle ýolbaşçylyk eden çäksiz söýgüdi Biziň üçin Söýgüliňi bermäge. —Ann Teýlor (1782-1866)
2. «Soňra Isa: ‘Ata, olary bagyşla, çünki olar näme edýändiklerini bilmeýärler’ diýdi.»
«Soňra Isa: ‘Ata, olary bagyşla, çünki olar näme edýändiklerini bilmeýärler’ diýdi.» (Luka 23:34)
Erbet, günäkär, gaty eller Hudaýyň Ogluny şol Rim haçyna çüýlediler. Esgerler Isany soýup, soňra Onuň jesedini şol haça goýdular. Olar Onuň aýaklaryny agaç direge, ellerini bolsa haç diregine çüýlediler. Haçy galdyryp, ýerde gazylan çukura düşürenlerindäki fiziki agyryny we azaby oýlanyň. Soňra esgerler oturyp, Ony synladylar.
Isanyň öz halky, ýewreýler, Ony masgaralap: «Ol Hudaýa ynanýardy; eger Ol Ony isleýän bolsa, indi Ony halas etsin; çünki Ol: ‘Men Hudaýyň Ogly’ diýdi» (Matta 27:43). Zebur 22 bize bu pygamberlik suratyny berýär: Olar Ony açyk agyzlary bilen gurşap aldylar, gahar-gazaply we gürleýän ýolbars ýaly aýlandylar – Şeýtanyň suraty – ýuwutmaga taýyn. Butparazlaryň suratyny görkezýän itler hem Ony gurşap aldylar; we kömek etjek hiç kim ýokdy.
Ol on müň perişde çagyryp biljekdi, ýöne Ol çagyrmady. Duşmanlaryndan halas bolmak üçin kömek gözlemegiň ýerine, Ol duşmanlary üçin doga etdi: «Ata, olary bagyşla, çünki olar näme edýändiklerini bilmeýärler.» Eger Ol haça dözmese, utanjy ýigrenmese, Isa hiç kimiň bagyşlanyp bilmejekdigini bilýärdi. Adalat ýerine ýetirilmelidir. Aldawçy Şeýtan ýeňilmelidir, we günäkär ýaraşmalydyr.
3. «Isa oňa: ‘Dogrusyny aýdýaryn saňa, şu gün sen Meniň bilen Jennetde bolarsyň’ diýdi.»
«Isa oňa: ‘Dogrusyny aýdýaryn saňa, şu gün sen Meniň bilen Jennetde bolarsyň’ diýdi.» (Luka 23:43)
Isa, günäsiz Ynsan Ogly, iki günäkär jenaýatçynyň arasynda haçda asylgy durdy, we geçip barýanlar başlaryny ýaýkap: «Ol başgalary halas etdi; Özüni halas edip bilmeýär» (Matta 27:42) diýdiler. Bu bize pygamber Ýeremiýanyň sözlerini ýatladýar: «Geçip barýan ähliňize bu hiç zat dälmi? Seret we meniň hasratym ýaly hasrat barmy, gör» (Agylar 1:12).
Iki ogry Isanyň bu sözleri doga edýänini eşiden bolmaly: «Ata, olary bagyşla.» Olar şeýle hem Onuň orta haçdaky dymyp çekýän azabyna şaýat boldular. Jenaýatçylaryň biri soňra imany bilen Halasgäre ýüzlendi, öz günäsini boýun aldy we bagyşlanmak baradaky habary talap etdi. Ol: «Reb, Sen Öz Patyşalygyňa geleniňde meni ýatla» (Luka 23:42) diýdi. Reb derrew şol gün Onuň bilen Jennetde boljakdygyny kepillendirdi. Mesih Isada «täze» ýaradylyş bolan bu adamyň ýüregini nähili şatlyk dolduran bolmaly! Bize onuň ady aýdylmaýar; hakykatdan-da, ol ähli iman edýänleri aňladýar. Bir pursatda ol Hudaýdan ebedi aýralykdan gorkupdy, we indiki pursatda ol Halasgär bilen «şu gün» bolmak baradaky wadasyny aldy.
Soňra bu täze doglan adam, indi ot kölüne höküm edilmedik, şol ýerde haça çüýlenen beýleki ogra Hoş Habar wagyzçysy boldy. Bu iman edýän ogrunyň hekaýasy bu habary eşidýän ähli adamlara henizem wagyz edýär. Eziz dost, sen Halasgäre geldiňmi? Ol Özüni gözleýän ähli adamlara ebedi ýaşaýşy wada berdi. Sen nähili bolsaň, şeýle gel we nirede bolsaň, şol ýerde gel. Häzir derrew Halasgäre gel, çünki saňa ertir bolmaz!
4. «Isa gaty ses bilen gygyranda, Ol: ‘Ata, Ruhumy Seniň elleriňe tabşyrýaryn’ diýdi.»
«Isa gaty ses bilen gygyranda, Ol: ‘Ata, Ruhumy Seniň elleriňe tabşyrýaryn’ diýdi.» (Luka 23:46)
Isanyň ilkinji sözleri Luka Injilinde, Ol ybadathanada tapylandan soň we ejesine: «Meniň Atamyň işi bilen meşgul bolmalydygymy bilmeýärdiňizmi?» (Luka 2:49) diýeninden soň ýazga alnypdyr. Luka şeýle hem Isanyň bu sözlerini ýazga aldy, Ol gaty ses bilen gygyryp: «Ata, Ruhumy Seniň elleriňe tabşyrýaryn» diýdi. Isa başdan aýaga Atasynyň işi bilen meşgul bolupdy. Ol ýagşylyk edip, kesellileri sagaldyp, körleriň gözlerini açyp we her bir ýagdaýda Atasynyň islegini gözläp ýördi. Haça gitmezden öň, Isa Getsemani bagyna girip, ruhy azap çekip: «Ata, eger Seniň islegiň bolsa, bu käse Menden aýyr; ýöne Meniň islegim däl, Seniňki bolsun» (Luka 22:42) diýdi. Ol kämil boýun egmek bilen Atasynyň islegine tabyn boldy. Biz şol haçda bolan zatlary gören we Hudaýy şöhratlandyran ýüzbaşy bilen ähli ýüregimiz bilen ylalaşýarys: «Elbetde, bu dogry Adamdy!» (Luka 23:47).
5. «Isa şonuň üçin Ejesini we söýýän şägirdini ýanynda duranyny görüp, Ejesine: ‘Aýal, ine seniň ogluň!’ diýdi. Soňra şägirdine: ‘Ine seniň ejeň!’ diýdi. We şol sagatdan başlap şol şägirt ony öz öýüne aldy.»
«Isa şonuň üçin Ejesini we söýýän şägirdini ýanynda duranyny görüp, Ejesine: ‘Aýal, ine seniň ogluň!’ diýdi. Soňra şägirdine: ‘Ine seniň ejeň!’ diýdi. We şol sagatdan başlap şol şägirt ony öz öýüne aldy.» (Ýahýa 19:26-27)
Diňe Ýahýanyň Injili özüni we Isanyň ejesini öz içine alýan bu sahna barada agzaýar. Haçda asylgy durka, Isa Merýemi we söýýän şägirdi Ýahýany ýakynynda duranyny gördi. Söýgi olary şol ýere çekipdi, beýlekiler bolsa gaçypdy. Olar Ony şol ýerde asylgy duranyny synlanda, ýüreklerini nähili hasratly pikirler dolduran bolmaly. Isa Özüni ýa-da Öz azaplaryny oýlanman, Ejesini gördi we aladaly ýürek bilen: «Aýal, ine seniň ogluň!» diýdi. Şägirt Ýahýa bolsa: «Ine seniň ejeň!» diýdi.
Iň garaňky sagadynda Isa ejesiniň hasratly ýüregine alada etdi we oňa teselli sözlerini aýtdy, onuň emosional we fiziki zerurlyklaryny üpjün etdi. Belki, muny okaýan biri hasrat we gussa çekýändir we özüni ýeke duýýandyr. Belki, söýgüli birini ýitiren bolup, kömek we teselli berjek hiç kim ýokdur. Muny ýatlaň: Isa size alada edýär – siziň fiziki we ruhy zerurlyklaryňyz üçin. Siziň üçin haça gitmäge Ony hereketlendiren söýgi rehimdarlyk bilen doly we her bir zerurlygy kanagatlandyrmaga taýyn.
6. «Şondan soň, Isa ähli zatlaryň indi ýerine ýetirilendigini bilip, Mukaddes Ýazgynyň ýerine ýetirilmegi üçin: ‘Men suwsadym’ diýdi.»
«Şondan soň, Isa ähli zatlaryň indi ýerine ýetirilendigini bilip, Mukaddes Ýazgynyň ýerine ýetirilmegi üçin: ‘Men suwsadym’ diýdi.» (Ýahýa 19:28)
Ilkinji üç sagat haçda asylgy durandan soň, Reb Isa ilkinji gezek fiziki azaplary barada «Men suwsadym» diýip gygyranda aýtdy. Bu ýerde biz ýene Zebur 22-däki pygamberlik sözlerini ýatlaýarys:
«Meniň güýjüm küýze döwügi ýaly gurady [döwülen küýze bölegi], we dilim eňeklerime ýapyşdy» (Zebur 22:15).
Ony güýçlendirmäge hiç bir perişde gelmedi. Iň çuň zerurlygy wagtynda rehimdarlyk görkezjek hiç kim ýokdy. Adamlaryň Oňa hödürläp biljek ýeke-täk zady içmäge turşy sirke boldy.
Şol gykylyk, «Men suwsadym,» has çuň manysy bardy, çünki Ol siziň we meniň üçin söýgi bilen haçda azap çekmäge geldi. Biziň halas bolmagymyz üçin Onuň suwsuzlygy Ony biziň üçin «Hudaýa hoş ysly gurbanlyk we hödür» (Efesliler 5:2) hökmünde Özüni bermäge ýolbaşçylyk etdi. Onuňky meýletin gurbanlykdy, çünki Ol: «Men janymy goýýaryn, şeýlelik bilen ony ýene alaryn. Hiç kim ony Menden almaýar, ýöne Men ony Özüm goýýaryn. Meniň ony goýmaga güýjüm bar, we ony ýene almaga güýjüm bar. Bu tabşyrygy Men Atamdan aldym» (Ýahýa 10:17-18) diýdi.
Bu Isa Sihar guýusynyň ýanynda oturan, ýolundan ýadan we Samariýaly aýaldan suw içmäge soran şol Biridir. Soňra Ol oňa ruhy suwsuzlygyny gandarmak üçin diri suw hödürledi. Ol şol ýaşaýyş beriji suwdan içdi we kanagatlanandy, çünki ol Mesihi tapypdy. Reb hem täzelendi we kanagatlandy, çünki Ol mätäç janyna hyzmat etmäge şatdyr. Siz Oňa gelmäge we Onuň siziň zerurlyklaryňyzy we arzuwlaryňyzy kanagatlandyrmagyna rugsat bermäge taýynmy?
7. «Isa turşy şeraby alanda, Ol: ‘Ol gutardy!’ diýdi. We başyny egip, Ruhuny tabşyrdy.»
«Isa turşy şeraby alanda, Ol: ‘Ol gutardy!’ diýdi. We başyny egip, Ruhuny tabşyrdy.» (Ýahýa 19:30)
«Ol gutardy!» Isanyň haçda aýdan bu soňky sözleri giň manyly we örän baýdyr. Haça görkezýän ähli görnüşler we kölegeler we ähli gurbanlyk indi ýerine ýetirildi. Ony has doly etmek üçin başga hiç zat goşulyp ýa-da goşulmaly däldi.
«Çünki Ol bir gurbanlyk bilen mukaddes edilýänleri ebedi kämilleşdirdi ... Soňra Ol goşýar: ‘Olaryň günälerini we kanunsyz işlerini indi ýatlamaryn’» (Ýewreýler 10:14,17).
Iň mukaddes ýere girmek üçin ýol indi biziň üçin açyldy, we batyrlyk bilen, ýa-da mukaddes erkinlik bilen, biz iman arkaly Hudaýyň Öz huzuryna girip bileris. Bu mukaddes hukuk biziň üçin lezzet almak üçindir – hatda Oňa söýgüli Ata çaga ýaly gürlemek.
«Geliň, imanymyzyň doly ynamy bilen, ýüreklerimiz erbet wyjdanlardan arassalanyp we bedenlerimiz arassa suw bilen ýuwlup, hakyky ýürek bilen ýakynlaşalyň ... Geliň, söýgini we ýagşy işleri höweslendirmek üçin biri-birimizi göz öňünde tutalyň, käbirleriň adaty bolşy ýaly, özümiziň ýygnanyşmagymyzy terk etmän, gaýtam biri-birimizi höweslendireliň, we Günüň ýakynlaşýanyny görşüňizçe hasam köp» (Ýewreýler 10:22,24-25).
Bu biziň häzirki wagtda hukukymyzdyr, ýöne çalt ýakynlaşýan «günde» has köp zatlar bolar.
Ruh gaýta-gaýta bizi Hudaýyň Guzusyna görkezýär, Ol Öz gymmatly ganyny döküp, Öz patyşalygyny gurmaga gelende açyljak geljekki bereketler üçin ýol açdy. Ýahýa çokundyryjy Isany Iordan derýasynyň ýanynda Özüne tarap gelýänini görende: «Ine! Dünýäniň günäsini aýyrýan Hudaýyň Guzusy!» (Ýahýa 1:29) diýdi. Bu aýat Hudaýyň geljekki asyrlar üçin maksatlaryny öz içine alýar, bu maksatlar Hudaýyň gününde «biz, Onuň wadasyna görä, dogrulygyň ýaşaýan täze asmanlaryna we täze ýerine garaşýarys» (2 Petrus 3:13) diýip jemlenýär.
