«Eý, Reb, biziň Rebbimiz, Seniň adyň bütin ýer ýüzünde nähili beýik! Sen Öz şöhratyňy asmanlardan ýokary goýduň. Çagalaryň we bäbekleriň dodaklaryndan Sen Öz duşmanlaryň sebäpli öwgüleri bellediň, duşmany we ar alýany dymdyrmak üçin. Seniň asmanlaryňy, Seniň barmaklaryň işini, Aýy we ýyldyzlary, Sen olary ýerine goýan wagtyň, adamyň nämedigini, Sen ony ýatlaýandygyňy, ynsan oglunyň nämedigini, Sen oňa alada edýändigiňi göz öňüne getirenimde?» Zebur 8:1-4 (NIV)
Soňky gezek açyk gijede obada bolanyňyzy, ýyldyzlara we ýyldyz toparlaryna seredeniňizi we belki-de günbatardaky asman giňişliginde Aýy göreniňizi ýatlaýarsyňyzmy? Asmanlaryň beýikligi ýene-de sizi haýran galdyrdymy? Ýer ýüzündäki kiçijik adam bilen deňeşdirilende älemiň haýran galdyryjy beýikligi näme? Belki-de, 3000 ýyl mundan ozal, şol açyk, garaňky gijede Dawut Zebur 8:4-däki sorag barada oýlananda şeýle duýgyny başdan geçirendir: «Sen ony ýatlaýandygyň üçin adam näme?»
Adamda näme beýik zat bar? Bu gün alymlaryň arasynda möhüm sorag. Astronomiň jogaby, adamyň älemde ähmiýetsiz bir planetada ähmiýetsiz bir jandar bolmagydyr. Biologyň jogaby, adamyň ýokary derejede ösen haýwan bolmagydyr. Geograf adamyň ýer ýüzündäki gurşawynyň işjeň şekillendirijisidigini belleýär. Psiholog adamyň ýokary derejede şertlenen refleksleriň toplumydygyny aýdýar. Köp sanly häzirki zaman alymlary adamyň diňe bir maşyn, genetiki mirasynyň programmirleýän maşyny diýip tassyklaýarlar. Bu jogaplaryň hiç biri adama Hudaýyň ýaradylyşda beren möhüm ornuny bermeýär.
«Adam näme?» diýen sorag Zebur 144:3-de we Eýýup 7:17-de başga bir kontekstde gaýtalanýar. Emma Zebur 8-de bu sorag Hudaýyň ýaradylyşda görkezilen beýikliginiň kontekstinde goýulýar. Bu aýratyn garaýşy göz öňünde tutup, biz adamyň älemde ähmiýetine degişli dört jogap bermek isleýäris.
Adam ululygy boýunça älemiň takyk fiziki merkezinde ýerleşýär.
Kopernikden (1473-1543) öň adam özüni we planetasyny älemiň fiziki merkezi hasaplaýardy. Ähli ýyldyzlar, Gün, Aý we planetalar Ýeriň daşyndan aýlanýar diýlip hasaplanýardy. Bu garaýşy häzir hiç kim goldamaýar, we biz hem Hristianlar hökmünde muny zerur hasaplamaly däl. Älemde fiziki ýerleşişimiz, ahlak ýerleşişimiz bilen deňeşdirilende möhüm däl. Hudaýyň keşbinde we meňzeşliginde ýaradylan biz, elbetde, Hudaýyň äleminiň ahlak merkezindäris. Zýarat edilen planeta hökmünde, Ýaradyjynyň adam bolan we adam hökmünde haçda ölen ýeri hökmünde, Ýer älemde halas edişiň beýik dramasynda merkezi sahnadyr.
Adamyň, bir manyda, älemiň fiziki merkezinde ýerleşýändigini görkezýän gyzykly hasaplama bar. Älemi mikroskopik derejede göz öňüne getiriň. Maddanyň gurluş bloklary atomlardyr. Älemde atomlaryň köpüsi (93%), ýyldyzlar we galaktikalar wodorod atomlary – iň ýönekeý atomlar diýlip hasaplanýar. Wodorod atomynyň massasy 1.7 x 10–27 kg.
Indi älemi makroskopik derejede, ýyldyz toparlarynyň, galaktikalaryň we galaktiki toparlaryň derejesinde göz öňüne getiriň. Bu derejedäki älemiň gurluş bloklary ýyldyzlardyr. Ortaça ýyldyz massasy biziň Günümiziň massasyna ýakyn, 2.0 x 130 kg. Indi iň kiçi birlik, wodorod atomynyň we iň uly birlik, ortaça ýyldyzyň arasynda takyk ýarym ýolda haýsy ululyk bolar? Ýönekeý hasaplama bize jogaby berýär.1 Älemiň ölçeginiň orta nokady 58 kg (128 funt), bu massa dünýä boýunça uly adamyň ortaça ululygyna takyk gabat gelýär. Adam ululygy boýunça älemiň takyk fiziki merkezinde ýerleşýär!
Britan astronomi, Sir Artur Eddington, muny 1927-nji ýylda şeýle takyk hasaplamasa-da, belläp geçdi: «Merkezi ýerleşişinden adam astronom bilen Tebigatyň iň beýik işlerini, ýa-da fizik bilen iň kiçi işlerini gözden geçirip biler.» 2
Biz Eddingtonyň Hristian bolup-bolmandygyny bilmeýäris, ýöne Hristian bolanlarymyz üçin bu gyzykly fakt has uly ähmiýete eýe. Hudaý Adam bolanda we Ýaradyjy Öz ýaradylyşyna tenleşip girende, Ol muny älemiň ölçeginde takyk fiziki merkezinde etmegi saýlady. Nähili pespällik! Şeýle-de bolsa, Adam hökmünde gelip, Ol ähli ýaradylyşyň Baştutany wezipesini eýeledi, çünki Ol Ýaradyjydy.
Adam bu ýaşaýyş berýän planetada Hudaýyň wekilidir.
Sen ony perişdelerden birneme pes etdiň we ony şöhrat we hormat bilen täçlediň. Sen ony Öz elleriň işleriniň hökümdary etdiň; Sen ähli zady onuň aýaklarynyň astyna goýduň: ähli sürüler we mallar, we meýdan haýwanlary, asman guşlary, we deňiz balyklary, deňiz ýollarynda ýüzýän ähli zatlar.» Zebur 8:5-8
Bu, Dawudyň ýer ýüzündäki adamyň ornuny göz öňüne getireninde, Ruhyň ýolbaşçylygyndaky jogapdyr. Bu jogaby biz Barlyk 1 we 2-de hem tapýarys. Hudaýyň keşbinde ýaradylan adama Hudaýyň miweli ýaradylyşyna ygtyýar we alada berilýär. Ähli zatlar onuň aýaklarynyň astynda – goýunlar, öküzler, guşlar, balyklar we ş.m. Adam ähli haýwanlara at berdi. Oňa olaryň üstünden ygtyýar berildi.
Indi bu gaty möhüm nokat, çünki älemde ýer ýüzünden başga ýerde ýaşaýyş ýok bolsa, adam Hudaýyň ähli biologiki ýaradylyşynyň baştutanydyr. Köp sanly umytly adamlaryň älemde başga ýerde ýaşaýyş bar diýen tassyklamasy, muny subut etmegiň mümkinçiligi barha azalýandygy sebäpli, barha esaslandyrylmadyk umyda öwrülýär. Marsa, Wenera, Merkuriýe, Ýupitere, Saturna we olaryň degişli aýlaryna iberilen ähli kosmos zondlary, ýer ýüzündäki ýaly miweli bollukdan başga, ýaşaýyşyň hiç hili umytly alamatlaryny bermedi. Häzirki wagtda biziň Gün ulgamymyzdan daşarda, beýleki ýyldyzlaryň daşyndan aýlanýan ýer ölçegli planetalaryň hiç hili subutnamasy ýok. Ýöne bolan bolsa, olar Mars, Wenera ýa-da Ýupiterden has ýaşaýyşa amatly bolardymy?
Beýleki tarapdan, Mukaddes Kitap, ähli planetalaryň arasynda Ýeriň adam we oňa degişli ýaşaýyş üçin aýratyn taýýarlanandygyny açyk görkezýär (Barlyk 1; Işaýa 45:18). Adam Ýer ýüzünde gaty jogapkärli we hormatly orna goýuldy. Adam Hudaýyň biologiki äleminiň dolandyryjysy edildi. Adam bu orun bilen näme etdi? Adam gadagan edilen miweden iýdi. Kaýyn doganyny öldürdi. Nuh serhoş boldy we maşgalasyna utanç getirdi. We şondan bäri bu Ýer ýüzünde jogapkärli adamyň taryhy şeýle boldy.
Hawa, hapalanma we daşky gurşawyň ýok edilmegi adamyň Hudaýyň oňa beren jogapkärçiliginde şowsuzlygynyň iki mysalydyr. Hudaý Adamy baga «işlemek we oňa seretmek» üçin goýdy (Barlyk 2:15), ony ýok etmek üçin däl. Daşky gurşaw baradaky bu alada Hudaýyň Ysraýyla beren kanunlarynda kodlaşdyryldy: «Bir şäheri uzak wagtlap gabanyňyzda ... onuň agaçlaryny ýok etmäň ... çünki siz olaryň miwesini iýip bilersiňiz ... Meýdan agaçlary adamlar ýaly, siz olary gabamaly dälmi?» (Kanun taglymaty 20:19).
Adam Hudaýyň keşbinde we meňzeşliginde ýaradylan ahlakly jandardyr.
Ýyldyzlardan we atomlardan tapawutlylykda, adam diňe bir maddanyň fiziki ulgamyndan, ähtimallyk we fizika kanunlary bilen dolandyrylýan zatdan has köpdür. Adam diňe bir çylşyrymly biologiki ulgamdan has köpdür, şeýle çylşyrymlylyk atomlardan we ýyldyzlardan has ýokary bolup biler. Adam diňe bir haýwan däl, haýwanlar janly jandarlar hökmünde ruhly diýlip atlandyrylsa-da. Adam Hudaýyň keşbinde ýaradylan janly ruh, Hudaýyň nesli (Barlyk 1:26-27; 2:7; Resullaryň işleri 17:28-29).
Indi munuň gaty möhüm netijesi bar, ýagny adamyň ebedi ýaşajak ruhy tebigaty bar. Ýaradylyşyň galan böleginden tapawutlylykda, adam ölümden soň Hudaýa jogapkärçilikde ýaşamagyny dowam etdirýär. «Çünki Oňa ähli zatlar diridir,» diýip Reb, müňlerçe ýyl öň ölenlere salgylanyp aýtdy (Luka 20:38).
Kimdir biri Hudaýyň adama iň ýokary hormat goýýandygyny, oňa ebedi ykbalyny kesgitlejek saýlaw etmäge rugsat berende – Mesihi kabul etmek ýa-da ret etmek – aýtdy. Adam maşyn ýa-da haýwan däl, eýsem ebedi ýaşajak jogapkärli şahsdyr. Adam ähmiýetlidir!
Mesih kämil Adam we Ynsan Ogludyr.
Belki-de Dawut muny bilmändir, ýöne Ruhyň Zebur 8-däki has çuň maksady, Mesihi kämil Adam we Öz ýaradylyşynyň Baştutany hökmünde görkezmek bilen, «Adam näme?» diýen soraga jogap bermekdi. Bu, 1 Korinfliler 15:27, Efesliler 1:22 we aýratyn-da Ýewreýler 2:7-9-da peýda bolýan Zebur 8-den sitatalar bilen subut edilýär: «’Sen ony perişdelerden birneme pes etdiň; Sen ony şöhrat we hormat bilen täçlediň we ähli zady onuň aýaklarynyň astyna goýduň.’ Ähli zady onuň astyna goýmak bilen, Hudaý oňa tabyn bolmadyk hiç zady galdyrmady. Emma häzirki wagtda biz ähli zadyň oňa tabyn bolandygyny görmeýäris. Ýöne biz Isany görýäris, Ol perişdelerden birneme pes edildi, indi şöhrat we hormat bilen täçlendi, çünki Ol ölümi başdan geçirdi, şeýdip Öz merhemeti bilen her kim üçin ölümi dadyp biler.»
Eger adam Hudaýyň oňa beren merkezi wezipesinde şowsuzlyga uçrasa, Hudaý has uly açyşy – Öz Oglunyň, kämil Adamyň we Ynsan Oglunyň, Hudaýyň adam üçin niýetlenen ähli zatlarynyň mirasçysynyň açyşyny ýüze çykarýar. Ýöne günäkär adamlary Öz ýanynda saklamak üçin, Ol haça gitmeli we «her kim üçin ölümi dadmaly» (Ýewreýler 2:9). Çünki Ol Öz jandarlaryny ebedi sürgün ýerine meýletin ibermez.
Biz heniz ähli zatlaryň Onuň astyna goýlandygyny görmeýäris. Indi Ol ähli adamlaryň iman etmegi üçin ýokary galdyryldy. Ýöne şol geljekki günde, Mesih, hakyky Ynsan Ogly, bu jogapkärçiligi, ilki Adama berlen jogapkärçiligi, Öz müňýyllyk hökümdarlygy döwründe ýer ýüzündäki Hudaýyň ýaradylyşynyň üstünden kämil ýerine ýetirer. Zebur 8-iň hakykatdan-da gürleýän wagty budur.3 Şonda biz Mesihiň içinde adamyň hakykatdan-da nämedigini göreris. Hudaý indi ähli zatlary Onuň aýaklarynyň astyna goýdy. Biz munuň ýüze çykjak gününe garaşýarys. Şonda adamlar aýdarlar: «Eý, Reb, biziň Rebbimiz, Seniň adyň bütin Ýer ýüzünde nähili beýik!»
SOŇKY BELLIKLER
- Ilki wodorod atomynyň we ortaça ýyldyzyň massalaryny eksponensial görnüşde aňladyň, 1.7 x 10–27 = 10–26.77 we 2.0 x 10 30 = 10 30.30. Soňra, ölçegiň orta nokadyny almak üçin eksponentleri ortaça hasaplaň, (30.30 - 26. 7) / 2 = 1.76. Soňra ylmy görnüşe öwüriň, 10 1.76 = 5.8 x 10 = 58.
- Artur Eddington, Ýyldyzlar we Atomlar, Ýel Uniwersiteti Neşirýaty, 1927, s. 9.
- Zebur 8 ilkinji sekiz zeburyň giriş tapgyrynyň iň ýokary nokadydyr. Olar Hudaýyň halkynyň ýer ýüzündäki synaglaryny, Mesihiň Öz müňýyllyk Patyşalygyny gurmagyna garaşýan wagtynda görkezýärler.
