Köp aýallylyk, ýagny bir wagtda birden köp aýalyň bolmagy, köp Afrika ýurtlarynda we beýleki käbir toparlaryň arasynda giňden kabul edilýär. Hatda käwagtlar öňe sürülýär, mysal üçin 2011-nji ýylyň awgust aýynda Prezident Omar al-Başir Sudanly erkekleri Sudanyň ilatyny artdyrmak we ýurduň ösüşine kömek etmek üçin birden köp aýal almaga çagyrdy.
Sudanyň käbir jemgyýetlerinde erkekler «köp aýal we köp çaga isleýärler, bu bolsa önümçiligi artdyrmak we baýlygy (mallary) we abraýy ýokarlandyrmak üçin ... Hudaýyň we ata-babalaryň patasyny görkezýär.»
Hristian ýolbaşçylary iman edenlere Hudaýyň Mukaddes Kitapda açan görkezmelerini açyk öwretmeli, bu bolsa bu çyn ýürekden saklanýan medeni we ykdysady pikirleriň garşysyna.
Çopançylyk idegi
Hristian dinine girmänkä köp aýallylykda bolan adamlara duýgur hristian söýgüsi we idegi bilen hyzmat edilmeli. «Diňe Hudaý çözgüt tapyp biler,» sebäbi her bir ýagdaý dürli bolar. Bu doga we sabyr talap eder, ýöne çyn ýürekden toba edenligi açyk görünse, suwda çokundyrmagy saklamaga hiç hili sebäp ýok (Resullaryň Işleri 10:47-48). Eger aýallaryň we çagalaryň hatyrasyna nika ýagdaýyny saklamak iň gowy hasaplansa, bu «wagtlaýyn esasda» diýlip hasaplanyp bilner. Mukaddes Kitap boýunça dogry hristian maşgala durmuşynyň nusgalaryna garaşylýar, sebäbi «üýtgeşmeler nesiller boýunça amala aşyrylýar.» Bu, Hudaýyň hakykatyny çopançylyk bilen ünsli ulanmak arkaly, bir wagtda bir maşgalany üýtgedýär.
Ybadathana ýolbaşçylygy barada
Ýerli ýa-da milli ybadathanada ýolbaşçylyk başga mesele, we köp aýallylara rugsat berilmez (1 Timoteos 3:2, Titus 1:5-9). Hudaýyň idealy açyk: ybadathana ýolbaşçysy «diňe bir aýalyň adamsy» bolmaly (1 Timoteos 3:2, Titus 1:6 NIV). Munuň ulanylyşy Hudaýyň idealyna tarap ädimler ädilende, mümkin boldugyça az zyýan we bozulma döretmeli. «Ol öz maşgalasyny gowy dolandyrmaly» (1 Timoteos 3:4) we «ol daşyndakylar bilen gowy abraýa eýe bolmaly» (1 Timoteos 3:7) köp aýally adama öz täze tapan hristian şägirtligini amala aşyrmaga çynlakaý kynçylyklar döredýär.
Köp aýallylyk barada Mukaddes Kitapdaky salgylanmalar
Köne we Täze Ähtleriň arasyndaky tapawutlar «ýyllar boýunça Hudaýyň öz halkyny kem-kemden bir aýallylyga tarap üýtgedendigini,» olaryň düşen günäkär köp aýallylykdan daşlaşdyrandygyny görkezýär. Olar Hudaýyň Ýaradylyş idealyny unudypdylar. Başlangyçda Hudaý öz kämil dünýäsinde Adam üçin diňe bir Howa berdi (Barlyk 2:22-25; 3:20). Köp aýallylyk Hudaýyň islegi däldi we däldir.
Bu standarty ilkinji bozan Lameh boldy (Barlyk 4:19-24), bu bolsa Barlyk 6:1-2-däki ýagdaýa sebäp boldy: «Adamlar köpelip başlanda ... Hudaýyň ogullary adamlaryň gyzlarynyň owadanlygyny gördüler, we olar islendiklerini özlerine aýal edip aldylar.» Hudaýyň ýüregi adamyň erbetligi we ýaman pikirleri sebäpli döwüldi (Barlyk 6:5-6). Bu Oňa şeýle bir ähmiýetli boldy welin, Hudaý ýer ýüzündäki ähli adamlary diýen ýaly ýok etdi (Barlyk 6:7-8,11-13).
Mukaddes Kitapda köp aýallylyk mysallary bar bolsa-da, olar bize yzarlamak üçin gowy mysallar hökmünde berilmeýärler . Olaryň ol ýerde bolmagynyň sebäbi, «tragiki ynsan taryhynyň ortasynda Hudaýyň hereketlerini nädip düşündirmelidigini» görkezmekdir. Ybraýymyň iki «aýalynyň» we olaryň çagalarynyň (Barlyk 16-17, 21), hatda olaryň häzirki nesilleriniň döreden meselelerini ýatlaň. Käbir jemgyýetlerde, Afrika we beýleki ýerlerde adaty bolan zat, Gudratly Hudaý üçin ýigrenjidir. Biziň Reb Isamyzyň «maşgala» meselelerini gönüden-göni Barlyga salgylanyp aýdandygyny belläp bolar (Matta 19:3-9; Matta 5:31-32, Markus 10:2-12, Luka 16:16-18-i hem serediň).
Jemleýji pikirler
Afrika jemgyýetlerini öwrenen birnäçe talyplaryň işlerini okap, men adamlaryň köp aýallylygy saklamak üçin berýän sebäpleriniň, ahyrky netijede, şahsy buýsanç ýa-da Hudaýa ynamyň ýoklugy sebäplidigini netije çykarýaryn. Buýsança esaslanýan şeýle pikirlere güýç, täsir we baýlyk nyşanlarynyň bolmagy – jemgyýetde hormat gazanmak we maşgala adyny diri saklamak degişlidir. Hudaýa ynamyň ýoklugyny görkezýän sebäplere bolsa, bu ýaşaýyş usuly bilen jynsy ahlaksyzlykdan gaça duruljakdygy; keseller we kynçylyklar döwründe kömek bilen meýdan we öý üçin ýeterlik maşgala işçileriniň boljakdygy; atanyň gyzlary üçin gowy galyň aljakdygy; we ýeterlik çaga edinmek bilen adamyň garrylykda howpsuzlygyny üpjün etjekdigi ýaly pikirler degişlidir.
Şahsy buýsanç hem, Hudaýa ynamyň ýoklugy hem Hudaýa garşy günädir! Hudaýyň akyldarlygy çagyrýar, «Men buýsanja we tekepbirlige ýigrenýärin» (Süleýman pygamberiň nakyllary 8:13). Ol ýene-de aýdýar, «Bütin ýüregiň bilen Rebbe bil bagla we öz düşünjäňe daýanma; ähli ýollaryňda Ony ykrar et, we Ol seniň ýollaryňy dogrular» (Süleýman pygamberiň nakyllary 3:5-6).
Elbetde, hristian dinine geçeninden soň köp aýally bolan adamlar Hudaýyň niýetine garşy çykýarlar we özlerine Onuň hökümini çagyrýarlar. Her bir iman eden «Rebbe mynasyp ýaşaýyş sürmäge we Ony her bir zatda begendirmäge» ünsli bolsun (Koloseliler 1:10).
AÝAKBELGILER
- Sudan köp aýallylygy öňe sürýär (BBC News on line) 15/08/11.
- Piter Reat Gatkuot, Sudanda köp aýally nikanyň kabul edilişi (Sudan Tribune) 16/09/07.
- Wilbur O’Donowan, Afrika nukdaýnazaryndan Mukaddes Kitapdaky Hristianlyk (Paternoster Press: Carlisle) 1992, s.171, 288-292.
- Deýwid Hesselgreýw, Hristiany medeniýetler arasynda habar bermek (Zondervan: Grand Rapids) 1991, s. 121-2, 128-9.
- Bedru Hussaýyn, Köp aýallylyk – ahlak meselesi boýunça okuw (Meserete Kristos Kollejiniň rektory: Addis Abiba) onlaýn, 2002.
- Laýonel Windsor, Mukaddes Kitapda köp aýallylyk: erbet hekaýa (The Briefing: matthiasmedia.com/briefing: Epsom UK) Sentýabr/Oktýabr 2012
Köp aýallylar Lameh • Barlyk 4:19 Ybraýym • Barlyk 16:3 Esaw • Barlyk 26:34; 28:9 Ýakup • Barlyk 29:20-30; 30:3-4, 9 Gideýon • Kazylar 8:30 Elkana • 1 Şamuwel 1:2 Dawut • 1 Şamuwel 18:7; 2 Şamuwel 3:2-5 Süleýman • 1 Patyşalar 3:1; 11:3 Rehoboam • 2 Ýyl ýazgylary 11:18-21 Abija • 2 Ýyl ýazgylary 13:21 Ýoş • 2 Ýyl ýazgylary 24:3
