Köne Ähtde, asyl nusgasy ýewreý dilinde ýazylan, Rebbiň iň köp ulanylýan iki ady Elohim we YHWH (Ýahwe). Birinjisi «Hudaý» diýlip, ikinjisi bolsa «Reb» (kiçi harplara üns beriň) ýa-da «Ýehowa» 1 diýlip iňlis Injillerimizde terjime edilýär. Elohim «Iň ýokary» ýa-da «Gudratly» diýmegi aňladýar we bu Hudaýyň ähli adamzadamälim bolan adydyr. Bu at Hudaýyň Älemiň Ýaradyjysy we Hökmürowany hökmünde ajaýyp beýikligini we güýjüni nygtaýar. Ýehowa bolsa, Hudaýyň şahsy gatnaşygyaňladýan äht adydyr. Ol «Ol kimdir» diýmegi aňladýar, bu bolsa ýanýan gyrymsy agaç wakasynda «Hudaý Musa: Men kim bolsa, Şol men» (Müsürden Çykyş 3:14 F. W. Grantyň Sanly Injili) diýeninde has giňişleýin düşündirilýär. Diri, üýtgewsiz, garaşsyz, öz-özünden bar bolan, ebedi Biriniň Öz halky bilen şahsy gatnaşykda bolmagy nähili merhemet! Köne Ähtde Ol Özüni Ýehowa hökmünde aýry-aýry patriarhlara, şeýle hem Ysraýyl milletine açyp görkezdi, olar bilen äht gatnaşygyna girdi. Biz şeýle diýip bileris: « Elohim Hudaýyň umumy ady, Ýehowa bolsa Onuň şahsy adydyr.»
Gelip çykyş 1–2-nji baplardaky ýaradylyş beýany tapawudy görkezýär. Gelip çykyş 1:1–2:3-däki esasy ýaradylyş beýanynda ulanylýan Hudaý sözi Elohimdir. Gelip çykyş 2:4-25 ýaradylyşyň altynjy gününiň goşmaça beýanyny berýär, Hudaýyň adamzat bilen merhemetli gatnaşygyna ünsi jemleýär. Bu ýerde Hudaý «Reb Hudaý» ýa-da Ýehowa Elohim (4-nji aýat NKJV, JND) hökmünde tanadylýar – diňe bir Iň ýokary Ýaradyjy hökmünde Hudaý däl, eýsem Öz ýaradan adamlary bilen gatnaşykda bolan Hudaý. Gelip çykyş 1:1 (NKJV) şeýle diýýär: «Hudaý gögi we ýeriýaratdy.» Emma Gelip çykyş 2:4 şeýle diýýär: «Reb Hudaý ýeri we gögiýaratdy.» Söziň başga tertibine üns beriň. Indi ýer ilkinji gelýär, çünki Ýehowanyň gyzyklanmasy biziň kiçijik planetamyza gönükdirilendir.
Köne Ähtde Ýehowanyň ýedi2 meşhur düzme ady bar. Bu atlar Onuň söýgi häsiýetini we Öz çagalary bilen merhemetde nähili gatnaşyk edýändigini has doly beýan edýär.
Ýehowa-Jireh: «Reb-Berer» (Gelip çykyş 22:14)
Yshak kakasyndan Moria dagyna çykýarkalar gurbanlary barada soranda, Ybraýym şeýle jogap berdi: «Oglum, Hudaý Özüne ýakylýan gurban üçin guzy berer» (8-nji aýat). Wagtyň dolulygy gelende, Ol Öz ýeke-täk Ogluny, «dünýäniň günäsini aýyrýan Hudaýyň Guzusyny» (Ýahýa 1:29) berip, muny etdi. Ol indi ähli zerurlyklarymyzy «Isa Mesih arkaly şöhratdaky baýlyklaryna görä» (Filipililer 4:19) üpjün etmegi wada berýär. Rimliler 8:32 şeýle soraýar: «Öz Ogluny gaýgyrman, ählimiz üçin ony beren Ol, Onuň bilen ähli zatlary bize mugt bermezmi?»
Biziň gökdäki Atamyz howanyň guşlaryny iýmitlendirýär. Olar her sagat Onuň garaşlylygynda ýaşaýarlar, geljekki zerurlyklaryny üpjün etmegi Oňa ynanýarlar. Biz olardan has gymmatly dälmi? Hudaý bize näme gerekdigini bilýär, şonuň üçin biz durmuşyň esasy zerurlyklary barada alada etmeli däl. «Emma ilki bilen Hudaýyň Patyşalygyny we Onuň dogrulygyny gözläň, we ähli bu zatlar size goşular» (Matta 6:33).
Ýehowa-Rapha: «Seni-Sagaldýan-Reb» (Müsürden Çykyş 15:26)
Çölde üç gün suw tapman ýörediklerinden soň, Reb Ysraýyl çagalaryna Maraň ajy suwlaryny dadmaga rugsat berdi. Rebbiň görkezmesi boýunça Musa agajy suwa atanda suwlar gudrat bilen süýjedi, bu bize haçy ýatladýar (25-nji aýat; 1 Petrus 2:24). Reb soňra Ysraýyl halky Oňa boýun bolsa, Müsürlilere getiren ähli kesellerinden Ysraýyllary goramagy wada berdi. Käbir Injil alymlary ajy suwuň ýokary mineral düzüminiň öz-özünden Müsür kesellerinden ýa-da on bela döwründe duçar bolan ölüm howply mikroblardan bedenlerini arassalamaga kömek eden bolmagy mümkin diýip pikir edýärler. Her niçigem bolsa, Reb ol ýerde Özüni Ýehowa-Rapha: Seni-Sagaldýan-Reb hökmünde açyp görkezdi.
Ol bizi ähli fiziki, emosional we ruhy kesellerimizden sagaltmaga güýçli. Käwagt, Lazarusyň hekaýasyndaky ýaly, Ol durmuşymyzda betbagtçylygy başdan geçirmegimize rugsat berýär. Şol döwürlerde Reb Isa biziň bilen aglaýar. Onuň merhemeti iň çuň zerurlyklarymyzda bize hyzmat edýär we Ol «küle derek gözellik, ýasa derek şatlyk ýagy [we] agyr ruh üçin öwgü donuny» (Işaýa 61:3) berýär. «Ol ýüregi döwülenleri sagaldýar we ýaralaryny daňýar» (Zebur 147:3). Biziň Rebbimiz bize başdan geçirmegimize rugsat berýän ajy tejribeler üçin bir maksady bar we Ysraýyl üçin eden ýaly, Reb Öz söýgüsi, sagaldyşy we bereketleri arkaly durmuşymyzyň ajy suwlaryny süýjedip biler.
Ýehowa-Nissi: «Reb-Meniň-Baýdagymdyr» (Müsürden Çykyş 17:15)
Çölüň birneme içindäki Ysraýyllar ilkinji söweşlerine duçar boldular, olar Amaleýkler tarapyndan hüjüm edildi. Kanun taglymaty 25:17-19 Amaleýkiň strategiýasyny agzaýar: olar Ysraýyl ýadaw we aç bolanda yzky hatarlara we yzda galanlara hüjüm etdiler. Ten höwesiniň nähili laýyk görnüşi (Galatýalylar 5:17; 1 Petrus 2:11). Biziň hristian söweşimizde duşman gowşak taraplarymyzy nyşana alýar. Aslynda, imanlylar hökmünde biziň üç esasy duşmanymyz bar:
Biziň daşymyzda bolan Şeýtan.
- Biziň töweregimizdäki dünýä.
- Biziň içimizdäki ten biziň içimizde.
- Ysraýyl Musa pygamberiň dogasy we Ýeşuwanyň gylyjy arkaly söweşde ýeňiş gazandy. Biz hem doga we Hudaýyň Sözi arkaly ýeňiş gazanyp, ýeňiji hökmünde ýaşap bileris – elbetde, Hudaýyň ähli ýaragyny geýmegi unutman (Efesliler 6:10-18). Soňra Musa gurbanlyk sypasyny gurdy we oňa «Reb-Meniň-Baýdagymdyr» diýip at berdi, bu göreşi ýatlamak we ýeňiş üçin Hudaýa şükür etmek üçin. Biz Onuň baýdagynyň astynda söweşýäris; Onuň ady biziň baýdaklarymyzdaky şygardyr.
Ýehowa-M’kaddesh3: «Sizi-Mukaddes-Edýän-Reb» (Müsürden Çykyş 31:13; Lewiler 20:8)
Ysraýyl milleti Rebbe mukaddes halk bolmak üçin saýlanypdy. Lewiler kitabyny sitirip, resuly Petrus şeýle ündedi: «Sizi çagyran Mukaddes bolany üçin, siz hem ähli hereketleriňizde mukaddes boluň, çünki ýazylgydyr: ‘Mukaddes boluň, çünki Men mukaddesdirin’» (1 Petrus 1:15-16). Biz Hudaýyň öňünde durşumyza görä, täze dogluş we Ruhyň mukaddesleşdirmegi arkaly mukaddesleşdirildik. Emma biz iman edenler dowamly esasda amaly taýdan mukaddesleşdirilmelidiris: «mukaddes bolan, ýene-de mukaddes bolsun» (Ylham 22:11). Hudaýyň islegi biziň mukaddesleşmegimizdir (1 Selanikliler 4:3), we diňe «özümizi teniň we ruhuň ähli hapaçylygyndan arassalamak» arkaly biz «hormat üçin, mukaddesleşdirilen we Ussa peýdaly» gaplar bolup bileris (2 Korinfliler 7:1; 2 Timoteos 2:21).
Teniň hapaçylygy fiziki arassalygyň ähli görnüşlerini öz içine alýar. Mysal üçin, pornografiýa elektron enjamlar döwrümizde öňküden hem elýeterlidir. Emma biz ruhuň hapaçylygyndan hem deň derejede habardar bolmalydyrys: pikirlerimiz, niýetlerimiz, buýsanjymyz we imansyzlygymyz. Daşky we içki arassalyk we butparazlyk – azaşan ogul we onuň uly dogany günäniň her bir kategoriýasynyň mysallarydyr.
Mukaddes Ruh biziň hem pozision, hem amaly mukaddesleşmegimiziň çeşmesidir: «Eger biz Ruhda ýaşaýan bolsak, onda Ruhda hem ýöräliň» (Galatýalylar 5:25).
Ýehowa-Şalom: «Reb-Parahatçylykdyr» (Kazylar 6:24)
Gideon Rebiň Perişdesini ýüzbe-ýüz görendigini bilensoň, jany üçin gorkdy. Reb oňa «Parahatçylyk saňa bolsun; gorkma» (23-nji aýat) diýip teselli berdi. Hristian durmuşynyň paradokslarynyň biri, Reb bize parahatçylyk berýär, şonda Ol bizi söweşe iberip biler!
Muňa jogap edip, Gideon Hudaýa sežde etmek üçin gurbanlyk sypasyny gurdy we oňa Ýehowa-Şalom: Reb-Parahatçylykdyr diýip at berdi. Iman edenler hökmünde biz iki görnüşli parahatçylyga eýediris: Hudaý bilen parahatçylyk we Hudaýyň parahatçylygy .4 Ilki bilen, «iman arkaly aklananymyzdan soň, Reb Isa Mesih arkaly Hudaý bilen parahatçylygymyz bar» (Rimliler 5:1). Mesih «Özi biziň parahatçylygymyzdyr» (Efesliler 2:14) we Öz haçdaky işi arkaly bizi Hudaý bilen ýaraşdyrdy. Hudaýyň çagalary hökmünde biz Onuň söýgüsine we güýjüne ynanmak arkaly ähli ýagdaýlarymyzda içki rahatlygy hem başdan geçirip bileris. «Hiç zat üçin alada etmäň, ýöne her bir zatda doga we ýalbarma arkaly, şükür bilen, dilegleriňizi Hudaýa bildiriň; we ähli düşünjeden ýokary bolan Hudaýyň parahatçylygy ýürekleriňizi we aňlaryňyzy Isa Mesih arkaly gorar» (Filipililer 4:6-7).
Ýehowa-Sydkenu: «Reb-Biziň-Dogrulygymyzdyr» (Ýeremiýa 23:6, 33:16)5
Işaýa pygamber şeýle ýazdy: «Biz hemmämiz arassa däl zat ýaly, we ähli dogrulyklarymyz hapa esgi ýaly» (Işaýa 64:6). Hatta biziň iň gowy tagallalarymyz hem Hudaýyň merhemetini gazanmak üçin deňagramlylygy üýtgedip bilmezdi. Diňe Onuň işi bilen biz «Isa Mesihdediris», Ol biziň dogrulygymyz boldy (1 Korinfliler 1:30). «Isa Mesihde» täze bir ýagdaýy, üzümiň şahasy ýaly möhüm birleşmäni aňladýar (Ýahýa 15:1-8 serediň). «Çünki Ol günä bilmeýän Zady biziň üçin günä etdi, şonda biz Onda Hudaýyň dogrulygy bolup bilerdik» (2 Korinfliler 5:21). Haçda, biziň günämiz Rebbimiz Isanyň üstüne goýuldy, Onuň kämil dogrulygynyň deregine.
Hudaý meniň Halasgärimi görýär, soňra meni görýär, «Söýgüliň içinde», kabul edilen we azat» —Siwilla Martin, (1866–1948)
Biz öz dogrulygymyzy gazanmak üçin hiç zat edip bilmesek-de, bu täze dogluşyň maşgala aýratynlygydyr: «Eger Onuň dogrydygyny bilýän bolsaňyz, onda dogrulygy amala aşyrýan her bir adamyň Ondan doglandygyny bilýärsiňiz» (1 Ýahýa 2:29). Efesliler 6:14-i 1 Selanikliler 5:8 bilen deňeşdirmek gyzyklydyr, ol ýerde dogrulygyň döşlükleri iman we söýgüniň döşlükleri diýlip atlandyrylýar. «Dogrulyk» «söýgi arkaly işleýän imandyr» (Galatýalylar 5:5-6). Geliň, dogrulyk sowgady barada başgalara şaýatlyk edýärkäk, söýgi arkaly imanymyzy beýan etmegi endik edeliň.
Ýehowa-Şamma: «Reb-Ol-Ýerde» (Ezekiýel 48:35)
Ezekiýeliň haýran galdyryjy pygamberligi Iýerusalim şäherindäki müňýyllyk ybadathananyň beýany bilen gutarýar, ol Hudaýyň şöhraty bilen dolar we «Reb-Ol-Ýerde» diýlip atlandyrylar. Ylham 21:2-4-de bize Täze Iýerusalimiň, biziň gökdäki öýümiziň görnüşi berilýär: «Ine, Hudaýyň çadyry adamlar bilen, we Ol olar bilen ýaşar, we olar Onuň halky bolar. Hudaýyň Özi olar bilen bolar we olaryň Hudaýy bolar. We Hudaý olaryň gözlerinden her bir ýaşy süpürer; indi ölüm, ne-de gaýgy, ne-de aglamak bolmaz. Indi agyry bolmaz, çünki öňki zatlar geçip gitdi» (3-4-nji aýatlar). Nähili umyt! Hatta häzir hem, durmuş ýolumyzyň dowamynda, Reb Isa bizi hiç haçan terk etmejekdigini we taşlamajakdygyny wada berdi (Ýewreýler 13:5). Ol hemişe biziň bilendir: «Ine, Men siziň bilenem hemişe, asyryň soňuna çenli» (Matta 28:20). Geliň, biz hem bilelikdäki gatnaşygymyzda – ýerli iman edenleriň Reb Isanyň daşynda ýygnanan wagtlarymyzda – ruhlandyrylyň, şuny bilip: «Meniň adymda iki ýa-da üç adam ýygnanan ýerde, Men olaryň arasyndadyryn» (18:20).
Zebur 23
Başgalaryň bellänleri ýaly, Ýehowanyň bu ýedi goşma aty Zebur 23-de ajaýyp birleşdirilýär:
Reb meniň çopanymdyr; men hiç zada mätäç bolmaryn. [Ýehowa-Jirah] Ol meni ýaşyl otluklarda ýatmaga mejbur edýär; Ol meni dymyk suwlaryň boýuna alyp barýar. [Ýehowa-Şalom] Ol meniň janymy dikeldýär; [Ýehowa-Rafa] Ol meni Öz adynyň hatyrasyna dogrulyk ýollarynda alyp barýar. [Ýehowa-Sydkenu] Hawa, ölüm kölegesiniň jülgesinden ýöräp geçsem-de, men hiç bir ýamandan gorkmaryn; çünki Sen meniň bilensiň; Seniň taýagyň we Seniň hasaň, olar maňa teselli berýär. [Ýehowa-Şamma] Sen meniň duşmanlarymyň öňünde maňa saçak taýýarlaýarsyň; [Ýehowa-Nissi] Sen meniň başymy ýag bilen ýaglaýarsyň; meniň käsem dolup daşýar. [Ýehowa-M’kaddesh] [Çünki Ýehowa meniň Üpjün edijim, meniň Parahatçylygym we meniň Dogrulygymdyr; çünki Ol hemişe meniň bilendir; çünki Ol meniň Baýdagym we meniň Mukaddesleşdirmegimdir] Elbetde, ýagşylyk we merhemet meni ömrümiň ähli günlerinde yzarar; we men Rebiň öýünde hemişelik ýaşaryn.
SOŇKY BELLIKLER
- YHWH, Ýahwe we Ýehowa arasyndaky dil baglanyşygy: Asyl iwrit ýazuw dilinde çekimli sesler ýokdy. Mukaddes ady emele getirýän dört sany çekimsiz harplar YHWH Tetragrammaton diýilýär (bu grek dilinde «dört harpdan ybarat» diýmegi aňladýar). Iň ähtimal aýdylyşy “Ýahwe” bolup durýar. Wawilon sürgüninden soň, ýewreýler tötänleýin küpürlik etmekden gorkup, mukaddes ady agzamagy gaty mukaddes hasaplap başladylar (Müsürden Çykyş 20:7; Lewiler 24:16). Hatda olar öz sinagogalarynda Mukaddes Ýazgylary sesli okanda ony iwrit sözi “Adonaý” («Reb») bilen çalşyrdylar. Soňra, Masoretler (oýlar iwrit Injiliniň asyl tekstini 6-njy asyrdan 10-njy asyra çenli gaýtadan dikeltmek üçin işlediler) “Adonaý” («a-o-a») çekimli seslerini goşdular [Iwrit dilindäki çekimli sesler “hataf patah-holam-quamats”]. YHWHçekimsiz harplarynyň arasynda, ýöne ol henizem “Adonaý” hökmünde aýdylýardy. Iwrit grammatikasyna görä, ilkinji «a» (bogaz çekimsiz alef astyndaky düzme şewa) «e» (ýod çekimsiz harpy astyndaky ýönekeý şewa) bolup, şeýlelikde tekstde “ÝeHoWaH” emele geldi. Iwrit Injilini latyn diline terjime edilende, Y we W (latyn dilinde ýok) J we V bilen çalşyrylyp, «Ýehowa» ady emele geldi.
- Käbir Injil alymlary Ýehowanyň düzme atlary hökmünde Ýehowa-Elohim (Reb-Hudaý), Ýehowa-Tsewaot/Sabaot (Goşunlaryň Rebi), Ýehowa-Elýon (Iň Ýokary Reb), Ýehowa-Ra’ah/Rohi (Reb Meniň Çopanymdyr) we Ýehowa-Hoseenu (Reb Biziň Ýaradyjymyz) atlaryny hem goşýarlar.
- Bu Ýehowa-M’Kaddeşdiýlip hem ýazylyp bilner.
- Şonuň ýaly-da, Isa Öz şägirtlerine şeýle diýdi: «Men size parahatçylyk goýup gidýärin, Öz parahatçylygymy size berýärin» (Ýahýa 14:27).
- Ýehowa-Tsidkenu we Ýehowa-Şalom Zebur 85:10-da birleşdirilýär: «Rehimdarlyk we hakykat duşuşdy; dogrulyk we parahatçylyk öpüşdi.» Hudaýyň söýgi we mukaddeslik ýaly esasy häsiýetleri Mesihiň haçynda kesişdi; Onuň rehimdarlygy Onuň dogrulygynyň talap eden zadyny üpjün etdi. «Kanun Musa arkaly berildi, ýöne merhemet we hakykat Isa Mesih arkaly geldi» (Ýahýa 1:17).
