Ýokardan gelen akyldarlyk
Bir zat üçin doga edip, Hudaýyň jogabynyň hökman «Hawa» boljakdygyny bilmek nähili bolardy? Mukaddes Kitapda şeýle doga beýan edilýär. Bu akyldarlyk üçin doga: «Eger siziň biriňizde akyldarlyk ýok bolsa, hemmelere jomartlyk bilen we aýyplamazdan berýän Hudaýdan dilemeli» (Ýakup 1:5 NKJV). Akyldarlyk üçin doga edenimizde, Hudaý eýýäm bizden dilemegimize garaşýan ýalydyr! Ol akyldarlygy jomartlyk bilen berýär we dilemegimiz üçin bizi utandyrmaýar.
Şol aýatda başga-da peýdaly ýörelgeler bar. Birinjiden, ol imanymyzyň synaglary we synamalary baradaky uly bir bölekde ýerleşýär. Synag döwürleri çydamlylygy döreder (3-nji aýat), ýöne olar akyldarlyga bolan zerurlygymyzy hem ýüze çykarar. Her gün Rebde bolan ynamymyzyň kiçijik synaglary bar. Käbir günlerde synaglar gaty kynlaşýar, ýöne akyldarlyk iman ýolunda barýarkak şol synaglardan geçmäge kömek edýär.
Ýakup 1:5-däki başga bir nokat «eger» diýen kiçijik sözde jemlenýär: «
Egersiziň biriňizde akyldarlyk ýok bolsa.» Akyldarlygymyzyň ýoklugyna geň galmaly däl; ýöne «eger» sözi başga wagtlarda bizde eýýäm zerur akyldarlyk bar bolany üçin dilemegimize zerurlyk bolmazlygyny hem aňladýar. Bu Hudaýyň Öz halkynyň Oňa beren zatlaryndan öwrenip, akyldarlykda ösmegine garaşýandygyny aňladýar. Näme üçin bize gerek?
Süleýmanyň tymsallary kitabynda birnäçe gezek akyldarlygyň sesi hudaýhon, mertebeli bir aýal hökmünde şahsyýetlendirilýär. 1-nji bapda akyldarlyk köçelerde sesli gürleýär, bizi ýönekeýlikden we akmaklykdan daşlaşmaga çagyrýar. Çakylyk şu wada bilen tamamlanýar:
«Meni diňleýän her kim aman-esen ýaşar we erbetlikden gorkman, howpsuz bolar» (Süleýmanyň tymsallary 1:33). Şeýlelik bilen, bize akyldarlyk gerek, sebäbi ol bizi dogrulyga alyp barar we erbetlikden gorar. Süleýmanyň tymsallary 2 şol temany dowam etdirýär, akyldarlygy diňleýän her kimiň Rebiň gorkusyny hem düşünerdigini düşündirýär, sebäbi Reb Özü akyldarlyk berýär (Süleýmanyň tymsallary 2:1-6).
Mukaddes Kitabyň beýleki bölekleri Hudaýyň halkyna Rebe gulluk etmek üçin akyldarlyk gerekdigini, hatda ýetim-ýesirler hakynda alada etmek ýaly adaty görünýän işlerde-de (Resullaryň işleri 6:3) akyldarlyk gerekdigini goşýar. Gowy işleri etmek üçin akyldarlygy tabynlyga goşmaly (Rimliler 16:19), we «soňky günlerde» gowy tamamlamak üçin akyldarlyk gerek (Süleýmanyň tymsallary 19:20). Diňe Hudaý hakykatdan-da akyllydyr (Rimliler 16:27), ýöne eger biz Onuň häsiýetini götermeli bolsak, onda Onuň akyldarlygyny hem görkezmegi arzuw etmeli.
Kimde bar?
Akyldarlyk belli bir ýagdaýa dogry ýörelgeleri ulanmak ukyby hökmünde düşündirildi. Hiç kimiň akyldarlyk bilen dogulmaýandygyny, ýöne hatda ýönekeý adamlaryň hem akylly bolup bilýändigini bilmek peýdalydyr. Süleýmanyň tymsallary 9, akyldarlygy şahsyýetlendirýän başga bir bölek, onuň nähili şagalaň ýaýradyp, düşünmäge mätäçligini bilýänleriň hemmesini çagyrýandygyny beýan edýär (Süleýmanyň tymsallary 9:1-6). Bu ruhlandyryjydyr, sebäbi akyldarlygy almak üçin ýeke-täk talabyň oňa nähili mätäçdigimizi boýun almakdygyny aňladýar.
Köp gezek biz artykmaçlyklarymyzyň ýa-da ukyplarymyzyň bizi akylly etjekdigine ynanýarys. «Baý adam öz gözünde akyllydyr» diňe baý bolany üçin (Süleýmanyň tymsallary 28:11). Bu dünýäde meşhur bolan beýlekiler köplenç az bilýän mowzuklary barada öz pikirlerini yglan ederler, ýöne Eýýubyň dosty Elihu belläp geçişi ýaly,
«Uly adamlar hemişe akylly däldir» (Eýýup 32:9). Aslynda, öz gözünde akylly adamlar hakykatdan-da akmaklaryň iň erbet görnüşidir (Süleýmanyň tymsallary 26:12).
Munuň tersine, pygamber Danyýel Nebukadnezaryň düýşüni düşündirip, uly kiçigöwünlilik görkezdi:
«Bu syr maňa ýaşaýanlaryň hemmesinden has köp akyldarlygym bolany üçin däl-de, eýsem, patyşa düşündirişi aýan edýän biziň üçin we siziň ýüregiňiziň pikirlerini bilmegiňiz üçin açyldy» (Danyýel 2:30). Patyşa Danyýeliň akyldarlygyny ykrar etdi we ony imperiýanyň ähli akylly adamlarynyň üstünden belledi (Danyýel 2:48), ýöne Danyýel özüne däl-de, Hudaýa – akyldarlygynyň Çeşmesine üns berdi.
Bu hudaýhon akyldarlygy bolan birini tanamak üçin bir ýol: Akyldarlyk Danyýeliň eden ýaly ynam bilen gürlese-de, oňa hemişe kiçigöwünlilik we asudalyk ýoldaş bolýar. Wagyzçy 9 garyp, ýöne akylly bir adamy beýan edýär, ol öz akyldarlygy bilen bir şäheri duşmandan halas etdi. Ol hökümdarlaryň we goşunlaryň edip bilmedik işini etdi, ýöne hiç haçan özüne at gazanmady, we soňra hiç kim ony ýatlamady-da (Wagyzçy 9:13-18). Akyldarlyk hiç haçan şöhrat ýerine öňe dykyşmaýar we unudylmaga taýýardyr.
Bu möhüm nokatdyr. Köp sesler dogry hereket ugruny güýçli ynam bilen gürleýär. Bu mesihçileriň arasynda Hudaýyň gözünde dogry bolan zady etmek üçin akyldarlyk gözleýärkäk bolup biler. Şol isleg elbetde hormatlydyr, we Ýakup 3:17 asmanyň akyldarlygynyň ilki arassalyk bilen baglanyşyklydygyny tassyklaýar. Ýöne, aýatyň galan bölegine üns beriň: Ýokardan gelen akyldarlyk diňe arassa däl, eýsem «parahatçylykly, ýumşak, boýun bolmaga taýýar, rehimdarlyk we gowy miweler bilen doly, tarapgärliksiz we ikiýüzlülüksizdir.» Mundan başga-da, dogry hereketiň arzuw edilen hasyly diňe parahatçylykly şertlerde ekilip bilner (Ýakup 3:18).
Hudaýyň halkyna diňe dogrulygyň käbir kanuny manysyna eýermegi nygtaýan sesler tarapyndan näçe gezek zyýan ýetirildi! Eger biz güýçli ynam bilen, ýöne merhemet bolmazdan gürlesek, akyldarlyk köplenç ýok bolýar. Şeýle ýagdaýda berlen ýa-da alnan maslahat tehniki taýdan dogry bolup biler, ýöne eger ol gatylyk bilen, ýumşaklyk we rehimdarlyk ýaly özüne çekiji häsiýetler bolmazdan berilse, ol «ýokardan gelen akyldarlyk» hasap edilip bilinmez. Hakyky akyldarlyk hem «boýun bolmaga taýýardyr» ýa-da «ýalbarma aňsatdyr» (KJV). Akyldarlyk ara alyp maslahatlaşmagy aňsatlaşdyrýar, ten bolsa hemişe özüniň dogrudygyny nygtap we indiki gürrüňdeşlikden ýüz öwrüp, özüni açýar.
Ony nähili alarys?
Has köp akyldarlyk isleýändigimizi aýtmak doly Mukaddes Kitaba laýyk we dogrudyr. Süleýmanyň tymsallary 4-de Süleýman kakasy Dawudyň ýaş wagtynda oňa beren nesihatyny ýatlady:
«Akyldarlyk al! Düşünje al! ... Akyldarlyk esasy zatdyr; şonuň üçin akyldarlyk al» (Süleýmanyň tymsallary 4:3-9 NKJV). Soňra ol goşdy: «Akyldarlyk almagyň altyndan has gowudygyny!» (Süleýmanyň tymsallary 16:16). Bu aýatlar bizi akyldarlygy maksat we niýet bilen gözlemäge ruhlandyrýar.
Ebedi Hudaý hökmünde, Isa Mesih biziň akyldarlygymyzdyr (1 Korinfliler 1:30). Süleýmanyň tymsallary 8-de akyldarlygyň çagyryşy Onuň hudaýlygyny we häsiýetini görkezýär, sebäbi biz akyldarlygyň ýaradylyşda bardygyny we ynsan ogullarynda ýerleşen şatlygy okaýarys. Ýöne, ynsan hökmünde, Reb Isa fiziki, ruhy we sosial ösüşiň beýleki ugurlarynda ösen ýaly, akyldarlykda hem ösdi (Luka 2:52). Bu bize akyldarlyk almagyň bir prosesdigini aýdýar. Meselem, kiçijik bir çaganyň uly adamyň akyldarlygyna eýe bolmagy mümkin däl. Beýleki tarapdan, uly adamyň akyldarlykda ösmän, fiziki taýdan ösmegi elbetde mümkin! Käbir imanlylaryň hem hudaýhon akyldarlykda ösmegi hiç haçan karar etmändigi we şonuň üçin bu ugurda ösmedikdigi gynançlydyr.
Akyldarlyk almak üçin azyndan bäş sany Mukaddes Kitap ýoly bar. Biri
synlamakdyr . Süleýmanyň tymsallary 6:6-da şeýle diýilýär:«Garrynja git, ýalta! Onuň ýollaryny göz öňüne getir we akylly bol.» Biz durmuşymyzda ösmeli ugurlary äsgermezlik etmeli däl. Bu aýat kemçiliklerini boýun almaga taýýar bolan her kimiň Hudaýyň janly-jandarlaryny synlamak bilen akyldarlykda ösüp biljekdigini görkezýär. Süleýmanyň tymsallary 24-de ýalta adamyň meýdanynyň ösüp giden, peýdasyz ýagdaýyny synlamak bilen meňzeş sapak alynýar (Süleýmanyň tymsallary 24:30-32). Eger biz synçy we oýlanyşykly bolsak, akyldarlygymyz ösüp biler.
Has köp akyldarlyk almak üçin indiki ýol
göni görkezme arkalydyr. Ahlak taýdan arassa we ruhy taýdan ýetişen bir adam nähili ýaşamalydygyny düşündirende, biz üns bermeli.
«Maslahat diňle we görkezme al, şonda soňky günleriňde akylly bolarsyň» (Süleýmanyň tymsallary 19:20). Täze Ähtdäki azyndan sekiz bölek mesihçileriň nämelerden bihabar bolmaly däldigini beýan edýär. Bir bölek, eger biz Hudaýyň pikirleri barada bihabar galsak, öz gözümizde akylly boljakdygymyzy yglan edýär (Rimliler 11:25) – we eýýäm görenimiz ýaly, bu akmak bolmagyň iň ynamly ýoludyr! Bu dünýäde we durmuşymyzda Hudaýyň ýollaryny düşündirjek şol açyk taglymatlary we akylly gürrüňdeşlikleri işjeň gözlemek möhümdir. Hatda eýýäm akylly bolanlar hem görkezme diňlemek bilen has köp akyldarlyk gazanyp bilerler (Süleýmanyň tymsallary 9:9). Hemme zady diňe häzirki düşünje derejelerimiz bilen düşündirmek, ýolda bir suw çukury görenimiz üçin ummany düşündirýändigimizi nygtamak ýaly bolar. Deňize giden we bize ol barada aýdyp bilýän birini diňlemek näçe gowy!
Akyldarlykda ösmegiň başga bir ýoly biziň gatnaşyklarymyzarkalydyr.
«Akylly adamlar bilen ýöreýän akylly bolar, ýöne akmaklaryň ýoldaşy ýok ediler» (Süleýmanyň tymsallary 13:20). Diňe akylly adamlaryň ýanynda wagt geçirmek peýdaly bolup biler. Süleýmanyň tymsallary 27 gowy saýlanan dostlar barada birnäçe möhüm sapak berýär, olaryň gowy maslahaty ýakymly ysly atyr ýalydyr (Süleýmanyň tymsallary 27:9). Eger olar bizi düzedýän bolsalar, bu diňe olaryň wepaly dostlar bolany üçindir, bizi ösmegimiz üçin ýitileşdirýärler (Süleýmanyň tymsallary 27:6,17). Şeýle dostluk goralmaly, terk edilmeli däl, sebäbi kynçylyk gününde biz ynanýan dostlarymyzyň ýakynlygyna bil baglamaly bolarys (Süleýmanyň tymsallary 27:10). Munuň tersine, erbetleriň çakylygy özüne çekiji ýaly görünip biler (Süleýmanyň tymsallary 1:10-19), ýöne «erbet ýoldaşlyk gowy endikleri zaýalaýar» (1 Korinfliler 15:33).
Akyldarlyk gazanmagyň dördünji ýoly gowy meýilnamalaşdyrmakarkalydyr. Aslynda, öňünden pikirlenmek akyldarlygyň häsiýetidir. Rebiň toý dabarasyna gelmegine garaşýan on gyz baradaky mysalynda, bäş akylly we bäş akmak aýalyň arasyndaky esasy tapawut, akyllylaryň çyralary üçin bütin gije ýeterlik ýag getirendikleridir (Matta 25:4). Başga bir mysalda, bir hilegär iş dolandyryjysy işinden kowuldy, ýöne ol azyndan öňünden meýilnamalaşdyrany üçin öwüldi. Reb Öz şägirtlerini şol bir ýagdaýda akylly bolmaga çagyrdy – elbetde, adamyň ýalňyşlyklaryny gaýtalamazdan (Luka 16:1-11). Şahsy we ruhy maksatlara ýetmek üçin öňünden meýilnamalaşdyrmak endigi bizi akyldarlyk ugruna alyp barar.
Biziň akylly hereketimiz
Bäşinjiden, biz diňe dogry işi etmekbilen akyldarlykda ösüp bileris. Isa iki gurluşykçy, biri akylly we biri akmak baradaky hekaýany aýdanda, biziň birine ýa-da beýlekisine meňzejekdigimizi aýtdy. Akylly we akmak ikisi hem Onuň sözlerini eşiden bolsalar-da, diňe akylly gurluşykçy olary hakykatdan-da edýär (Matta 7:24-27). Biz näme diýýändigimiz däl-de, näme edýändigimiz möhümdir (Matta 7:21).
Bu diňe Mukaddes Kitaby okamak däl-de, Mukaddes Kitaba ynanmakdyr möhüm. Biz wagtymyzy nähili ulanýarys? Pulymyz bilen näme edýäris? Duýgularymyzy we isleglerimizi nähili dolandyrýarys? Bize ýalňyşlyk edilende nähili jogap berýäris? Synalanda we synag edilende näme edýäris? Dogalar we görkezmeler üçin mesihçi ýygnaklaryna nähili ähmiýet berýäris? Bu ugurlarda Hudaýyň Sözüne tabyn bolmak, başga bir ýoly saýlap biljekdigimizi, ýöne onuň ýerine Mukaddes Kitap görkezmesini yzarlamagy karar edendigimizi aňladýar. Biz hatda şol wagt dogry işdigini pikir etmezligimiz hem mümkin, ýöne diňe Hudaýa ynanmagy karar edendigimiz üçin ony etmäge karar berip bileris. Eger biz muny etsek, yzygiderli akylly bolýandygymyzy göreris, sebäbi Hudaý hormatlanmaga we tabyn bolmaga ýeterlik akyllydyr.
Eger biz akyllydyrys öýdýän bolsak, hereketlerimizi gözden geçireliň, sebäbi akyldarlygymyz işlerimiz arkaly görüner (Ýakup 3:13). Ýatda saklaň, akyldarlyk üçin doga etmek hemişe dogry işdir – diňe özümiz üçin däl, eýsem mesihçi dogan-uýalarymyz üçin hem, Pawlus Efesliler üçin eden ýaly (Efesliler 1:17). Netijede, biz bütin ýüregimiz bilen Rebe ynanýarkak, öz düşünjämize däl-de, Oňa bil baglaýarkak, Onuň ýolumyz üçin hudaýhon akyldarlyk berjekdigine ynamly bolup bileris.
SOŇKY BELLEGI
- Mesihçileriň bihabar bolmaly däl belli zatlary şulary öz içine alýar: ruhy görkezmäniň peýdasy (Rimliler 1:13), Hudaýyň Ysraýyl bilen gatnaşyklary (Rimliler 11:25), Mesih bilen birleşmegiň manysy (1 Korinfliler 10:1), ruhy sowgatlar (1 Korinfliler 12:1), imanly doganlaryň başdan geçirýän kynçylyklary (2 Korinfliler 1:8), şeýtanyň hileleri (2 Korinfliler 2:11), Mesihiň ikinji gelmegi (1 Selanikliler 4:13) we Hudaýyň wadalyklarynyň ynamlylygy (2 Petrus 3:8-9).
