Mukaddes Kitap döwürleri
- • Näme üçin mesihçiler Ysraýyl ogullaryndan talap edilen haýwan gurbanlaryny bermeýärler?
- • Näme üçin mesihçiler Resullaryň Işleri 10:9-16-da görkezilişi ýaly, her hili eti iýip bilýärler, şol sanda Lewiler 11-de ýewreýlere gadagan edilen haýwanlary hem?
- • Hudaý taryhyň dowamynda üýtgedimi?
«Hiç haçan,» bu soňky soraga doly jogapdyr ! Hudaý Ata hakda gürrüň edip, Ýakup tassyklaýar: «Onda üýtgeşme ýa-da üýtgeşmäniň kölegesi ýokdur» (Ýakup 1:17 ESV).
«Döwür» sözi Efesliler 1:10 (KJV) aýadynda duş gelýär we Hudaýyň dolandyryşyna ýa-da Onuň durmuşy we wakalary tertipleşdirmegine degişlidir. Mukaddes Kitaby okap, Hudaýyň dolandyryşynyň wagtyň geçmegi bilen üýtgändigini görýäris. Köp Mukaddes Kitap alymlary Barlykdan Ylham kitabyna çenli 7 döwri ýa-da dolandyryş döwürlerini yzarlaýarlar, olar ynsan taryhyny ýaradylyşdan ebedilige çenli öz içine alýar. Her döwür Hudaýyň islegi baradaky ylahy ylham bilen başlaýar. Ylahy ylham ynsan üçin jogapkärçilik getirýär, adatça ynsanyň Hudaýyň islegine boýun bolmazlygy bilen gutarýar. Netijede Hudaýdan höküm gelýär we döwür gutarýar.
Mukaddes Kitaby okap, haýsy döwrüň okap oturan bölegimize degişlidigini bilmek möhümdir. Pawlus Timoteosa şeýle maslahat berdi: «Hudaýyň öňünde makul, utanjy ýok, hakykat sözüni dogry ulanýan işçi hökmünde özüňi görkezmäge jan et» (2 Timoteos 2:15 ESV). Mukaddes Ýazgylary yhlasly öwrenmek, belli bir tekste haýsy döwrüň degişlidigini bilmäge kömek eder, şeýlelik bilen biz ony dogry düşüneris.
Birinji döwür: Günäsizlik (Barlyk 1:28–3:24)
Birinji döwür Hudaý Adam ata bilen How enäni ýaradan mahaly, Eden bagynda başlandy. Adam bilen How ene ikisi hem günäsizdi, günäleri ýokdy, we Hudaý olara ýygy-ýygydan gelip Özüni görkezýärdi. Olara diňe bir buýruk berildi: Ýagşylyk we Ýamanlyk Bilimi agajyndan iýmäň (2:16-17). Emma biz olaryň bu buýrugy ýerine ýetirmän, şol agaçdan iýendigini bilýäris. Netijede olar Hudaýyň höküminiň astyna düşdüler we ölüm bilen gargyldylar. Bu döwür Hudaýyň Adam ata bilen How enä beren hökümi bilen gutardy, we olar ikisi hem bagdan kowuldylar.
Ikinji döwür: Ynsap (Barlyk 4–8)
Ikinji döwür Eden bagynyň daşynda, ýerde ýaşaýan ilkinji ynsan maşgalasy bilen başlaýar. Hudaý Adam ata bilen How enä haýwan derilerini geýdirdi (3:21), bu gurbanyň zerurlygynyň açylyşydyr. Olaryň ogly Abel Hudaýa boýun bolup haýwan gurbanlaryny berdi, emma dogany Kaýyn we onuň ähli nesilleri Rebbiň gözünde ýamanlyk etdiler. Netijede, ynsan ýene-de şowsuzlyga uçrady we ýamanlyk bütin ýere ýaýrady. Bu döwür Nuhuň döwründäki Hudaýyň suw joşguny bilen gelen hökümi bilen gutardy.
Üçünji döwür: Hökümet (Barlyk 9–11)
Üçünji döwür Nuh we onuň maşgalasyna ýeri dolandyrmak jogapkärçiligi berilmegi bilen başlandy (9:5-6). Hudaýdan esasy buýruk ýaýramak we köpelmekdi (7-nji aýat), emma ynsan asmana diň galdyrmaga synanyşyp Hudaýa garşy çykdy. Ynsanyň şowsuzlygynyň netijesinde, Hudaý olara dürli dilleriň bulaşyklygyny berip ynsana höküm etdi.
Dördünji döwür: Wada (Barlyk 12–Müsürden Çykyş 19)
Dördünji döwürde Hudaý Ybraýymy we onuň maşgalasyny saýlap, olar bilen ýakyn gatnaşyk gurmak isledi. Hudaý muny merhemet bilen etdi, bütin ýerdäki adamlardan birini saýlady. Ol Ybraýyma we onuň maşgalasyna Kengan ýurduny wada berdi we ol ýerde ýaşamak jogapkärçiligini ýükledi. Ybraýym, Yshak we Ýakup öz kynçylyklary we şowsuzlyklary bilen ýüzbe-ýüz boldular, emma olar Hudaýyň wadalaryna ynanýardylar. Emma wagtyň geçmegi bilen bütin maşgala şowsuzlyga uçrady, bu ynsanyň ýamanlygyny ýene bir gezek subut etdi. Kenganda ýaşamak ýerine, olar Müsürde gul boldular.
Bäşinji döwür: Kanun (Müsürden Çykyş 19–Resullaryň Işleri 2)
Bäşinji döwür Hudaýyň Öz halkyny Müsürdäki gulçulykdan halas etmegi bilen başlandy. Olara Hudaýyň kanuny berildi we oňa boýun bolmak tabşyryldy. Ysraýylyň taryhynda, Köne Ähtiň köp böleginde, biz halkyň kanuny nädip bozandygyny we Mesihlerini haça çüýläp nädip ret edendigini okaýarys. Netijede, Hudaý ýewreýlere höküm etdi, 70-nji ýylda rimlileri Iýerusalime hüjüm etmäge iberdi, bu bolsa ýewreýleriň bütin dünýäde dargamagyna sebäp boldy.
Altynjy döwür: Merhemet (Resullaryň Işleri 2–Ylham 19)
Altynjy döwür häzirki döwri, ýagny ybadathana döwrüni öz içine alýar. Ol kanundan tapawutlylykda merhemet bilen häsiýetlendirilýär. Adamlar iman arkaly Mesihe ynanmaga, ebedi durmuşdan lezzet almaga çagyrylýar. Gynansak-da, ynsan Mesihden daşlaşýar we Ol bütin dünýäde ret edilýär. Ybadathana göterilişde Reb bilen bolmak üçin alnar, emma bu döwür uly muşakgat döwründe Hudaýyň ýer ýüzündäki hökümi bilen derrew gutarar.
Ýedinji döwür: Patyşalyk (Ylham 20)
Ýedinji döwür Mesih ýer ýüzüne höküm sürmäge gelende we Öz müňýyllyk patyşalygyny başlanda başlar. Bu dünýä üçin iň gowy döwür bolar. Bu deňsiz-taýsyz abadançylyk we dogrulyk döwri bolar. Ynsanyň jogapkärçiligi Mesih Patyşa boýun bolmak we Oňa sežde etmek bolar. Bu patyşalyga giren adamlaryň köpüsi tarapyndan ediler, sebäbi olar hem uly muşakgatdan geçen täzeden doglan imanlylar bolar. Emma müňýyllyk patyşalyk döwründe köp adam doglar, we käbirleri 1000 ýylyň ahyrynda Mesihe garşy soňky pitnäni başlar. Müňýyllyk patyşalykda hem ynsan öz şowsuzlygyny subut edýär. Bu soňky döwür Hudaýyň iň soňky hökümi bilen gutarar, Ol imansyzlary ebedi jähenneme iberer.
Soňky synlar
Käbir döwürler ýer ýüzündäki häsiýete eýedir, iýmek, ýer ýüzünde durmuşy alyp barmak we başgalar barada belli düzgünleri bar. Beýleki döwürler gök häsiýetlidir, Hudaý bilen ruhy gatnaşygymyz barada has köp. Eger biz döwürleri yzarlasak, olaryň ýer ýüzündäki we gökdäki nusgalarynda gezekleşýändigini göreris:
1 Günäsizlik Ýer ýüzündäki
2 Ynsap Göksel
3 Hökümet Ýer ýüzündäki
4 Wada Göksel
5 Kanun Ýer ýüzündäki
6 Merhemet Göksel
7 Patyşalyk Ýer ýüzündäki
Bu bizi her döwürde halas bolmagyň esaslary barada oýlanmaga mejbur edip biler. Hudaý Adam ata bilen How enä haýwanyň öldürilmelidigini, olaryň günäleri üçin ganyň dökülmelidigini açyp görkezdi (Barlyk 3:21). Abel haýwan gurbanlaryny berdi, Ybraýym, Yshak, Ýakup we beýlekiler hem şeýle etdiler. Kanun dürli görnüşli gurbanlar barada köp görkezmeleri öz içine alýardy. Döwürler halas bolmak ideýasynyň dürli şekillerini görkezse-de, olaryň hemmesi Reb Isa Mesihiň haçyna gönükdirilýär. Haç ähli döwürlerde halas bolmagyň we halas bolmagyň esasydyr. Geçmişde haýwan gurbanlary Onuň haçynyň dürli häsiýetlerini düşündirmäge kömek edýän şekilleri berýärdi. Häzirki wagtda Rebbiň agşam nahary Onuň işi barada bize ýatlatma berýär. Ol taryhyň merkezi we bütin Mukaddes Kitabyň esasy nokadydyr!
Ertesi gün, olar [Korneliýanyň hyzmatkärleri] ýoluny dowam etdirip şähere ýakynlaşanda, Petrus altynjy sagat töweregi doga etmek üçin öýüň üstüne çykdy. Soňra ol gaty aç boldy we iýmek isledi; emma olar taýýarlaýarka, ol transa düşdi we asmanyň açylandygyny we dört burçundan baglanan uly ýorgan ýaly bir zadyň özüne inip, ýere düşendigini gördi. Onda ýer ýüzündäki her hili dört aýakly haýwanlar, ýabany haýwanlar, süýrenjiler we howanyň guşlary bardy. We oňa bir ses geldi: «Tur, Petrus; öldür we iý.» Emma Petrus: «Beýle däl, Reb! Sebäbi men hiç haçan haram ýa-da arassa däl zady iýmedim» diýdi. We oňa ikinji gezek ýene bir ses geldi: «Hudaýyň arassalan zadyna sen haram diýmeli däl.» Bu üç gezek edildi. We şol zat ýene asmana alyndy. … «Hudaý maňa hiç bir adamy haram ýa-da arassa däl diýmeli däldigimi görkezdi» (Resullaryň Işleri 10:9-16, 28 NKJV).
