Ýahudanyň şiri
«Men ölmekçi,» diýip Ýakup iň söýgüli ogly Ýusufa aýtdy. Soňra ol ogullaryny çagyryp: «Ýygnanyşyň, şonda men size geljek günlerde näme boljakdygyny aýdyp bilerin» (Gelip çykyş 48:21; 49:1 NIV) diýdi. Onuň on iki ogly ölüm düşeginde ýygnanyşanda, ol soňky bereketlerini okap başlady. Gelip çykyş 49:3-27-de gelýän pygamberlikler şeýle bir dogry welin, Mukaddes Ýazgylaryň bu bölegi taryhy perspektiwasiz hiç kimiň ýazyp bilmejekdigi baradaky pikir boýunça uzak wagtdan bäri jedelli ýer bolup gelýär, şeýlelikde olaryň pygamberlik güýjüni we ylahy ylhamyny inkär edýär. Ýöne gadymy golýazmalaryň arheologiki tapyndylary bu pasajyň pygamberlik häsiýetini tassyklady.
Bu aýatlarda Ýakup kakasy Yshagyň oňa beren bereketini – dogany Esawdan ogurlan bereketini (Gelip çykyş 27) geçirdi. Şondan birnäçe ýyl soň, Ýakup Betelde Hudaý bilen gije-gündiz göreşdi, şol ýerde oňa täze at, Ysraýyl (Gelip çykyş 35) berildi, bu sözme-söz «ol Hudaý bilen göreşýär» diýmegi aňladýar. Ol häzirki Ysraýyl döwletiniň ady we gadymy Ysraýylyň on iki taýpasynyň patriarhy, olaryň atlary onuň on iki oglunyň atlaryny göterýär, bu ýerde olaryň bereketlerini alýarlar.
Ýahudanyň bereketi
Ýahuda Ýakubyň ilkinji aýaly Leahdan dördünji oglydy. Ol Isanyň ejesi Merýemiň we onuň öweý kakasy Ýusufyň (Luka 3:23-33; Matta 1:2,16) atasy. Şonuň üçin Ýakubyň Ýahuda beren bereketine has ýakyndan seretmek, biz onuň bilen uzakdaky nesli Nazaretli Isa arasyndaky baglanyşyklary tapmaga çalyşýarkak gyzykly bolar. Geliň, Gelip çykyş 49:8-12 okamakdan başlalyň.
«Ýahuda, doganlaryň seni öwerler; eliň duşmanlaryň boýnunda bolar; kakaň ogullary saňa sežde ederler. Sen şir çagasy, eý Ýahuda; sen awdan gaýdyp gelýärsiň, oglum. Şir ýaly ol çökýär we ýatýar, şir enesi ýaly – kim ony oýatmaga het edýär? Patyşalyk hasasy Ýahudanyň elinden gitmez, ne-de hökümdaryň taýagy onuň aýaklarynyň arasyndan, ol özüne degişli bolana gelýänçä we milletleriň boýun egmegi onuňky bolýança. Ol eşegini üzüme, taýyny iň saýlama şaha baglar; ol eşiklerini şarapda, donlaryny üzüm ganynda ýuwar. Onuň gözleri şarapdan gara, dişleri süýtden ak bolar.»
Deňsiz-taýsyz söweşiji
«Eliň duşmanlaryň boýnunda bolar» (49:8).
Mukaddes Ýazgylarda Ýahudanyň ýa-da soňra onuň ady bilen tanalan taýpanyň söweşiji hökmünde ukyby barada az zat aýdylýar. Bu taýpanyň iň uly taýpa çäkleriniň birini miras alandygy we ony güýçli duşmany, Filistliler, olaryň çägi Ýahudanyň kenarýaka düzlüginiň bir bölegini öz içine alýardy, garşy üstünlikli gorandygy bilen olaryň gaty ukyply bolandygy çak edilip bilner.
Isanyň ilkinji gelmegi dünýäni söýgi bilen basyp almak strategiýasyny öz içine alandygy hakykat, ýöne Ikinji gelmeginde Ol hem şöhratda, hem güýçde gaýdyp geler: «Onuň agzyndan milletleri ýykmak üçin ýiti gylyç çykýar ... Ol Ähli güýçli Hudaýyň gazabynyň şerap basgysyny basýar» (Ylham 19:15). Ýeke özi, bu Ýahudanyň şiri Oňa garşy ýer ýüzündäki garşylygyň ähli güýjüni ýok eder – hakykatdan-da deňsiz-taýsyz söweşiji!
Doganlaryndan ýokary
«Ýahuda, doganlaryň seni öwerler ... kakaň ogullary saňa sežde ederler» (49:8).
Maşgala bereketi adatça iň uly ogul Rubene degişli bolmalydy, onda nädip dördünji uly Ýahuda ony aldy? Ruben kakasynyň düşegini hapalapdy: «Ysraýyl (Ýakup) şol sebitde ýaşaýarka, Ruben kakasynyň gyrnagy Bilha bilen ýatdy, we Ysraýyl muny eşitdi» (Gelip çykyş 35:22). Şonuň üçin indiki ogul adatça ony almalydy. Ýöne Şimeon we Lewi (Ýakubyň ikinji we üçünji ogullary) aýal doganlary Dinany zorlan adama garşy adalatdan has artykmaç ar aldylar: «Ýakubyň iki ogly, Şimeon we Lewi, Dinanyň doganlary, gylyçlaryny alyp, garaşylmadyk şähere hüjüm etdiler, ähli erkekleri öldürdiler ... aýal doganlarynyň hapalanan şäherini taladylar ... we ähli baýlyklaryny we ähli aýallaryny we çagalaryny alyp gitdiler» (Gelip çykyş 34:25-29). Ýakup bu jenaýatlar wagtynda miraslary baradaky niýetlerini açmady, ýöne bu ýerde ölüm düşeginde olary gaty açyk görkezýär. Şonuň üçin bereket indiki ogla – dördünji ogul Ýahuda düşdi.
Ýahudanyň doganlaryndan üstünliginiň bu açyk mysalyndan başga-da, biz onuň ýolbaşçylygynyň görkezilen başga ýagdaýlaryny görýäris. Ol doganlary üçin sözçiniň wezipesini öz üstüne aldy, olar kakalaryny iň kiçi Benjaminyň iýmit üçin Müsüre yzyna gitmegine rugsat bermäge yryp, onuň howpsuzlygyny kepillendirdi we özüni şahsy jogapkärçilige çekmäge hödürledi (Gelip çykyş 43). Öň, bu doganlar bile syýahat edende, iň kiçi Ýusufa doganlary tarapyndan dildüwşük edildi, we Ýusuf diňe Ýahudanyň gatyşmagy bilen ölümden halas edildi (Gelip çykyş 37). Indiki gezek, olar Müsüre ýakynlaşanda, Ýakup «Goşene ýol görkezmek üçin Ýusufa öňünden» iberen Ýahudady (Gelip çykyş 46:28).
Şonuň ýaly-da, Mukaddes Ýazgylar bize, öz atasy Ýahuda ýaly, Isanyň hem ýokary gymmatlyga eýedigini aýdýar. Ýewreýleriň ýazyjysy «Isanyň Musa garanyňda has uly hormata mynasyp tapylandygyny» (Ýewreýler 3:3) yglan etdi. We Ylhamda Ýahýa ýazdy: Perişdeler yglan edýärler: «Sen mynasyp, Rebimiz we Hudaýymyz, şöhrat we hormat we güýç almaga, sebäbi Sen ähli zatlary ýaratdyň, we Seniň islegiň bilen olar ýaradyldy we bar» (Ylham 4:11); we «Mynasypdyr öldürilen Guzy, güýç we baýlyk we akyldarlyk we güýç we hormat we şöhrat we öwgü almaga!» (Ylham 5:12); we ähli asman gygyrýar: «Geliň, şatlanaýlyň we begeneýliň we Oňa şöhrat bereýliň!» (Ylham 19:7).
Şir çagasy
«Sen şir çagasy, eý Ýahuda ... kim ony oýatmaga het edýär?» (49:9).
Ýahudanyň häsiýetiniň bir zady kakasyny ony şir bilen deňeşdirmäge mejbur etdi – haýwanlar dünýäsiniň iň güýçli we iň gazaply awçysy – tokaýyň meşhur patyşasy! C.S. Lewis «Şir, jadygöý we şkaf» atly eserinde Ýahudanyň şiriniň manysyny beýan etdi. (Narniýanyň ýazgylary) Aslan keşbi arkaly, ony şir hökmünde suratlandyrdy:
«Aslan adam!» diýip, hanym Biwer gahar bilen aýtdy. Elbetde däl. Men size aýdýaryn, ol tokaýyň Patyşasy we deňizden aňyrdaky beýik Imperatoryň ogly. Haýwanlaryň Patyşasynyň kimdigini bilmeýärsiňizmi? Aslan şir – Şir, beýik Şir.»
«Ooh!» diýip, Sýuzan aýtdy. «Men ony adam diýip pikir edipdim. Ol doly howpsuzmy?»
«Howpsuz? Kim howpsuzlyk barada bir zat aýtdy? Eger Aslanyň öňünde dyzlary titremän durup bilýän biri bar bolsa, olar köpüsinden batyrgaýdyr ýa-da diňe akmakdyr. Howpsuz? Elbetde ol howpsuz däl. Ýöne ol gowy. Ol Patyşa, men size aýdýaryn.»
Şeýlelik bilen Mesih bilen hem şeýle, Ýahuda bilen bolşy ýaly, Ol elbetde howpsuz däl, ýöne Ol gowy. Ol «Adam Ogly bolany üçin höküm etmäge ygtyýarlygy bolan» (Ýahýa 5:27) Patyşa, we Ol Ýahudanyň şiri bolany üçin.
Hemişelik Patyşa
«Patyşalyk hasasy Ýahudanyň elinden gitmez, ne-de hökümdaryň taýagy onuň aýaklarynyň arasyndan, ol özüne degişli bolana gelýänçä we milletleriň boýun egmegi onuňky bolýança» (49:10).
Patyşa Dawudyň täç geýdirilmeginden Patyşa Zedekiýanyň sürgün edilmegine çenli, Ýahudanyň günorta patyşalygynda diňe bir dinastiýa bardy – ýigrimi patyşa, her biri Ýakubyň ogly Ýahudanyň nesli. Ýöne Ezekiýeliň pygamberligi Ýahuda taýpasyndan başga bir mirasçy barada hem aýdýar, «oňa (hasanyň) degişli bolan», bir gün Patyşa boljak. Pygamber, Mesihe salgylanyp, şeýle diýdi: «Ol (patyşanyň täji) özüne hakykata degişli bolana gelýänçä dikeldilmez; Oňa men ony bererin» (Ezekiýel 21:27). Bu Patyşa, ondan «hasanyň gitmejekdigi», hemişelik höküm sürer, diýip mezmurçy yglan edýär: «Reb hemişelik Patyşa hökmünde tagta çykdy» (Zebur 29:10).
Oňa, şeýle hem, «milletleriň boýun egmegi» degişlidir, ony pygamber Işaýa yglan etdi: «Meniň öňümde her dyz eger, her dil Meniň bilen kasam eder» (Işaýa 45:23). Hawa, Ol hakykatdan-da güýçli we mynasyp Patyşa bolar, höküm sürmäge öňünden bellenen – we Onuň hökümdarlygy hemişelik dowam eder!
Patyşanyň hyjuwy
«Ol eşegini üzüme, taýyny iň saýlama şaha baglar; ol eşiklerini şarapda, donlaryny üzüm ganynda ýuwar» (49:11).
Bu Patyşanyň Iýerusalime dabaraly girişiniň Injil ýazgylary bilen diňe bir azajyk tanyş bolsak-da, «Ol eşegini üzüme, taýyny iň saýlama şaha baglar» diýen jümläniň ähmiýetini sypdyryp bilmeris. Bu bize Täze Ähtdäki şu aýatlary ýatladýar: «Öňüňizdäki obanyň içine gidiň, we derrew ol ýerde baglanan eşegi, onuň taýyny taparsyňyz. Olary çözüň we Maňa getiriň. Eger kimdir biri size bir zat aýtsa, oňa Rebbiň olara zerurlygy bardygyny aýdyň, we ol olary derrew iberer» (Matta 21:2-3).
Bu, elbetde, Zakarýanyň pygamberliginiň sözme-söz ýerine ýetirilmegidi: «Seret, Patyşaň saňa gelýär, dogry we halas ediji, ýumşak we eşekde, eşegiň taýynda, taýda münýär» (Zakarýa 9:9).
Soňra, dönüklik gijesindäki Pasxa naharynda, Isa şaraby Öz ganynyň simwoly hökmünde aýtdy: «Bu Meniň täze ähtiň ganydyr, köp adam üçin dökülen» (Matta 26:28) – Ol urlanda we gamçylananda eşiklerini hakykatdan-da ýuwan gan. Onuň eşikleri bir gün ýene-de gyzyl reňke boýalar, ýöne bu gezek Onuň şöhratda we hökümde gaýdyp gelmeginde duşmanlarynyň ganyndan: «Ol gana batyrylan don geýnipdir, we Onuň ady Hudaýyň Sözüdir» (Ylham 19:13). Bu iki gelmegiň ganynyň suratlary, biz «Ol eşiklerini şarapda, donlaryny üzüm ganynda ýuwar» diýip okanymyzda aýdyň ýada düşýär.
Haç we şöhrat
«Onuň gözleri şarapdan gara, dişleri süýtden ak bolar» (49:12).
Ahyrynda, Isanyň ölümi – adamlar arasynda iň zalym we gynançly – garaňkylyk hökmünde suratlandyrylýar. Haçda, «Hudaý günäsi bolmadyk Ony biziň üçin günä etdi» (2 Korinfliler 5:21), we Onuň şöhraty «Ata, Ruhumy Seniň elleriňe tabşyrýaryn» (Luka 23:46) sözleri bilen ýitdi.
Munuň tersine, Ol asmandaky kämil ýagdaýynda, Atanyň elinden ýazgyny almaga uzanýarka arassaçylygyň şöhlelendiriji ýylgyryşy bilen görünýär – möhürlerini açmaga ýeke-täk mynasyp bolan – «hasasy hiç haçan gitmejek» Patyşa – «Ýahudanyň şiri (ol) ýeňiş gazandy!» (Ylham 5:5).
Pygamberlik baglanyşygy
Şeýlelik bilen, biz Ýakubyň Ýahuda beren bereketiniň Zakarýa 9:9-daky pygamberligiň şir çagasynyň ýerine ýetirjekdigini geň galdyryjy takyklyk bilen yglan edýändigini görýäris. Täze Ähtiň ganyny dökýän adam bir gün güýçde, hökümde we şöhratda deňsiz-taýsyz söweşiji hökmünde gaýdyp geler, diňe Ysraýyl milletini däl-de, eýsem «her dyz eger we her dil kasam eder» ki, Ol Rebdir. Ol hemişelik Patyşa hökmünde höküm sürmäge mynasyp bolar – Ýakubyň aýdyşy ýaly. Şonuň ýaly-da, biz hem, Rebimiz we Halasgärimiz Isa Mesih, Ýahudanyň şiri arkaly Ýakubyň dördünji ogly Ýahuda beren bereketine gatnaşýarys.
Dan Faust tarapyndan″
